İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

Septimius Severus: Kuzey Afrika’dan Roma Tahtına Yükselen İmparator

Septimius Severus, bugünkü Libya’daki Leptis Magna’da doğan ve 193–211 yılları arasında Roma’yı yöneten imparatordur. “Beş İmparator Yılı”nın iç savaşından galip çıkarak Severuslar hanedanını kurdu. Orduya dayanan bir yönetim kurdu, Partlara karşı seferler düzenledi ve Britanya’da sefer sırasında öldü.

Septimius Severus: Kuzey Afrika’dan Roma Tahtına Yükselen İmparator
Görsel: anonymous / Wikimedia Commons (Public domain)

Severus, Roma’nın Kuzey Afrika’daki zengin şehri Leptis Magna’da, yerel soylu bir ailede doğdu. Senatör olarak çeşitli eyaletlerde görev yaptı ve 193’te Tuna boyundaki Pannonia Superior eyaletinin valisiydi.

Beş İmparator Yılı

193’te imparator Commodus’un öldürülmesinden sonra Pertinax ve Didius Julianus kısa sürede tahta çıkıp devrildi. Tuna lejyonları Severus’u imparator ilan etti; Severus Roma’ya girdi. Ardından doğudaki rakibi Pescennius Niger’i 194’te İssos’ta (Hatay), batıdaki rakibi Clodius Albinus’u 197’de Lugdunum’da (Lyon) yendi. Niger’i destekleyen Byzantion (İstanbul) uzun bir kuşatmadan sonra alındı; şehir daha sonra Severus tarafından yeniden imar edildi.

Part seferi

197–198’de Partlara karşı sefer düzenleyerek başkent Ktesifon’u yağmaladı ve Kuzey Mezopotamya’da yeni bir eyalet kurdu. Doğduğu şehir Leptis Magna’yı görkemli yapılarla süsledi; bu kalıntılar bugün UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndedir.

Orduya dayalı yönetim

Severus askerlerin maaşlarını artırdı, evlenmelerine izin verdi ve muhafız birliğini kendi lejyonerlerinden yeniden kurdu. Cassius Dio’ya göre oğullarına son öğüdü “Birbirinizle iyi geçinin, askerleri zengin edin, gerisini önemsemeyin” olmuştur.

Ölümü

Severus 208’de Britanya’ya sefere gitti ve 211’de bugünkü York’ta (Eboracum) öldü. Yerine oğulları Caracalla ve Geta birlikte geçti; Caracalla kısa süre sonra kardeşini öldürttü.

Julia Domna ve Severus Hanedanı

Septimius Severus, yaklaşık 187’de Suriye’nin Emesa (bugünkü Humus) kentindeki bir rahip ailesinin kızı Julia Domna ile evlendi. Çiftin iki oğlu, 188’de doğan Caracalla (Bassianus) ve 189’da doğan Geta’ydı. Julia Domna, antik kaynaklarda eğitimli ve siyasete yakın bir kadın olarak anılır; çevresinde filozof ve yazarların toplandığı belirtilir.

Severus, imparator olduktan sonra hanedanını güçlü kılmak için bu aileyi kamusal görüntünün merkezine yerleştirdi. Sikkelerde ve heykellerde karısı ile oğulları sık sık yer aldı; Caracalla ise küçük yaşta “Augustus” payesine yükseltildi. Hanedanın Kuzey Afrika ve Suriye kökenli olması, imparatorluk yönetiminin artık yalnız İtalya merkezli bir aristokrasiye ait olmadığını gösteren dikkat çekici bir gelişmedir.

Roma’daki anıtlar ve Leptis Magna’nın imarı

Severus’un hükümdarlığı, mimari açıdan da iz bıraktı. Roma Forumu’nda, 203’te Partlara karşı kazanılan zaferleri anmak için Septimius Severus Takı dikildi; kemerin yüzeylerinde sefer sahnelerini gösteren kabartmalar bulunur. Dönemde ayrıca Palatin Tepesi’nin güney yamacında Septizodium adlı anıtsal bir çeşme cephesi yapıldı.

Severus’un memleketi Leptis Magna ise bu dönemde bir imparatorluk şehri gibi donatıldı. Geniş bir sütunlu cadde, yeni bir liman, forum ve büyük bir bazilika ile dört yüzlü bir kemer kente kazandırıldı. Bugün Libya’da bulunan Leptis Magna kalıntıları, Roma mimarisinin Kuzey Afrika’daki en iyi korunmuş örneklerinden sayılır. Aynı dönemde Roma kentinin mermer planı da hazırlandı; Forma Urbis Romae adıyla bilinen bu plan, kentin ayrıntılı bir haritasıydı.

Ordu reformu ve Parthica lejyonları

Severus iktidarını orduya dayandırdı; bu nedenle askerî düzende de önemli değişiklikler yaptı. Partlara karşı sefer öncesinde üç yeni lejyon kurdu: I, II ve III Parthica. Bunlardan II Parthica, Roma yakınındaki Albanum’da konuşlandırıldı ve imparatorun yanında hareket edebilen bir yedek güç oluşturdu. Böylece başkent çevresinde ilk kez düzenli bir lejyon bulunmuş oldu.

Praetorian muhafızlarının eski üyelerini terhis edip yerlerini taşra lejyonlarından seçilen askerlerle doldurması, İtalyan kökenli askerlerin ayrıcalığını sona erdirdi. Maaş artışları ve evlilik izni, askerin imparatora bağlılığını güçlendirmeyi hedefliyordu. Ancak bu politikanın mali yükü ağırdı ve gümüş sikkelerin içindeki gümüş oranının azaltılmasına yol açtı. Birçok tarihçi, bu uygulamayı ilerleyen onyıllardaki ekonomik sıkıntıların bir öncülü olarak değerlendirir.

Caracalla, Geta ve hanedanın sonu

Severus 211’de öldüğünde imparatorluk iki oğluna birlikte kaldı, ancak kardeşler arasındaki rekabet çok geçmeden açık çatışmaya dönüştü. Aynı yılın sonunda Caracalla, annesinin yanında Geta’yı öldürttü ve tek hükümdar oldu. Caracalla’nın en bilinen düzenlemesi, 212’de çıkarılan ve imparatorluktaki hemen bütün özgür sakinlere Roma vatandaşlığı veren Constitutio Antoniniana’dır.

Hanedan, 217’de Caracalla’nın öldürülmesinden sonra kısa süreliğine kesintiye uğradı, ardından Julia Domna’nın kız kardeşinin torunları Elagabalus ve Severus Alexander ile devam etti. 235’te Severus Alexander’ın askerleri tarafından öldürülmesi hanedanın sonunu getirdi ve Roma, “Üçüncü Yüzyıl Krizi” olarak anılan elli yıllık kargaşa dönemine girdi. Severus’un orduya dayalı iktidar modeli, bu krizin hem nedenlerinden hem de ilk belirtilerinden biri olarak tartışılır.

Britanya seferi ve Eboracum’daki son yıllar

Severus, 208’de yaşlı ve hasta olmasına rağmen oğulları Caracalla ve Geta ile birlikte Britanya’ya gitti. Amaç, Hadrianus Duvarı’nın kuzeyindeki Kaledonya kabilelerine karşı sınırı güvence altına almaktı. Sefer sırasında Eboracum (bugünkü York) imparatorluğun fiilî merkezi gibi kullanıldı.

Severus’un sefer sırasında ağır gut hastalığı çektiği ve çoğu zaman sedyeyle taşındığı antik yazarlar tarafından aktarılır. 211’de Eboracum’da öldü. Sefer kesin bir fetihle sonuçlanmadı; Caracalla sonrasında Roma’ya dönmeyi tercih etti ve Kaledonya’daki harekât bırakıldı. Yine de bu sefer, Britanya sınırındaki tahkimatların ve ikmal hatlarının yenilenmesi bakımından önemli arkeolojik izler bıraktı.

Hukuk ve Papinianus gibi hukukçuların rolü

Severus dönemi, Roma hukuk bilimi için de verimli bir çağdı. Papinianus, Ulpianus ve Paulus gibi hukukçular bu yıllarda ve hemen sonrasında çalıştı; yazıları sonraki yüzyıllarda Justinianus’un derlemelerinin temelini oluşturdu. Papinianus’un, Severus’un yönetiminde praefectus praetorio olarak görev yaptığı bilinir.

Severus, eyalet halkının hukuk önündeki haklarını da genişletti. Ordu mensuplarının hukuki durumunu düzenledi ve eyalet valileri aracılığıyla yargı işlerine daha çok önem verdi. Bu uygulamalar, onun yalnızca bir asker-imparator olmadığını, aynı zamanda devletin hukuki işleyişine önem veren bir yönetici olduğunu gösterir.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Cassius Dio, Roma Tarihi, 74–77. kitaplar.
  2. UNESCO Dünya Mirası, “Archaeological Site of Leptis Magna”.
  3. Encyclopaedia Britannica, “Septimius Severus” maddesi.
  4. Anthony R. Birley – Septimius Severus: The African Emperor
  5. Encyclopaedia Britannica – Septimius Severus
  6. UNESCO – Archaeological Site of Leptis Magna
  7. Anthony R. Birley – Septimius Severus: The African Emperor
  8. Encyclopaedia Britannica – Septimius Severus
  9. Cassius Dio – Roma Tarihi

Merak edilenler

Septimius Severus kimdir? Septimius Severus, bugünkü Libya’daki Leptis Magna’da doğan ve 193–211 yılları arasında Roma’yı yöneten imparatordur.

Septimius Severus ne zaman ve nerede doğdu? Doğum: 11 Nisan 145, Leptis Magna (Libya).

Septimius Severus ne zaman hüküm sürdü? Hükümdarlık dönemi: 193 – 211.

Septimius Severus ne zaman öldü? Ölüm: 4 Şubat 211, Eboracum (York).

Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir