İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

BM Genel Sekreteri Nasıl Seçilir? Güvenlik Konseyi, Veto, Yoklamalar ve Bugüne Kadarki 9 Genel Sekreter

Birleşmiş Milletler’in en üst yöneticisi olan Genel Sekreter, dünyanın en zor işlerinden birini yapar. Bu makam için adaylar nasıl belirlenir, Güvenlik Konseyi’nin “straw poll” denen yoklamaları nasıl işler, veto neden belirleyicidir ve bugüne kadar kimler bu görevi üstlendi?

BM Genel Sekreteri Nasıl Seçilir? Güvenlik Konseyi, Veto, Yoklamalar ve Bugüne Kadarki 9 Genel Sekreter

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, BM Sekreteryasının başı ve örgütün “baş idari memuru”dur. Barışın tehdit altında olduğu durumları Güvenlik Konseyi’nin dikkatine sunabilir, arabuluculuk yapabilir ve küresel sorunlarda uluslararası toplumun sesi olarak öne çıkar. İlk Genel Sekreter Trygve Lie, bu görevi “dünyanın en imkânsız işi” olarak tanımlamıştı.

Seçim adım adım

  • Hukuki dayanak: BM Şartı’nın 97. maddesine göre Genel Sekreter, Güvenlik Konseyi’nin tavsiyesi üzerine Genel Kurul tarafından atanır.
  • Adaylık: Adaylar genellikle kendi ülkeleri tarafından gösterilir. 2016’dan bu yana süreç daha şeffaftır: adayların özgeçmişleri yayımlanır ve adaylar, üye devletlerin ve sivil toplumun sorularını yanıtladıkları kamuya açık oturumlara katılır.
  • Gayriresmî yoklamalar (straw poll): Güvenlik Konseyi’nin 15 üyesi her aday için “destekliyorum”, “desteklemiyorum” veya “görüş yok” şeklinde gizli oy kullanır. Sonuçlar adaylara ne kadar şansları olduğunu gösterir; zayıf kalanlar çekilebilir.
  • Renkli yoklamalar: İlerleyen turlarda beş daimî üyenin (ABD, Çin, Rusya, Birleşik Krallık, Fransa) oyları farklı renkte işaretlenir. Bir daimî üyenin “desteklemiyorum” oyu, olası bir veto anlamına gelir.
  • Resmî tavsiye ve atama: Bir adayın tavsiye edilmesi için en az 9 olumlu oy alması ve hiçbir daimî üyenin veto etmemesi gerekir. Ardından Genel Kurul, genellikle oybirliğiyle atamayı onaylar.

Gelenekler: rotasyon ve süre

Görev süresi beş yıldır ve yenilenebilir; ancak gelenek olarak hiçbir Genel Sekreter ikiden fazla dönem görev yapmadı. Ayrıca makamın bölgeler arasında dönüşümlü olması yönünde yazılı olmayan bir beklenti vardır. Bugüne kadar hiçbir kadının Genel Sekreter seçilmemiş olması da son yıllarda en çok tartışılan konulardan biri.

Bugüne kadarki Genel Sekreterler

  1. Trygve Lie (Norveç), 1946–1952
  2. Dag Hammarskjöld (İsveç), 1953–1961
  3. U Thant (Burma/Myanmar), 1961–1971
  4. Kurt Waldheim (Avusturya), 1972–1981
  5. Javier Pérez de Cuéllar (Peru), 1982–1991
  6. Butros Butros-Gali (Mısır), 1992–1996
  7. Kofi Annan (Gana), 1997–2006
  8. Ban Ki-moon (Güney Kore), 2007–2016
  9. António Guterres (Portekiz), 2017–2026

Neden önemli?

Genel Sekreterin ordusu ya da bağlayıcı karar alma yetkisi yoktur; gücü, ahlaki otoritesinden, diplomatik becerisinden ve büyük güçlerle ilişkilerinden gelir. Bu nedenle seçim süreci, büyük güçlerin hem kabul edebileceği hem de bağımsızlığını koruyabilecek bir isim bulma arayışıdır. Guterres’in görev süresi 31 Aralık 2026’da sona eriyor; halefi 1 Ocak 2027’de göreve başlayacak.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Birleşmiş Milletler Şartı, Madde 97.
  2. Birleşmiş Milletler, “Former Secretaries-General” ve Genel Sekreter seçim süreci sayfaları.
  3. Security Council Report, “Appointment of the UN Secretary-General”.

Merak edilenler

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri nasıl seçilir? Güvenlik Konseyi en az 9 olumlu oy ve daimi üyelerden hiçbirinin vetosu olmadan bir aday önerir; Genel Kurul da bu adayı atar.

BM Genel Sekreteri kaç yıl görev yapar? Görev süresi 5 yıldır ve yenilenebilir; gelenek olarak hiçbir genel sekreter iki dönemden fazla görev yapmamıştır.

Şu anki BM Genel Sekreteri kim? 2017’den beri görevde olan António Guterres’in ikinci dönemi 31 Aralık 2026’da sona eriyor; halefi 1 Ocak 2027’de göreve başlayacak.

Hiç kadın BM Genel Sekreteri oldu mu? Hayır. Bugüne kadarki dokuz genel sekreterin hepsi erkektir.

Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir