Hadrianus, imparator Traianus’un akrabası ve vesayeti altında yetişti. Traianus’un 117’de Kilikya’da ölümünden sonra onun tarafından evlat edinildiği açıklanarak imparator ilan edildi; bu evlat edinmenin gerçekliği antik kaynaklarda tartışılmıştır.
Sınırları sağlamlaştırma
Hadrianus, Traianus’un doğuda ele geçirdiği Mezopotamya topraklarından çekildi ve imparatorluğun sınırlarını savunulabilir hatlarda sabitledi. Britanya’nın kuzeyinde, 122 civarında yapımına başlanan yaklaşık 118 kilometrelik Hadrianus Duvarı bu politikanın simgesidir ve bugün UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndedir.
Gezgin imparator
Hadrianus saltanatının büyük kısmında Galya, Britanya, İspanya, Afrika, Yunanistan, Anadolu ve Mısır’ı dolaştı. Anadolu’da birçok şehri ziyaret etti; 130 yılında yapılan Antalya Hadrianus Kapısı bu ziyaretin anısını taşır. Yunan kültürüne büyük hayranlık duydu ve Atina’da birçok yapı yaptırdı.
Yapılar ve isyanlar
Roma’daki Pantheon, onun döneminde bugünkü biçimiyle yeniden yapıldı. Tivoli’deki büyük villası da UNESCO listesindedir. 132–135 yıllarında Yahudiye’de Bar Kohba ayaklanması büyük kayıplarla bastırıldı.
Ölümü
Hadrianus 138’de Napoli Körfezi’ndeki Baiae’de öldü. Roma’da yaptırdığı anıt mezarı, bugünkü Castel Sant’Angelo’dur. Yerine evlat edindiği Antoninus Pius geçti.
Eyaletleri gezen imparator
Hadrianus’u selefleri arasında ayıran en belirgin özellik, hükümdarlığının büyük bölümünü Roma’dan uzakta, eyaletleri dolaşarak geçirmesidir. 121’den itibaren Galya, Germania, Britannia, Hispania, Anadolu, Suriye, Mısır ve Yunanistan gibi geniş bir coğrafyayı ziyaret etti. Bu seyahatlerde yalnızca tören yapmadı; orduyu denetledi, kaleleri ve sınır hatlarını inceledi, kentlerin su yolu, liman ve tapınak gibi yapı işlerini destekledi. Antik kaynaklar, imparatorun askerlerle aynı yemeği yediğini, yürüyüşlerde başı açık dolaştığını ve birliklerin disiplinine bizzat baktığını anlatır. Bu tutum, orduyla imparator arasındaki bağı güçlendirmeyi amaçlayan bir yönetim tarzı olarak yorumlanır.
Hadrianus Yunan kültürüne büyük hayranlık duyuyordu ve Atina’yı özellikle kayırdı. Şehirde uzun süredir yarım kalan Olympieion’un (Zeus Tapınağı) tamamlanması onun döneminde gerçekleşti; kente yeni mahalleler ve kütüphane de kazandırıldı. Anadolu’da Efes, Smyrna ve Kyzikos gibi kentler imparatorun ilgisini gördü; Antalya’daki Hadrianus Kapısı da 130 civarındaki ziyaretin anısına yapılmış kabul edilir. Bu nedenle eyalet halkları imparatoru uzak bir yönetici değil, kentlerine gelip onlarla ilgilenen bir hami olarak hatırladı.
Hukuk, yönetim ve mimari alanında çalışmaları
Hadrianus’un yönetim anlayışı yalnızca sınır politikasıyla sınırlı değildi. İdari işleri düzenlemek için imparatorluk bürokrasisinde atlı sınıf mensuplarının rolünü artırdı ve saray hizmetlerini daha düzenli bir yapıya kavuşturdu. Hukuk alanında ise hukukçu Salvius Iulianus’a, praetorların yıllık fermanlarını derleyip düzenleme görevi verdiği anlatılır. Bu çalışma, Roma hukukunun daha istikrarlı bir metne kavuşmasına katkı yapmış sayılır. Köleler ve kadınlar üzerindeki bazı keyfî uygulamalara sınırlama getiren düzenlemeler de onun dönemine bağlanır; ancak bu düzenlemelerin kapsamı kaynaklarda tartışmalıdır.
Mimari, imparatorun en kalıcı mirasları arasındadır. Roma’daki Pantheon’un bugün görülen yapısı, büyük ölçüde onun döneminde, 120’li yıllarda tamamlanmış kabul edilir; yapının üzerindeki yazıt ise önceki bir yapıyı yaptıran Agrippa’yı anar. Tivoli’deki geniş villa, çeşitli eyaletlerde gördüğü yapılardan esinlenen bahçe ve salonlarıyla bir saray kompleksi niteliğindedir ve UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alır. Tiber kıyısındaki mezar yapısı ise sonradan Castel Sant’Angelo adıyla bilinen kaleye dönüştü. Bu yapılar Hadrianus’un hem teknik hem de estetik arayışını gösterir.
Yahudiye’deki isyan ve saltanatın sonu
Hadrianus dönemindeki en sert çatışma, 132–135 yılları arasında Yahudiye’de patlayan Bar Kohba isyanıdır. İsyanın nedenleri antik kaynaklarda farklı anlatılır: bazı anlatılar Kudüs’ün Aelia Capitolina adıyla bir Roma kolonisi olarak yeniden kurulma planına, bazıları ise sünnetin yasaklanmasına bağlar. Tarihçiler bu sıralamayı hâlâ tartışır. İsyan, Simon bar Kohba önderliğinde başladı ve Romalıları uzun süre uğraştırdı; Roma çok sayıda birliği bölgeye kaydırmak zorunda kaldı. İsyanın bastırılmasının ardından Yahudilerin Kudüs’e girmesi yasaklandı ve eyaletin adı Syria Palaestina olarak anılmaya başladı. Cassius Dio’nun verdiği can kaybı sayıları ise abartılı bulunur ve dikkatle okunmalıdır.
Hadrianus’un son yılları hastalıkla geçti. Sevgili Antinous’un 130’da Nil’de boğularak ölmesi onu derinden sarsmış, imparator onun adına bir kent kurmuş ve ölümünden sonra tanrısal bir kült yaratmıştı. Halef sorunu da son yıllarında gündemdeydi; seçtiği Aelius Caesar erken öldü ve imparator, Antoninus Pius’u evlat edinerek varisi yaptı. Hadrianus 10 Temmuz 138’de Baiae’de öldü. Senato başlangıçta onu tanrılaştırmaya direndi, ancak Antoninus Pius’un ısrarı üzerine bu onay verildi.
Hadrianus Duvarı’nda askerî yaşam
Britannia’nın kuzeyinde 122 civarında başlayan Hadrianus Duvarı, yaklaşık 118 kilometre uzunluğunda bir sınır hattıdır ve yalnızca bir engel değil, bir gözetleme ve denetim sistemiydi. Duvar boyunca düzenli aralıklarla küçük müstahkem kapılar (milecastle) ve bunların arasında gözetleme kuleleri yer alıyordu; hattın gerisinde ve üzerinde ise büyük birlik kaleleri bulunuyordu. Duvar, kuzeyden gelen küçük grupların geçişini denetlemeyi, vergi ve ticareti düzenlemeyi ve yerel halkı gözlemlemeyi sağlıyordu. Bu nedenle tarihçiler onu salt bir savunma duvarı olarak değil, sınır yönetimi aracı olarak yorumlar.
Vindolanda gibi kalelerde bulunan ahşap yazı tabletleri, duvardaki askerlerin gündelik yaşamına dair eşsiz bilgiler sunar. Bu tabletlerde malzeme siparişleri, birlik listeleri ve kişisel mektuplar yer alır; bir mektupta bir subayın eşinin doğum günü davetinden söz edilir. Hadrianus Duvarı bugün UNESCO’nun “Roma İmparatorluğu’nun Sınırları” listesinin bir parçasıdır. Duvarın hemen kuzeyinde, daha sonra Antoninus Pius döneminde başka bir hat yapılmış, ancak bu hat uzun süre elde tutulamamıştır.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Historia Augusta, “Hadrianus”.
- UNESCO Dünya Mirası, “Frontiers of the Roman Empire” ve “Villa Adriana (Tivoli)”.
- Encyclopaedia Britannica, “Hadrian” maddesi.
- Cassius Dio – Roma Tarihi
- Historia Augusta – “Hadrianus’un Hayatı”
- Encyclopaedia Britannica – Hadrian
- Vindolanda Tabletleri Çevrimiçi Arşivi
- UNESCO – Roma İmparatorluğu’nun Sınırları
- Cassius Dio – Roma Tarihi
Merak edilenler
Hadrianus kimdir? Hadrianus, 117–138 yılları arasında Roma İmparatorluğu’nu yönetti.
Hadrianus ne zaman ve nerede doğdu? Doğum: 24 Ocak 76, muhtemelen İtalica (İspanya).
Hadrianus ne zaman hüküm sürdü? Hükümdarlık dönemi: 117 – 138.
Hadrianus ne zaman öldü? Ölüm: 10 Temmuz 138, Baiae.
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir