İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

Romulus Augustulus: Batı Roma İmparatorluğu’nun Son İmparatoru

Romulus Augustulus, 475–476 yılları arasında kısa bir süre tahtta kalan, genellikle Batı Roma’nın son imparatoru kabul edilen kişidir. Babası komutan Orestes tarafından henüz çocukken tahta çıkarıldı. 476’da Germen komutan Odoakr tarafından tahttan indirildi; bu tarih, birçok tarihçiye göre Antik Çağ’ın sonu ve Orta Çağ’ın başlangıcıdır.

Romulus Augustulus: Batı Roma İmparatorluğu’nun Son İmparatoru
Fotoğraf: Sailko (original photograph)Ichthyovenator (edits) / Wikimedia Commons (CC BY 3.0)

Romulus, Pannonia kökenli komutan Orestes’in oğludur. Orestes, gençliğinde Hun hükümdarı Attila’nın sarayında katiplik yapmış ve elçi olarak görev almıştı. 475’te Batı Roma İmparatoru Julius Nepos’a karşı ayaklanan Orestes, kendisi yerine henüz çocuk yaştaki oğlunu imparator ilan etti.

Kısa saltanat

Romulus’un saltanatında gerçek güç babasının elindeydi. Bu dönemde Batı Roma’nın toprakları büyük ölçüde İtalya ile sınırlıydı; Galya, İspanya ve Afrika Germen krallıklarının eline geçmişti. Ordu ağırlıklı olarak Germen askerlerden oluşuyordu. Halk ve kaynaklar ona, Romulus adını ve Augustus unvanını küçümseyerek “Augustulus” (küçük Augustus) dedi.

Odoakr ve 476

İtalya’daki Germen askerlerin toprak talebini Orestes reddedince askerler, komutanları Odoakr’ı kral ilan etti. Orestes yakalanıp öldürüldü ve 4 Eylül 476’da Romulus tahttan indirildi. Odoakr kendisini imparator ilan etmedi; imparatorluk nişanlarını İstanbul’a, Doğu Roma İmparatoru Zenon’a gönderdi. Bazı tarihçiler Odoakr’ın babasının, Attila’nın elçisi Edekon olduğunu düşünür.

Sonrası

Odoakr, Romulus’un gençliğine acıyarak onu öldürtmedi; yıllık bir maaşla Napoli yakınlarındaki Castellum Lucullanum’a gönderdi. Sonraki hayatı hakkında kesin bilgi yoktur. Hukuken Julius Nepos 480’deki ölümüne kadar meşru imparator sayıldığı için “son imparator” unvanı tartışmalıdır; ancak 476 genellikle Batı Roma İmparatorluğu’nun yıkılış tarihi olarak kabul edilir.

476 olayları: Orestes’ten Odoakr’a

Romulus Augustulus’un tahttan indirilmesi, aslında Batı Roma ordusunda yaşanan bir ödeme ve toprak anlaşmazlığının sonucuydu. İtalya’daki ordunun büyük bölümü, “foederati” denen Germen kökenli birliklerden oluşuyordu. Bu askerler, İtalya topraklarının üçte birinin kendilerine verilmesini talep etti. Regent konumundaki Orestes bu talebi reddetti. Bunun üzerine askerler, Heruli, Skiri ve diğer Germen birliklerinden gelen komutan Odoakr’ı krallarına seçti. Odoakr, 476 yazında Orestes’in birliklerini yendi; Orestes Piacenza yakınlarında yakalanıp 28 Ağustos 476’da idam edildi. Kardeşi Paulus da Ravenna yakınlarında öldürüldü.

Odoakr daha sonra Ravenna’ya girdi ve 4 Eylül 476’da Romulus’u tahttan indirdi. Antik kaynakların bu olayı anlatış biçimi dikkat çekicidir: Romulus öldürülmedi, çocuk yaşta olduğu ve ailesinin geçmişine bakıldığında tehdit oluşturmadığı için bağışlandı. Odoakr genç imparatora bir emekli aylığı bağladı ve onu Kampanya bölgesinde, Napoli yakınlarındaki Lucullanum adlı yerleşkeye gönderdi. Yani Romulus’un sonu, çoğu zaman düşünüldüğü gibi dramatik bir son değil, siyasi açıdan etkisiz hâle getirilerek sessizce sahneden çekilmesidir.

Sonrası: Zenon, Nepos ve İtalya Krallığı

Odoakr, Romulus’u tahttan indirdikten sonra yeni bir Batı imparatoru atamadı. Bunun yerine imparatorluk işaret ve sembollerinin Konstantinopolis’e, Doğu Roma İmparatoru Zenon’a gönderilmesini sağladı. Zenon, o sırada Batı’nın meşru imparatoru olarak sürgündeki Julius Nepos’u tanıyordu ve Odoakr’dan bu ismi desteklemesini istedi. Odoakr ise kendi konumunu “patricius” unvanıyla Zenon’a bağlı bir yönetici olarak tanımlamayı yeğledi. Nepos, Dalmaçya’da 480’de öldürülene kadar unvanını korudu ve ölümünden sonra Batı’da fiilen imparatorluk yönetimi sona erdi.

Odoakr’ın İtalya yönetimi, Roma idaresinin birçok kurumunu sürdürdü: Senato toplandı, hukuk kuralları devam etti ve Romalı memurlar görevlerinde kaldı. Bu durum, tarihçilerin 476’yı keskin bir kopuş yerine bir geçiş olarak yorumlamalarının nedenlerinden biridir. Odoakr’ın krallığı 493’te sona erdi: Doğu Roma’nın desteğiyle İtalya’ya giren Ostrogot kralı Theodorik, uzun bir savaşın ardından Odoakr’ı Ravenna’da öldürdü ve yerine kendi krallığını kurdu.

476 neden “sonu” olarak anılıyor?

476’nın “Roma’nın çöküşü” olarak anılması, büyük ölçüde sonraki yüzyılların yorumlarından gelir. Edward Gibbon’un 18. yüzyılda yazdığı “Roma İmparatorluğu’nun Gerileme ve Çöküşü” adlı eseri, bu tarihi Antik Çağ’ın sonu için bir dönüm noktası olarak yaygınlaştırmıştır. Ancak çağdaşlar için durum bu kadar net değildi. İmparatorluk, Doğu’da Konstantinopolis’te yaşamaya devam ediyordu ve Batı’daki birçok Romalı, hayatlarının kesintisiz sürdüğünü düşünüyordu. Modern araştırmacılar, “geç Antik Çağ” kavramıyla bu dönemi ani bir çöküş yerine yüzyıllara yayılan bir dönüşüm olarak ele alır.

Romulus’un adı da bu simgeselliği yansıtır. Roma’nın efsanevi kurucusu Romulus ile ilk imparator Augustus’un adlarını taşıyan çocuğun, Batı’nın son imparatoru olması tarihin ironisi olarak sık sık anılır. “Augustulus” takma adı ise, onu küçümseyen çağdaşlarının ya da sonraki yazarların verdiği bir isimdir. Tarihçiler, onun hakkında yeni bilgi bulmanın zor olduğunu, kaynakların kısa ve dağınık olduğunu belirtir. Buna rağmen Romulus Augustulus, Batı Roma’nın siyasi sahnesinin kapanışını simgeleyen bir isim olarak anılmaya devam eder.

Romulus’un yaşı, ailesi ve sonraki kaderi

Romulus’un doğum yılı kesin olarak bilinmez; kaynaklar onun 475’te imparator ilan edildiği sırada ergenlik çağında veya daha küçük olduğunu belirtir. Babası Orestes’in Pannonia kökenli olduğu anlatılır. Ailesinin Attila’nın sarayıyla bağlantısı, Orestes’in geçmişinden gelir ve dönemin Roma elitleri arasında sınırdaki askerî ailelerin nasıl yükselebildiğini gösterir. Bu aileler, imparatorluğun son yıllarında hem Roma ordusuna hem de Germen birliklerine hâkim olabilen kişilerdi.

Romulus’un 476’dan sonraki yaşamı hakkında bilgi çok azdır. Bazı kaynaklar, Napoli yakınındaki Lucullanum’da bir kalede veya villada yaşadığını, bu yerin sonradan bir manastıra dönüştüğünü aktarır. Bazı araştırmacılar, Ostrogot kralı Theodorik’in 500’lerin başındaki bir yazısında geçen “Romulus” adlı bir kişiyi onunla ilişkilendirir; ancak bu eşleştirme kesin kabul edilmez. Dolayısıyla Romulus’un ne zaman ve nasıl öldüğü bilinmemektedir. Bu belirsizlik, onun tarihteki yerinin simgesel ağırlığıyla birlikte düşünüldüğünde ilgi çekici bir ayrıntıdır.

Romulus Augustulus’tan ne öğreniyoruz?

Romulus Augustulus’un öyküsü, büyük devletlerin çöküşünün çoğu zaman tek bir günde değil, uzun bir erime sürecinde gerçekleştiğini gösterir. 476’ya gelindiğinde Batı Roma’nın vergi gelirleri azalmış, Galya, Hispania ve Afrika’daki büyük bölgeler denetimden çıkmış, ordu ise büyük ölçüde paralı Germen birliklerine dayanır hâle gelmişti. İmparatorun görevden alınması, bu yapısal zayıflığın son ve görünür sonucuydu.

Aynı zamanda bu hikâye, askerî ödemeler ve toprak dağılımı gibi pratik meselelerin siyasi rejimleri nasıl belirleyebildiğini hatırlatır. Askerlerin toprak talebi karşılanmayınca iktidar el değiştirdi; ancak yaşam çoğu insan için hemen değişmedi. Vergiler, mahkemeler ve şehir yönetimleri birkaç nesil boyunca benzer biçimde işlemeye devam etti. Bu nedenle 476’yı, farklı bir çağın başlangıcı olarak değil, uzun bir dönüşümün sembolik bir tarihi olarak okumak daha isabetlidir.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Iordanes, Getica ve Romana.
  2. Anonymus Valesianus, II. bölüm.
  3. Encyclopaedia Britannica, “Romulus Augustulus” maddesi.
  4. Prokopios – Savaşlar
  5. Jordanes – Getica
  6. Encyclopaedia Britannica – Romulus Augustulus
  7. Anonymus Valesianus
  8. Marcellinus Comes – Chronicon
  9. Encyclopaedia Britannica – Romulus Augustulus
  10. Peter Heather – Roma İmparatorluğu’nun Çöküşü
  11. Encyclopaedia Britannica – Romulus Augustulus

Merak edilenler

Romulus Augustulus kimdir? Romulus Augustulus, 475–476 yılları arasında kısa bir süre tahtta kalan, genellikle Batı Roma’nın son imparatoru kabul edilen kişidir.

Romulus Augustulus ne zaman hüküm sürdü? Hükümdarlık dönemi: Ekim 475 – Eylül 476.

Romulus Augustulus’un babası kimdir? Babası: Orestes.

Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir