Μετάβαση στο περιεχόμενο

Γνώση που φωτίζει τον κόσμο

Ρόμουλος Αυγουστύλος: Ο τελευταίος αυτοκράτορας της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας

Ο Ρόμουλος Αυγουστύλος, που βασιλεύει για μικρό χρονικό διάστημα το 475–476, θεωρείται συνήθως ως ο τελευταίος αυτοκράτορας της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Τοποθετήθηκε στον θρόνο ως αγόρι από τον πατέρα του, τον στρατηγό Ορέστη. Το 476 αποβλήθηκε από τον γερμανικό αρχηγό Οδόακερ, μια ημερομηνία που πολλοί ιστορικοί αντιμετωπίζουν ως το τέλος της αρχαιότητας και την αρχή του Μεσαίωνα.

Ρόμουλος Αυγουστύλος: Ο τελευταίος αυτοκράτορας της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας
Φωτογραφία: Sailko (original photograph)Ichthyovenator (edits) / Wikimedia Commons (CC BY 3.0)

Ο Ρόμουλος ήταν γιος του Ορέστη, ενός αρχηγού από την Παννωνία που στη νεότητά του είχε υπηρετήσει ως γραμματέας και πρέσβης στην αυλή του ουννικού ηγεμόνα Αττίλα. Το 475 ο Ορέστης επανέστη εναντίον του δυτικού αυτοκράτορα Ιούλιος Νέπος και ανακοίνωσε τον μικρό του γιο αυτοκράτορα αντί για τον εαυτό του.

A brief reign

Η πραγματική εξουσία κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Ρόμουλου ανήκε στον πατέρα του. Μέχρι τότε η Δυτική Αυτοκρατορία περιοριζόταν σε μεγάλο βαθμό στην Ιταλία· η Γαλλία, η Ισπανία και η Αφρική είχαν περάσει σε γερμανικά βασίλεια, και ο στρατός αποτελούνταν κυρίως από γερμανικούς στρατιώτες. Χλευάζοντας το όνομά του και τον τίτλο Αυγούστος, οι άνθρωποι και οι πηγές τον ονόμαζαν «Αυγουστύλος» (μικρός Αυγούστος).

Odoacer and 476

Όταν ο Ορέστης αρνήθηκε τις απαιτήσεις γης των γερμανικών στρατιωτών στην Ιταλία, αυτοί ανακοίνωσαν τον αρχηγό τους Οδόακερ βασιλιά. Ο Ορέστης συνελήφθη και σκοτώθηκε, και στις 4 Σεπτεμβρίου 476 ο Ρόμουλος αποβλήθηκε. Ο Οδόακερ δεν ανακρίθηκε αυτοκράτορας· απέστειλε τα αυτοκρατορικά σύμβολα στην Κωνσταντινούπολη, στον ανατολικό αυτοκράτορα Ζήνωνα. Μερικοί ιστορικοί πιστεύουν ότι ο πατέρας του Οδόακερ ήταν ο Έδεκο, πρέσβης του Αττίλα.

Afterwards

Εντοπισμένος από την ηλικία του, ο Οδόακερ εξέφυγε τον Ρόμουλο και τον απέστειλε με ετήσια σύνταξη στο Καστέλλουμ Λουκουλλάνου κοντά στη Νάπολη· τίποτα σίγουρο δεν είναι γνωστό για την επόμενη ζωή του. Επειδή ο Ιούλιος Νέπος ήταν νόμιμα ακόμα ο νόμιμος αυτοκράτορας μέχρι τον θάνατό του το 480, ο τίτλος «τελευταίος αυτοκράτορας» διαμαρτύρεται, αλλά το 476 αποδέχεται γενικά ως η ημερομηνία της πτώσης της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

The events of 476: from Orestes to Odoacer

Η αποβολή του Ρόμουλου Αυγουστύλου ήταν στην πραγματικότητα το αποτέλεσμα μιας διαμάχης για μισθούς και γη στον δυτικό ρωμαϊκό στρατό. Η μεγαλύτερη μέρος του στρατού στην Ιταλία αποτελούνταν από μονάδες γερμανικής προέλευσης που ονομάζονταν «φοιδεράτοι». Αυτοί οι στρατιώτες απαιτούσαν να δοθεί σε αυτούς το ένα τρίτο της γης της Ιταλίας. Ο Ορέστης, που κράτησε τη θέση του επιτρόπου, αρνήθηκε. Οι στρατιώτες επέλεξαν τότε τον Οδόακερ, αρχηγό από τις γερμανικές μονάδες των Ηρούλων, Σκίρων και άλλων, ως βασιλιά τους. Το καλοκαίρι του 476 ο Οδόακερ νίκησε τις δυνάμεις του Ορέστη· ο Ορέστης συνελήφθη κοντά στην Πιατσέντα και εκτελέστηκε στις 28 Αυγούστου 476. Ο αδερφός του Πάυλος σκοτώθηκε επίσης κοντά στη Ραβέννα.

Ο Οδόακερ μπήκε τότε στη Ραβέννα και απέβαλε τον Ρόμουλο στις 4 Σεπτεμβρίου 476. Ο τρόπος με τον οποίο οι αρχαίες πηγές περιγράφουν αυτό το γεγονός είναι εντυπωσιακός: ο Ρόμουλος δεν σκοτώθηκε· εξεφύγη επειδή ήταν παιδί και, δεδομένου του φόνου της οικογένειάς του, δεν constituait απειλή. Ο Οδόακερ χάρισε στον νέο αυτοκράτορα μια σύνταξη και τον απέστειλε σε ένα οικισμό που ονομαζόταν Λουκουλλάνουμ κοντά στη Νάπολη στην Καμπανία. Με άλλα λόγια, το τέλος του Ρόμουλου δεν ήταν δραματικό, όπως συχνά νομίζεται, αλλά μια ήσυχη αναχώρηση από την σκηνή αφού έγινε πολιτικά ανενεργός.

Aftermath: Zeno, Nepos and the Kingdom of Italy

Μετά την αποβολή του Ρόμουλου, ο Οδόακερ δεν ανέδειξε νέο δυτικό αυτοκράτορα. Αντ' αυτού, απέστειλε τα αυτοκρατορικά σύμβολα στην Κωνσταντινούπολη, στον ανατολικό ρωμαϊκό αυτοκράτορα Ζήνωνα. Ο Ζήνωνας εκείνη την εποχή αναγνώριζε τον Ιούλιος Νέπο, που ήταν σε εξόριστο, ως νόμιμο αυτοκράτορα της Δύσης, και ζήτησε από τον Οδόακερ να τον υποστηρίξει. Ο Οδόακερ, ωστόσο, προτίμησε να ορίσει τη δική του θέση ως ηγεμόνα υποταγμένο στον Ζήνωνα με τον τίτλο «πατρίκιος». Ο Νέπος κράτησε τον τίτλο του μέχρι να δολοφονηθεί στη Δαλματία το 480, και μετά τον θάνατό του η αυτοκρατορική εξουσία στη Δύση έληξε στην πράξη.

Η κυβέρνηση της Ιταλίας από τον Οδόακερ συνέχισε πολλές θεσμικές δομές της ρωμαϊκής διοίκησης: η Γερουσία συνεδριάζει, οι νομικοί κανόνες συνέχισαν και οι ρωμαϊκοί λειτουργοί παρέμειναν στα θέσεις τους. Αυτό είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους οι ιστορικοί ερμηνεύουν το 476 ως μετάβαση και όχι ως απότομη ρήξη. Το βασίλειο του Οδόακερ έληξε το 493: ο Θευδερίκ, βασιλιάς των Οστρογότθων, που είχε μπει στην Ιταλία με ανατολική ρωμαϊκή υποστήριξη, σκότωσε τον Οδόακερ στη Ραβέννα μετά από μακρό πόλεμο και ίδρυσε το δικό του βασίλειο στη θέση του.

Why is 476 called an “end”?

Η περιγραφή του 476 ως «πτώση της Ρώμης» προέρχεται σε μεγάλο βαθμό από τις ερμηνείες των επόμενων αιώνων. Το έργο του Έντουαρντ Γκίμπον «Η Ακμή και η Πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας», γραμμένο τον 18ο αιώνα, δημοφίλισε αυτή την ημερομηνία ως στροφική στιγμή που σήμαινε το τέλος της Αρχαιότητας. Για τους συγχρόνους, ωστόσο, η κατάσταση δεν ήταν τόσο ξεκάθαρη. Η αυτοκρατορία συνέχιζε να ζει στην Ανατολή, στην Κωνσταντινούπολη, και πολλοί Ρωμαίοι στη Δύση πίστευαν ότι η ζωή τους συνέχιζε χωρίς διακοπή. Οι σύγχρονοι ερευνητές, με την έννοια της «ψευδαρχαιότητας», αντιμετωπίζουν αυτή την περίοδο ως μια μεταμόρφωση που εξελίχθηκε σε αιώνες και όχι ως μια ξαφνική κατάρρευση.

Το όνομα του Ρόμουλου αντανακλά και αυτό το συμβολισμό. Συχνά αναφέρεται ως ιρωνία της ιστορίας ότι ένα παιδί που φέρει τα ονόματα του Ρόμουλου, του μυθικού ιδρυτή της Ρώμης, και του Αυγούστου, του πρώτου αυτοκράτορα, έγινε ο τελευταίος αυτοκράτορας της Δύσης. Το ψευδώνυμο «Αυγουστύλος» δόθηκε από τους συγχρόνους ή μεταγενέστερους συγγραφείς που τον κοίταξαν με υπεροψία. Οι ιστορικοί σημειώνουν ότι είναι δύσκολο να βρεθούν νέα στοιχεία για αυτόν και ότι οι πηγές είναι σύντομες και διασκορπισμένες. Παρ' όλα αυτά, ο Ρόμουλος Αυγουστύλος συνεχίζει να θυμάται ως ένα όνομα που συμβολίζει το κλείσιμο της δυτικής ρωμαϊκής πολιτικής σκηνής.

Romulus’s age, family and later fate

Το έτος γέννησης του Ρόμουλου δεν είναι γνωστό με βεβαιότητα· οι πηγές δείχνουν ότι ήταν στην εφήβει ή ακόμα μικρότερος όταν ανακοινώθηκε αυτοκράτορας το 475. Ο πατέρας του Ορέστης λέγεται ότι ήταν Παννώνιος καταγωγής. Η σύνδεση της οικογένειας με την αυλή του Αττίλα προέρχεται από το παρελθόν του Ορέστη και δείχνει πώς οι στρατιωτικές οικογένειες στα σύνορα μπορούσαν να ανεβαίνουν μεταξύ των ρωμαϊκών ελίτ της περιόδου. Αυτές οι οικογένειες ήταν άνθρωποι που μπορούσαν να κυριαρχήσουν τόσο στον ρωμαϊκό στρατό όσο και στις γερμανικές μονάδες στα τελευταία χρόνια της αυτοκρατορίας.

Πολύ λίγα είναι γνωστά για τη ζωή του Ρόμουλου μετά το 476. Μερικές πηγές αναφέρουν ότι ζούσε σε ένα φρούριο ή βίλα στο Λουκουλλάνουμ κοντά στη Νάπολη, και ότι αυτός ο τόπος μετατράπηκε αργότερα σε μοναστήρι. Μερικοί ερευνητές συνδέουν ένα πρόσωπο με το όνομα «Ρόμουλος» που αναφέρεται σε ένα κείμενο του οστρογοτθικού βασιλιά Θευδερίκ από την αρχή του 500 με αυτόν, αλλά αυτή η αντιστοίχιση δεν αποδέχεται ως βέβαια. Πότε και πώς πέθανε ο Ρόμουλος είναι άγνωστο. Αυτή η αβεβαιότητα είναι ένα ενδιαφέρον λεπτομέρεια όταν εξετάζεται μαζί με το συμβολικό βάρος της θέσης του στην ιστορία.

What do we learn from Romulus Augustulus?

Η ιστορία του Ρόμουλου Αυγουστύλου δείχνει ότι η κατάρρευση των μεγάλων κρατών συμβαίνει συχνά όχι σε μία μέρα αλλά μέσα σε μια μακρά διαδικασία φθοράς. Το 476 τα φορολογικά έσοδα του δυτικού ρωμαϊκού κράτους είχαν συρρικνωθεί, μεγάλα εδάφη στη Γαλλία, την Ισπανία και την Αφρική είχαν ξεφύγει από τον έλεγχο, και ο στρατός είχε έρθει να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε γερμανικές μονάδες που πληρώνονταν για την υπηρεσία τους. Η κατάργηση του αυτοκράτορα ήταν το τελευταίο ορατό αποτέλεσμα αυτής της δομικής αδυναμίας.

Επίσης, αυτή η ιστορία είναι μια υπενθύμιση για το πώς πρακτικά ζητήματα όπως οι στρατιωτικοί μισθοί και η διανομή γης μπορούν να καθορίσουν πολιτικά καθεστώτα. Όταν η απαιτηση των στρατιωτών για γη δεν ικανοποιήθηκε, η εξουσία άλλαξε χέρια· για τους περισσότερους ανθρώπους, ωστόσο, η ζωή δεν άλλαξε αμέσως. Φόροι, δικαστήρια και αστικές διοικήσεις συνέχισαν να λειτουργούν με παρόμοιο τρόπο για αρκετές γενιές. Είναι συνεπώς πιο ακριβές να διαβάζουμε το 476 όχι ως την αρχή μιας διαφορετικής εποχής αλλά ως μια συμβολική ημερομηνία σε μια μακρά μεταμόρφωση.

Sources and further reading

  1. Jordanes, Getica and Romana.
  2. Anonymus Valesianus, part II.
  3. Encyclopaedia Britannica, “Romulus Augustulus”.
  4. Procopius – Wars
  5. Jordanes – Getica
  6. Encyclopaedia Britannica – Romulus Augustulus
  7. Anonymus Valesianus
  8. Marcellinus Comes – Chronicon
  9. Encyclopaedia Britannica – Romulus Augustulus
  10. Peter Heather – The Fall of the Roman Empire
  11. Encyclopaedia Britannica – Romulus Augustulus
Κοινοποίηση
Ακολουθήστε το YulaHubΜάθετε πρώτοι τις σημαντικότερες ειδήσεις της ημέρας.
RSS

Αφήστε ένα σχόλιο

Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *