İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

Antik Sparta: Askerî Disipliniyle Ünlü Yunan Şehir Devleti

Sparta, Peloponez Yarımadası’nın güneyindeki Lakonya bölgesinde kurulan ve sert askerî eğitim sistemiyle tanınan bir Yunan şehir devletidir. İki kral, yaşlılar meclisi ve eforlar tarafından yönetiliyordu. Thermopylai’de Perslere karşı direnişi ve Peloponez Savaşı’nda Atina’yı yenmesiyle ünlüdür; MÖ 371’de Thebai’ye yenilmesinden sonra gücünü kaybetti.

Antik Sparta: Askerî Disipliniyle Ünlü Yunan Şehir Devleti
Fotoğraf: KenSwe72 / Wikimedia Commons (CC0)

Sparta, MÖ 1. binyılın başlarında Dorlar tarafından Eurotas vadisinde kuruldu. MÖ 8. ve 7. yüzyıllarda komşu Messenia’yı fethederek halkını “helot” denilen ve toprağa bağlı yaşayan bir sınıfa dönüştürdü. Spartalı vatandaşlar sayıca helotlardan çok daha azdı; bu durum devletin askerî bir yapıya bürünmesinde etkili oldu.

Toplum ve eğitim

Geleneğe göre yasa koyucu Lykurgos’a dayandırılan düzende Spartalı erkek çocuklar yedi yaşında ailelerinden alınarak agoge adı verilen sert bir eğitime tabi tutulurdu. Yetişkin erkekler hayatlarını askerliğe adardı. Spartalı kadınlar ise diğer Yunan şehirlerine göre daha fazla hak ve özgürlüğe sahipti; mülk edinebilir ve spor yapabilirlerdi.

Thermopylai ve Pers Savaşları

MÖ 480’de Kral Leonidas, Pers Kralı Kserkses’in ordusuna karşı Thermopylai geçidini küçük bir Yunan birliğiyle savundu; aralarında 300 Spartalının bulunduğu birlik son kişisine kadar savaştı. Ertesi yıl Spartalılar Plataia’da Pers ordusunun yenilmesinde önemli rol oynadı.

Peloponez Savaşı ve gerileme

Sparta, Peloponez Birliği’nin önderi olarak MÖ 431–404 yıllarında Atina ile savaştı ve komutan Lysandros’un deniz zaferiyle galip geldi. Ancak MÖ 371’de Leuktra’da Thebai ordusuna yenildi ve Messenia’yı kaybetti. Bu yenilgiden sonra Sparta bir daha eski gücüne kavuşamadı; MÖ 192’de Akha Birliği’ne katılmak zorunda kaldı ve daha sonra Roma yönetimine girdi.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Plutarkhos, Paralel Hayatlar: Lykurgos.
  2. Herodotos, Tarih, VII. kitap.
  3. Encyclopaedia Britannica, “Sparta” maddesi.

Merak edilenler

Antik Sparta nedir? Sparta, Peloponez Yarımadası’nın güneyindeki Lakonya bölgesinde kurulan ve sert askerî eğitim sistemiyle tanınan bir Yunan şehir devletidir.

Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir