Vật với dầu là một hình thức vật truyền thống của Thổ Nhĩ Kỳ, trong đó các đô vật (pehlivans) bôi dầu ô liu lên cơ thể và mặc loại quần da đặc biệt gọi là kispet, thi đấu ngoài trời. Vì cơ thể trơn trượt khiến việc nắm bắt đối thủ trở nên khó khăn, môn thể thao này đòi hỏi kỹ thuật, sự thăng bằng, kiên nhẫn và sức bền cũng như sức mạnh. Sự kiện nổi tiếng và lâu đời nhất là Lễ hội Vật với dầu Kırkpınar lịch sử, được tổ chức tại Edirne vào mỗi mùa hè.
Kırkpınar không chỉ là một cuộc thi đấu thể thao; với âm nhạc, những lời cầu nguyện, các nghi lễ và lòng hiếu khách, đây còn là một lễ hội dân gian. Vì những lý do này, nó đã được ghi danh vào Danh sách Di sản Văn hóa Phi vật thể của Nhân loại của UNESCO vào năm 2010, và được mô tả là một trong những sự kiện thể thao được tổ chức liên tục lâu đời nhất trên thế giới.
Lịch sử của Kırkpınar là gì?
Nguồn gốc của Kırkpınar bắt nguồn từ thế kỷ 14, khi người Ottoman tiến vào vùng Balkan (Rumelia). Theo truyền thuyết nổi tiếng nhất, hai đô vật trong số các binh sĩ đang nghỉ ngơi trong một chiến dịch đã vật nhau trong nhiều giờ mà không ai thắng, và cuối cùng cả hai đều qua đời. Bạn bè của họ đã chôn cất họ ngay tại chỗ, và nhiều năm sau, người ta nói rằng có bốn mươi dòng suối đã phun lên nơi mộ của họ, đặt tên cho vùng đất này là “Kırkpınar” (“bốn mươi dòng suối”).
Theo thời gian, môn vật đã chuyển đến Edirne, và ngày nay nó diễn ra tại Sarayiçi, bên bờ sông Tunca. Trong số nhiều đô vật huyền thoại mà Kırkpınar đã sản sinh qua nhiều thế kỷ, một trong những người nổi tiếng nhất là Koca Yusuf, người cũng đã trở nên nổi tiếng ở châu Âu và châu Mỹ vào thế kỷ 19.
Tại sao lại sử dụng kispet và dầu ô liu?
Kispet là một chiếc quần vật nặng, theo truyền thống được may từ da trâu hoặc da bê, dài quá đầu gối. Các đô vật buộc kispet thật chặt, vì đối thủ cũng có thể nắm lấy nó trong trận đấu. Việc chế tạo và chăm sóc một chiếc kispet là một nghề thủ công riêng biệt.
Dầu ô liu chính là thứ tạo nên tên gọi cho môn thể thao này. Trước các trận đấu và trong các giờ nghỉ, một quan chức được gọi là “yağcı” (người xoa dầu) sẽ đổ dầu ô liu pha với nước lên cơ thể các đô vật. Dầu làm cho cơ thể trơn trượt và ngăn chặn việc dùng sức mạnh thô bạo để quyết định kết quả; việc nắm bắt và kiểm soát đối thủ đòi hỏi kỹ thuật, thời điểm và sự kiên nhẫn. Đây là lý do tại sao các trận vật với dầu có thể kéo dài và mang tính chiến thuật.
Truyền thống cazgır, peşrev và cầu nguyện
- Cazgır: Người dẫn chương trình giới thiệu các đô vật với đám đông và mở đầu các trận đấu bằng những lời có vần điệu và những lời cầu nguyện. Giọng nói của cazgır là một trong những biểu tượng của Kırkpınar.
- Peşrev: Các chuyển động nhịp nhàng mà các đô vật cùng thực hiện trước trận đấu, như một dấu hiệu của sự tôn trọng và để khởi động.
- Trống và zurna: Tiếng trống davul và tiếng kèn zurna được chơi xuyên suốt buổi vật tạo nên bầu không khí cho đấu trường.
- Sự tôn trọng: Sự tôn trọng mà các đô vật dành cho nhau, cho những người lớn tuổi và cho đám đông trước và sau trận đấu là cốt lõi của truyền thống.
Làm thế nào để thắng một trận vật với dầu?
Theo các luật truyền thống, cách chính để chiến thắng là ép lưng đối thủ chạm đất — hay còn gọi là "lật bụng họ lên trời". Nhấc bổng đối thủ khỏi mặt đất và bế họ đi vài bước cũng nằm trong số các động tác được tính là vượt trội theo luật truyền thống. Các đô vật cũng có thể nắm lấy kispet của đối thủ để thực hiện một động tác, một trong những đặc điểm khiến vật với dầu khác biệt với các phong cách khác.
Trong quá khứ, các trận đấu không có giới hạn thời gian cố định, và một số trận được cho là kéo dài hàng giờ. Ngày nay, các trận đấu có giới hạn thời gian; nếu không có kết quả trong thời gian đó, các quy tắc như hiệp phụ và tính điểm sẽ được áp dụng. Những thay đổi này giúp hàng trăm đô vật có thể thi đấu trong cùng một ngày.
Sự khác biệt chính giữa vật với dầu và các phong cách vật Olympic là nó diễn ra ngoài trời trên cỏ thay vì trên thảm, các cú nắm rất khó khăn vì cơ thể được bôi dầu, và việc nắm giữ kispet của đối thủ được cho phép. Kết quả là, sức mạnh bàn tay và cổ tay, sức bền hô hấp và sự kiên nhẫn của đô vật là yếu tố quyết định; nhiều năm rèn luyện và mối quan hệ thầy trò là một phần không thể tách rời của môn thể thao này.
Các hạng cân và danh hiệu đô vật trưởng
Tại Kırkpınar, các đô vật được phân nhóm theo độ tuổi, chiều cao và kinh nghiệm. Sau các hạng như ayak, deste, küçük orta, büyük orta và başaltı là cấp độ cao nhất: başpehlivan, tức đô vật trưởng. Đô vật trưởng của năm sẽ đeo thắt lưng vàng của Kırkpınar và giữ danh hiệu trong một năm.
Theo truyền thống, một đô vật trở thành đô vật trưởng ba năm liên tiếp sẽ được giữ thắt lưng vàng vĩnh viễn. Đây được coi là một trong những thành tựu lớn nhất trong môn vật với dầu. Một truyền thống lâu đời khác của lễ hội là Kırkpınar Ağa, người bảo trợ hỗ trợ sự kiện và chủ trì các nghi lễ.
Vật với dầu còn được tổ chức ở đâu khác?
Vật với dầu không chỉ có ở Edirne. Các lễ hội được tổ chức ở nhiều tỉnh và huyện của Thổ Nhĩ Kỳ vào mùa hè; môn vật ở Elmalı, thuộc tỉnh Antalya, là một trong những môn lâu đời nhất. Truyền thống này cũng tiếp tục tồn tại trong các cộng đồng người Thổ Nhĩ Kỳ ở vùng Balkan, và các buổi trình diễn vật với dầu được tổ chức định kỳ ở nhiều quốc gia châu Âu khác nhau.
Lời khuyên khi xem Kırkpınar
Kırkpınar thường kéo dài vài ngày từ cuối tháng 6 đến đầu tháng 7. Vì môn vật diễn ra ngoài trời trong thời tiết nóng, bạn nên mang theo mũ, nước uống và kem chống nắng. Ngày diễn ra lễ hội được chính quyền thành phố Edirne thông báo hàng năm; trước khi lên kế hoạch tham quan, hãy kiểm tra các thông báo chính thức và đặt chỗ ở trước. Trong thời gian diễn ra lễ hội, bạn cũng có thể thêm các địa danh lịch sử như Nhà thờ Hồi giáo Selimiye của Edirne vào lịch trình của mình.
Các câu hỏi thường gặp
Kırkpınar được tổ chức khi nào?
Lễ hội Vật với dầu Kırkpınar lịch sử thường được tổ chức tại Edirne hàng năm vào khoảng cuối tháng 6 đến đầu tháng 7. Ngày chính xác được thông báo chính thức hàng năm.
Tại sao dầu ô liu được sử dụng trong vật với dầu?
Dầu làm cho cơ thể trơn trượt và khó nắm bắt hơn, vì vậy kỹ thuật, sự thăng bằng và kiên nhẫn quan trọng hơn sức mạnh thô bạo.
Kispet được làm từ gì?
Kispet là một chiếc quần vật bền chắc dài quá đầu gối, theo truyền thống được may từ da trâu hoặc da bê.
Ai là người giữ thắt lưng vàng?
Theo truyền thống, một đô vật trở thành đô vật trưởng ba năm liên tiếp sẽ trở thành chủ sở hữu vĩnh viễn của thắt lưng vàng Kırkpınar.
Nguồn và tài liệu đọc thêm
- UNESCO, “Kırkpınar oil wrestling festival”, Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity, 2010 (ich.unesco.org)
- Bộ Văn hóa và Du lịch Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ, Kültür Portalı, “Historic Kırkpınar Oil Wrestling” (kulturportali.gov.tr)
- Chính quyền thành phố Edirne, các thông báo chính thức về Lễ hội Vật với dầu Kırkpınar lịch sử (edirne.bel.tr)
Để lại bình luận
Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *