İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

Traianus: Roma İmparatorluğu’nu En Geniş Sınırlarına Ulaştıran İmparator

Traianus, 98–117 yılları arasında hüküm süren Roma imparatorudur. Dacia’yı (bugünkü Romanya) fethetti, Part seferleriyle Mezopotamya’ya kadar ilerledi ve imparatorluğu tarihindeki en geniş sınırlara ulaştırdı. Roma’da “optimus princeps” (en iyi imparator) olarak anıldı.

Traianus: Roma İmparatorluğu’nu En Geniş Sınırlarına Ulaştıran İmparator
Fotoğraf: Didier Descouens / Wikimedia Commons (Public domain)

Traianus, İspanya’daki Roma kolonisi Italica’da doğdu ve İtalya dışında doğup imparator olan ilk Romalı oldu. Başarılı bir komutan olarak tanındı; imparator Nerva onu evlat edinerek varisi ilan etti ve 98’de tahta çıktı.

Dacia ve Doğu seferleri

Traianus, Tuna’nın kuzeyindeki Dacia Krallığı’na karşı iki savaş yaptı ve 106’da bölgeyi Roma eyaleti hâline getirdi. Bu zafer Roma’daki Traianus Sütunu’ndaki kabartmalarda anlatılır. 114’ten itibaren Part İmparatorluğu’na karşı sefere çıktı; Ermenistan ve Mezopotamya’yı alarak Basra Körfezi’ne kadar ulaştı. Böylece Roma, 117 civarında tarihindeki en geniş sınırlara erişti.

Yönetimi

Traianus, Senato ile iyi ilişkiler kurdu; yoksul çocuklara yardım için “alimenta” programını genişletti, yollar, limanlar ve köprüler yaptırdı. Roma’daki Traianus Forumu ve pazar yapıları dönemin en büyük kamu yapıları arasındadır. Bitinya valisi Genç Plinius ile yazışmaları, eyalet yönetimine dair önemli bir kaynaktır.

Ölümü

Traianus 117’de doğudan dönerken Kilikya’daki Selinus’ta (bugünkü Antalya Gazipaşa) öldü. Yerine evlatlığı Hadrianus geçti; Hadrianus, Mezopotamya’daki yeni toprakların savunulmasının zor olduğunu düşünerek buralardan çekildi.

Tuna köprüsü ve Tabula Traiana

İkinci Dacia savaşına hazırlanırken Traianus, Şamlı mimar Apollodoros'a Tuna üzerinde bir köprü yaptırdı. Drobeta (bugünkü Romanya'da Drobeta-Turnu Severin) yakınındaki köprü 105 civarında tamamlandı; bir kilometreyi aşan uzunluğuyla yaklaşık bin yıl boyunca dünyanın en uzun kemerli köprüsü olarak kaldı. Ayaklarının kalıntıları bugün de nehrin iki yakasında görülebilir. Demir Kapılar boğazında ise Traianus'un yol yapımını anlatan bir kaya yazıtı, Tabula Traiana bulunur. Yazıt, 1964–1972 yıllarında yapılan Demirkapı Barajı'nın gölü altında kalmasın diye daha yükseğe taşınmıştır.

"Optimus Princeps": en iyi imparator unvanı

Senato, Traianus'a "Optimus" (en iyi) unvanını verdi; bu unvan 114'ten itibaren resmî unvanlarında yer aldı. Daha önce Genç Plinius, imparatora 100 yılında Senato'da okunan uzun bir övgü konuşması (Panegyricus) sunmuştu. Traianus'un hatırası o kadar güçlü kaldı ki, 4. yüzyıl tarihçisi Eutropius'a göre Senato sonraki imparatorlara "Augustus'tan daha şanslı, Traianus'tan daha iyi ol" dileğiyle seslenirdi. Dante'nin İlahi Komedya'sında Traianus, adaletiyle anılan bir hükümdar örneği olarak yer alır.

Plinius'a cevabı: Hristiyanlar meselesi

Bitinya valisi Genç Plinius, 110'lu yıllarda kendisine ihbar edilen Hristiyanlara nasıl davranması gerektiğini imparatora mektupla sordu. Traianus'un cevabı Roma'nın Hristiyanlara karşı tutumunu anlatan en eski resmî belgeler arasındadır. Bu cevaba göre Hristiyanlar aranıp bulunmayacak, ancak suçlanıp mahkûm edilirlerse ve Roma tanrılarına saygı göstermeyi reddederlerse cezalandırılacaktı. İmparator, imzasız ihbarların dikkate alınmamasını da açıkça istedi ve bunun "çağımıza yakışmayacağını" yazdı. Bu yazışma, Mektuplar'ın X. kitabının 96. ve 97. mektuplarıdır.

Anadolu'daki izleri

Traianus'un adı bugünkü Türkiye'deki birçok antik kentte yaşar. Bergama'nın akropolündeki Traianeum, imparator kültü için onun adına başlatılan ve halefi Hadrianus döneminde tamamlanan bir tapınaktır; mermer sütunlarının bir kısmı yeniden ayağa kaldırılmıştır. Efes'te Kuretler Caddesi üzerindeki Traianus Çeşmesi, 2. yüzyılın başında imparator adına yaptırılmış süslü bir anıtsal çeşmedir. İmparatorun öldüğü Selinus (Gazipaşa) kenti de bir süre onun anısına Traianopolis olarak anıldı.

Sık sorulan sorular

Traianus Sütunu nerede? Roma’da, Traianus Forumu’nda; 113’te tamamlandı.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Encyclopaedia Britannica, “Trajan” maddesi.
  2. Cassius Dio, Roma Tarihi, LXVIII. kitap.
  3. Genç Plinius, Mektuplar, X. kitap.
  4. World History Encyclopedia, “Trajan”.
  5. Genç Plinius, Mektuplar, X. kitap (96–97) ve Panegyricus
  6. Julian Bennett – Trajan: Optimus Princeps (Routledge, 1997)
  7. Eutropius, Breviarium, VIII. kitap

Merak edilenler

Traianus kimdir? Traianus, 98–117 yılları arasında hüküm süren Roma imparatorudur.

Traianus ne zaman ve nerede doğdu? Doğum: 53, Italica (Hispania, bugünkü İspanya).

Traianus ne zaman hüküm sürdü? Hükümdarlık dönemi: 98 – 117.

Traianus ne zaman öldü? Ölüm: 117, Selinus (Kilikya, bugünkü Gazipaşa).

Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir