Mahmud al-Kashgari là một học giả ngôn ngữ thế kỷ 11, lớn lên gần Kashgar, một trong những trung tâm văn hóa của nhà nước Kara-Khanid. Ông đã dành nhiều năm đi khắp các vùng đất của các dân tộc Turk, đích thân thu thập các phương ngữ, từ ngữ, thơ ca và phong tục. Kết quả của nỗ lực này, Dīwān Lughāt al-Turk ("Từ điển các ngôn ngữ Turk"), là cuốn từ điển toàn diện sớm nhất được biết đến về tiếng Turk và là một trong những nguồn tư liệu quý giá nhất về lịch sử văn hóa Turk.
Nhiều hơn cả một cuốn từ điển
Tác phẩm được viết tại Baghdad từ năm 1072 đến 1074 và được dâng lên vị khalip nhà Abbas. Nó được giải thích bằng tiếng Ả Rập vì mục đích là dạy ngôn ngữ của người Turk, những người đang có quyền lực chính trị và quân sự gia tăng vào thời điểm đó, cho thế giới Ả Rập. Al-Kashgari tự hào nhấn mạnh rằng tiếng Turk là một ngôn ngữ phong phú không hề thua kém tiếng Ả Rập.
- Hàng ngàn từ ngữ: Hơn 7.500 từ tiếng Turk được đưa ra cùng với ý nghĩa và các bộ lạc đã sử dụng chúng.
- Thơ ca và tục ngữ: Hàng trăm bài thơ tứ tuyệt về chủ nghĩa anh hùng, thiên nhiên, tình yêu và sự chia ly, cùng với các câu tục ngữ được gọi là "sav", mang đến cho chúng ta những ví dụ tinh túy nhất của văn học Turk thời kỳ đầu.
- Ngữ pháp và phương ngữ: Tác phẩm so sánh cách phát âm của các nhóm như người Oghuz, Kipchak và Uyghur, cho thấy một cách tiếp cận ngôn ngữ học vượt xa thời đại của nó.
- Bản đồ thế giới: Bản đồ tròn cho thấy nơi sinh sống của các dân tộc Turk là một trong những bản đồ cổ nhất được biết đến do một tác giả người Turk vẽ.
Bản sao duy nhất thoát khỏi sự lãng quên
Bản sao duy nhất còn sót lại của tác phẩm được thực hiện vào năm 1266. Nó được tái phát hiện vào đầu thế kỷ 20 khi nhà sưu tập sách Ali Emiri mua lại từ một người bán sách cũ ở Istanbul, và hiện được bảo quản tại Thư viện Millet ở Istanbul. Bản thảo này, được tìm thấy trên một sạp bán sách, đã thay đổi tiến trình nghiên cứu ngôn ngữ Turk.
Một học giả được công nhận trên toàn thế giới
Di sản của Mahmud al-Kashgari cũng đã được quốc tế công nhận: UNESCO đã tuyên bố năm 2008 là "Năm Mahmud al-Kashgari" để vinh danh ông. Ngày nay, tác phẩm này là tài liệu tham khảo cho các nhà ngôn ngữ học, sử học, dân gian học và các học giả văn học.
Bản đồ thế giới trong Dīwān Lughāt al-Turk
Một trong những phần nổi bật nhất của tác phẩm là bản đồ thế giới hình tròn do Mahmud al-Kashgari vẽ. Bản đồ đặt các vùng đất của các dân tộc Turk ở trung tâm và đặt Balasagun, một trong những thành phố quan trọng của người Karakhanid, ở giữa. Trải dài từ Trung Quốc ở phía đông đến vùng đất Rum và Byzantium ở phía tây, bản đồ này không chỉ là một bản vẽ địa lý mà còn là một tài liệu cho thấy cách người Turk nhìn nhận thế giới vào thế kỷ 11.
Trên bản đồ, các con sông, ngọn núi, sa mạc và thành phố được thể hiện bằng các màu sắc khác nhau. Việc Kashgari đưa bản đồ này vào từ điển của mình cũng tiết lộ rằng tác phẩm không chỉ được thiết kế như một cuốn sách ngôn ngữ mà còn là một bách khoa toàn thư về văn hóa và địa lý.
Tác phẩm có thể được đọc như thế nào ngày nay?
Văn bản gốc của Dīwān Lughāt al-Turk, được viết với các giải thích bằng tiếng Ả Rập, rất khó đọc đối với bất kỳ ai không phải là chuyên gia. May mắn thay, hiện nay đã có các ấn bản dễ tiếp cận hơn cho các độc giả khác nhau:
- Bản dịch tiếng Thổ Nhĩ Kỳ: Bản dịch của Besim Atalay, do Hiệp hội Ngôn ngữ Thổ Nhĩ Kỳ xuất bản từ năm 1939 đến 1943, là ấn bản tiêu chuẩn của tác phẩm bằng tiếng Thổ Nhĩ Kỳ.
- Bản dịch tiếng Anh: Bản dịch ba tập do Robert Dankoff và James Kelly thực hiện đã giới thiệu tác phẩm đến với độc giả quốc tế.
- Các tuyển tập: Các tuyển tập tục ngữ, thơ ca và từ ngữ là điểm khởi đầu tốt cho bất kỳ ai lần đầu khám phá tác phẩm.
Bản thảo duy nhất được biết đến của tác phẩm hiện được bảo quản tại Thư viện Millet ở Istanbul.
Các từ ngữ trong Dīwān Lughāt al-Turk tiết lộ lịch sử ngàn năm của nhiều từ vẫn còn được sử dụng ở Anatolia ngày nay. Việc nhìn thấy ý nghĩa của các từ như “ata”, “ana”, “kut” và “bilig” trong tác phẩm cùng với các câu ví dụ và tục ngữ khiến người ta nhận ra ngôn ngữ là một di sản sống động như thế nào.
Các câu hỏi thường gặp
Tại sao Dīwān lại được giải thích bằng tiếng Ả Rập?
Nó được viết để giới thiệu ngôn ngữ và văn hóa Turk cho những độc giả nói tiếng Ả Rập không biết tiếng Turk. Theo nghĩa này, nó vừa là một cuốn sách giáo khoa vừa là một đại sứ văn hóa.
Nó chứa những loại tục ngữ nào?
Các dạng cổ hơn của nhiều câu nói vẫn còn được sử dụng ngày nay xuất hiện trong tác phẩm. Những câu tục ngữ này phản ánh các giá trị và cuộc sống hàng ngày của các dân tộc Turk cách đây một ngàn năm.
Nguồn và đọc thêm
- Hiệp hội Ngôn ngữ Thổ Nhĩ Kỳ – Divanü Lügati't-Türk (dịch bởi Besim Atalay)
- Bách khoa toàn thư Hồi giáo TDV – các mục “Dîvânü Lugāti't-Türk” và “Kâşgarlı Mahmud”
- Robert Dankoff và James Kelly, Compendium of the Turkic Dialects (Đại học Harvard, 1982–1985)
Để lại bình luận
Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *