İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

Vespasianus: İç Savaşı Bitiren ve Kolezyum’u Başlatan Roma İmparatoru

Vespasianus, 69–79 yılları arasında hüküm süren ve Flavius hanedanını kuran Roma imparatorudur. “Dört İmparator Yılı” denilen iç savaşı sona erdirdi, boşalan hazineyi yeniden doldurdu ve Roma’nın simgesi Kolezyum’un yapımını başlattı. Mütevazı kökeni ve esprili sözleriyle de tanınır.

Vespasianus: İç Savaşı Bitiren ve Kolezyum’u Başlatan Roma İmparatoru
Fotoğraf: MumblerJamie / Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0)

Vespasianus, İtalya’da atlı sınıftan (equites), soylu olmayan bir aileden geldi. Britanya’nın fethinde lejyon komutanı olarak öne çıktı. 66’da imparator Neron tarafından Yahudiye’deki büyük isyanı bastırmakla görevlendirildi.

Dört İmparator Yılı

68’de Neron’un ölümünden sonra kısa sürede Galba, Otho ve Vitellius imparator oldu. 69 yılının Temmuz ayında doğu lejyonları Vespasianus’u imparator ilan etti; destekçileri Vitellius’u yendi ve Vespasianus Aralık 69’da Roma’nın tek hâkimi oldu. Yahudiye’deki savaşı sürdüren oğlu Titus, 70’te Kudüs’ü aldı ve Tapınak yıkıldı.

Yönetimi

Vespasianus, iç savaş ve Neron’un harcamaları nedeniyle boşalan hazineyi yeni vergiler ve sıkı bir maliye politikasıyla doldurdu. Antik kaynaklara göre halka açık tuvaletlere konan vergiyi eleştiren oğluna, paranın kokmadığını söylemiştir (pecunia non olet). Ordu ve eyalet yönetimini yeniden düzenledi.

Kolezyum

Neron’un Domus Aurea sarayının bahçesindeki yapay gölün yerinde, halk için büyük bir amfitiyatro yapımına başlattı. Bugün Kolezyum olarak bilinen Flavius Amfitiyatrosu, oğlu Titus döneminde 80’de açıldı.

Ölümü

Vespasianus 79’da öldü. Suetonius’a göre son anlarında “Vah, sanırım tanrı oluyorum” diye şaka yapmıştı. Yerine oğulları Titus ve ardından Domitianus geçti.

Lex de imperio Vespasiani

Vespasianus'un yetkilerini sıralayan yasanın bir bölümü, bronz bir levha üzerinde bugüne ulaşmıştır. "Lex de imperio Vespasiani" olarak bilinen bu metin, imparatora antlaşma yapma, senatoyu toplama ve kamu yararına gördüğü işleri yapma gibi yetkiler verir. Levha Orta Çağ'da Roma'da yeniden gün yüzüne çıktı; 14. yüzyılda halk önderi Cola di Rienzo onu halkın egemenliğinin bir kanıtı olarak sergiledi. Bugün Roma'daki Capitolini Müzeleri'nde korunur.

71 zafer alayı ve Barış Tapınağı

Yahudiye savaşının sona ermesinden sonra Vespasianus ve oğlu Titus, 71'de Roma'da ortak bir zafer alayı düzenledi. Kudüs Tapınağı'ndan getirilen ganimetler bu alayda sergilendi. Vespasianus, bu ganimetlerin bir bölümünü 75'te açılan ve "Barış Tapınağı" (Templum Pacis) olarak bilinen yeni bir kamu alanında halka gösterdi. Titus'un ölümünden sonra yapılan Titus Kemeri'nin kabartmaları da bu zafer alayını anlatır.

Sansörlük ve senatonun yenilenmesi

Vespasianus, 73–74 yıllarında oğlu Titus ile birlikte sansörlük görevini üstlendi. Bu görev sırasında iç savaşta azalan senato ve atlı sınıfların listesini yeniden düzenledi ve İtalya ile eyaletlerden yeni ailelere senatoya giriş imkânı tanıdı. Aynı dönemde Hispania'daki pek çok topluluğa Latin hakkı verildi. Bu adımlar, Roma'nın yönetici sınıfının İtalya dışından gelen ailelere daha fazla açılmasına katkıda bulundu.

Anadolu ve Doğu'daki düzenlemeler

Vespasianus, imparatorluğun doğu sınırını güçlendirmek için Anadolu'da da önemli düzenlemeler yaptı. 72'de Kommagene Krallığı'nı ilhak ederek eyalet yönetimine bağladı. Kapadokya'ya lejyon yerleştirildi ve bölge, Galatia ile birlikte geniş bir eyalet hâline getirildi. Lykia ve Pamphylia da tek bir eyalette birleştirildi. Bu düzenlemeler, Fırat sınırı boyunca Partlara karşı daha güçlü bir savunma hattı oluşturmayı amaçlıyordu.

Flavius hanedanı

Vespasianus'un kurduğu Flavius hanedanı yaklaşık çeyrek yüzyıl, 69'dan 96'ya kadar Roma'yı yönetti. Büyük oğlu Titus kısa saltanatında Vezüv'ün 79'daki patlaması ve Roma'daki büyük yangın gibi felaketlerle uğraştı. Küçük oğlu Domitianus ise uzun ve sert bir yönetim sürdü; 96'da bir suikastla öldürülünce hanedan sona erdi. Hanedanın adı, bugün Roma'nın sembolü olan Flavius Amfitiyatrosu'nda yaşamaya devam eder.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Suetonius, Oniki Caesar’ın Hayatı: Vespasianus.
  2. Tacitus, Historiae.
  3. Encyclopaedia Britannica, “Vespasian” maddesi.
  4. Barbara Levick, Vespasian, 2. baskı, Routledge, 2017
  5. Musei Capitolini, "Lex de imperio Vespasiani" eser sayfası

Merak edilenler

Vespasianus kimdir? Vespasianus, 69–79 yılları arasında hüküm süren ve Flavius hanedanını kuran Roma imparatorudur.

Vespasianus ne zaman ve nerede doğdu? Doğum: 17 Kasım 9, Falacrina (İtalya).

Vespasianus ne zaman hüküm sürdü? Hükümdarlık dönemi: 69 – 79.

Vespasianus ne zaman öldü? Ölüm: 23 Haziran 79.

Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir