Sparta, MÖ 1. binyılın başlarında Dorlar tarafından Eurotas vadisinde kuruldu. MÖ 8. ve 7. yüzyıllarda komşu Messenia’yı fethederek halkını “helot” denilen ve toprağa bağlı yaşayan bir sınıfa dönüştürdü. Spartalı vatandaşlar sayıca helotlardan çok daha azdı; bu durum devletin askerî bir yapıya bürünmesinde etkili oldu.
Toplum ve eğitim
Geleneğe göre yasa koyucu Lykurgos’a dayandırılan düzende Spartalı erkek çocuklar yedi yaşında ailelerinden alınarak agoge adı verilen sert bir eğitime tabi tutulurdu. Yetişkin erkekler hayatlarını askerliğe adardı. Spartalı kadınlar ise diğer Yunan şehirlerine göre daha fazla hak ve özgürlüğe sahipti; mülk edinebilir ve spor yapabilirlerdi.
Thermopylai ve Pers Savaşları
MÖ 480’de Kral Leonidas, Pers Kralı Kserkses’in ordusuna karşı Thermopylai geçidini küçük bir Yunan birliğiyle savundu; aralarında 300 Spartalının bulunduğu birlik son kişisine kadar savaştı. Ertesi yıl Spartalılar Plataia’da Pers ordusunun yenilmesinde önemli rol oynadı.
Peloponez Savaşı ve gerileme
Sparta, Peloponez Birliği’nin önderi olarak MÖ 431–404 yıllarında Atina ile savaştı ve komutan Lysandros’un deniz zaferiyle galip geldi. Ancak MÖ 371’de Leuktra’da Thebai ordusuna yenildi ve Messenia’yı kaybetti. Bu yenilgiden sonra Sparta bir daha eski gücüne kavuşamadı; MÖ 192’de Akha Birliği’ne katılmak zorunda kaldı ve daha sonra Roma yönetimine girdi.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Plutarkhos, Paralel Hayatlar: Lykurgos.
- Herodotos, Tarih, VII. kitap.
- Encyclopaedia Britannica, “Sparta” maddesi.
Merak edilenler
Antik Sparta nedir? Sparta, Peloponez Yarımadası’nın güneyindeki Lakonya bölgesinde kurulan ve sert askerî eğitim sistemiyle tanınan bir Yunan şehir devletidir.
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir