Μετάβαση στο περιεχόμενο

Γνώση που φωτίζει τον κόσμο

Σεπτίμιος Σεβήρος: Ο Αυτοκράτορας που Ανέβηκε από τη Βόρεια Αφρική στον Ρωμαϊκό Θρόνο

Ο Σεπτίμιος Σεβήρος, γεννημένος στη Λέπτις Μάγνα στην σημερινή Λιβύη, άρχισε τη Ρώμη από το 193 έως το 211. Εξήλθε νικητής από τον εμφύλιο πόλεμο του «Έτους των Πέντε Αυτοκρατόρων», ιδρύοντας τη Σεβηριανή δυναστεία. Κατασκεύασε ένα καθεστώς που στηρίζονταν στον στρατό, εκστρατεύτηκε εναντίον των Πάρθων και πέθανε κατά τη διάρκεια εκστρατείας στη Βρετανία.

Σεπτίμιος Σεβήρος: Ο Αυτοκράτορας που Ανέβηκε από τη Βόρεια Αφρική στον Ρωμαϊκό Θρόνο
Εικόνα: anonymous / Wikimedia Commons (Public domain)

Ο Σεβήρος γεννήθηκε σε μια τοπική αριστοκρατική οικογένεια στη Λέπτις Μάγνα, μια πλούσια ρωμαϊκή πόλη στη Βόρεια Αφρική. Ως βουλευτής υπηρέτησε σε διάφορες επαρχίες, και το 193 ήταν εпарχος της Άνω Παννονίας στον Δούναβη.

Το Έτος των Πέντε Αυτοκρατόρων

Μετά τη δολοφονία του αυτοκράτορα Κομμόδου το 193, ο Πέρτιναξ και ο Δίδιος Ιουλιανός ανέβηκαν και πέφτουν σε γρήγορη διαδοχή. Οι λεγεώνες του Δούναβη ανακοίνωσαν αυτοκράτορα τον Σεβήρο, και αυτός εισήλθε στη Ρώμη. Έπειτα νίκησε τον ανατολικό του αντίπαλο Πεσκέννιο Νίγερ στον Ίσσο (Χατάγι) το 194 και τον δυτικό του αντίπαλο Κλόδιο Αλβίνο στη Λουγδούνο (Λυών) το 197. Το Βυζάντιο (Ιστنبουλ), που είχε στηρίξει τον Νίγερ, καταλήφθηκε μετά από μακρά πολιορκία και ανακαινίστηκε αργότερα από τον Σεβήρο.

Η εκστρατεία εναντίον των Πάρθων

Το 197–198 εκστρατεύτηκε εναντίον των Πάρθων, διέπραξε την πρωτεύουσά τους Κτησιφών και δημιούργησε νέα επαρχία στη βόρεια Μεσοποταμία. Κοσμήτησε τον τόπο γέννησής του, τη Λέπτις Μάγνα, με μεγαλοπρεπή κτίρια τα ερείπια των οποίων βρίσκονται τώρα στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.

Μια κυβέρνηση που στηρίζεται στον στρατό

Ο Σεβήρος αυξάνεσε τα μισθά των στρατιωτών, τους επέτρεψε να παντρευτούν και ανακατασκεύασε την πραιτωριανή φρουρά από τους δικούς του λεγεωνάριους. Σύμφωνα με τον Κάσσιο Δίων, η τελευταία του συμβουλή στους γιους του ήταν: «Να είστε ομόνοιοι, πλουτίζετε τους στρατιώτες και καταφρονείτε όλους τους άλλους ανθρώπους.»

Θάνατος

Ο Σεβήρος πήγε εκστρατεία στη Βρετανία το 208 και πέθανε στη σημερινή Γιορκ (Εβόρακο) το 211. Διαδέχθηκε κοινά από τους γιους του Καρακάλλα και Γκέτα· ο Καρακάλλα σκότωσε σύντομα τον αδερφό του.

Ιουλία Δόμνα και η Σεβηριανή δυναστεία

Περίπου το 187 ο Σεπτίμιος Σεβήρος παντρεύτηκε την Ιουλία Δόμνα, κόρη μιας ιερατικής οικογένειας από τη συριακή πόλη Εμέσα (σύγχρονη Χόμς). Το ζευγάρι είχε δύο γιους, Καρακάλλα (Βασσιανός), γεννημένο το 188, και Γκέτα, γεννημένο το 189. Στις αρχαίες πηγές η Ιουλία Δόμνα θυμάται ως πολιτισμένη γυναίκα κοντά στην πολιτική, και λέγεται ότι φιλόσοφοι και συγγραφείς συνάγονταν γύρω της.

Μετά την άνοδό του στον θρόνο, ο Σεβήρος έβαλε αυτή την οικογένεια στο κέντρο της δημόσιας εικόνας του για να ενισχύσει τη δυναστεία του. Η σύζυγός του και οι γιοί του εμφανίζονταν συχνά σε νομίσματα και αγάλματα, και ο Καρακάλλα ανεβάστηκε στον βαθμό του Αυγούστου σε νεαρή ηλικία. Το ότι η δυναστεία προέρχονταν από τη Βόρεια Αφρική και τη Συρία είναι εντυπωσιακό σημάδι ότι η αυτοκρατορική εξουσία δεν ανήκε πλέον μόνο σε μια Ιταλία-κεντρική αριστοκρατία.

Μνημεία στη Ρώμη και ανακατασκευή της Λέπτις Μάγνα

Η βασιλεία του Σεβήρου άφησε και το σφραγίδα της στην αρχιτεκτονική. Στο Ρωμαϊκό Φόρουμ εγέρθη η Αψίδα του Σεπτιμίου Σεβήρου το 203 για να εορταστούν οι νίκες εναντίον των Πάρθων· τα πρόσωπά της φέρουν αναγλύφους με σκηνές από τις εκστρατείες. Την ίδια περίοδο χτίστηκε μια μνημειαία πηγή με ονομασία Σεπτιζώδιο στον νότιο πρανή του λόφου Παλατίνου.

Η πατρίδα του Σεβήρου, η Λέπτις Μάγνα, εξοπλίστηκε αυτή την περίοδο ως αυτοκρατορική πόλη. Προστέθηκαν μια πλατιά στήλωση δρόμος, ένα νέο λιμάνι, ένα φόρουμ και μια μεγάλη βασιλική, μαζί με μια αψίδα με τέσσερα πρόσωπα. Τα ερείπια της Λέπτις Μάγνα στη σημερινή Λιβύη μετράνε μεταξύ των καλύτερα διασωμένων παραδειγμάτων ρωμαϊκής αρχιτεκτονικής στη Βόρεια Αφρική. Την ίδια περίοδο προετοιμάστηκε και ένας μαρμάρινος χάρτης της πόλης της Ρώμης· γνωστός ως Φόρμα Ούρβις Ρωμαί, ήταν ένας λεπτομερής χάρτης της πόλης.

Στρατιωτική μεταρρύθμιση και οι λεγεώνες Πάρθικα

Ο Σεβήρος βασίλευε την εξουσία του στον στρατό, και γι' αυτό έκανε σημαντικές αλλαγές και στον στρατιωτικό κόσμο. Πριν την εκστρατεία εναντίον των Πάρθων ίδρυσε τρεις νέους λεγεώνες: Ι, ΙΙ και ΙΙΙ Πάρθικα. Από αυτούς, ο ΙΙ Πάρθικα κατατάχθηκε στο Αλβάνουμ κοντά στη Ρώμη και σχήμασε μια επιφύλαξη που μπορούσε να κινείται μαζί με τον αυτοκράτορα. Πρώτη φορά, ένας κανονικός λεγεώνας κατατάχθηκε άρα κοντά στην πρωτεύουσα.

Απελευθερώνοντας τους πρώην μέλη της Πραιτωριανής Φρουράς και αντικαθιστώντας τους με στρατιώτες επιλεγμένους από τους επαρχιακούς λεγεώνες, έβαλε τέλος στο προνόμιο των στρατευμάτων ιταλικής προέλευσης. Οι αύξησεις μισθών και η άδεια γάμου στόχευαν στην ενίσχυση της πιστότητας των στρατιωτών στον αυτοκράτορα. Ωστόσο, το οικονομικό βάρος αυτής της πολιτικής ήταν βαρύ και οδήγησε σε μείωση του ποσοστού του αργύρου στο νόμισμα. Πολλοί ιστορικοί θεωρούν αυτή την πρακτική ως προγνώμονα των οικονομικών δυσκολιών των επόμενων δεκαετιών.

Καρακάλλα, Γκέτα και το τέλος της δυναστείας

Όταν ο Σεβήρος πέθανε το 211, η αυτοκρατορία πέρασε κοινά στους δύο γιους του, αλλά η αντιπαλότητα μεταξύ των αδερφών γρήγορα μετατράπηκε σε ανοιχτή σύγκρουση. Πριν τελειώσει το έτος, ο Καρακάλλα σκότωσε τον Γκέτα ενώπιον της μητέρας τους και γίνεται μοναρχικός άρχοντας. Το πιο γνωστό μέτρο του Καρακάλλα είναι η Κογστιτούτιο Αντωνινιάνα, εκδοθείσα το 212, η οποία χάριζε την ρωμαϊκή ιθαγένεια σχεδόν σε όλους τους ελεύθερους κατοίκους της αυτοκρατορίας.

Η δυναστεία διακόπηκε για λίγο μετά τη δολοφονία του Καρακάλλα το 217, και συνέχισε με τον Ελαγάβαλο και τον Σεβήρο Αλέξανδρο, εγγονούς της αδελφής της Ιουλίας Δόμνας. Η δολοφονία του Σεβήρου Αλεξάνδρου από τους δικούς του στρατιώτες το 235 έβαλε τέλος στη δυναστεία, και η Ρώμη μπήκε στα πενήντα χρόνια ταραχής που γνωρίζονται ως Κρίση του Τρίτου Αιώνα. Το μοντέλο διακυβέρνησης του Σεβήρου βασισμένο στον στρατό διαμαχείται ως και αιτία και ως ένα από τα πρώτα σημάδια αυτής της κρίσης.

Η βρετανική εκστρατεία και τα τελευταία χρόνια στο Εβόρακο

Το 208 ο Σεβήρος, αν και γέρος και άρρωστος, πήγε στη Βρετανία μαζί με τους γιους του Καρακάλλα και Γκέτα. Στόχος ήταν η ασφάλιση του συνόρου εναντίον των Καληδονικών φυλών βόρεια του Τείχους του Αδριανού. Κατά τη διάρκεια της εκστρατείας το Εβόρακο (σύγχρονη Γιορκ) υπηρέτησε ως αποτελεσματικό κέντρο της αυτοκρατορίας.

Οι αρχαίοι συγγραφείς αναφέρουν ότι ο Σεβήρος πάθει πολύ από την ποδαγρικά κατά τη διάρκεια της εκστρατείας και συχνά μεταφορτίζονταν σε φορεά. Πέθανε στο Εβόρακο το 211. Η εκστρατεία δεν έληξε σε απόφαση κατακτάσεως· ο Καρακάλλα προτίμησε μετά να επιστρέψει στη Ρώμη και οι επιχειρήσεις στην Καληδονία εγκαταλείφθηκαν. Παρ' όλα αυτά, η εκστρατεία άφησε σημαντικά αρχαιολογικά ίχνη στην ανανέωση των οχυρώσεων και των γραμμών εφοδιασμού στο βρετανικό σύνορο.

Δίκαιο και ο ρόλος των νομικών όπως ο Παπινιανός

Η εποχή των Σεβήρων ήταν επίσης παραγωγική περίοδος για την ρωμαϊκή νομική επιστήμη. Νομικοί όπως ο Παπινιανός, ο Ουλπιανός και ο Παύλος εργάστηκαν αυτά τα χρόνια και αμέσως μετά· τα γραφτά τους σχήμασαν τη βάση των συνταγμάτων του Ιουστινιανού σε μεταγενέστερους αιώνες. Γνωστό είναι ότι ο Παπινιανός υπηρέτησε ως πραιτωριανός ἔπαρχος υπό τον Σεβήρο.

Ο Σεβήρος διέπλασε επίσης τα νομικά δικαιώματα των επαρχιακών. Ρύθμισε τη νομική θέση των μελών του στρατού και, μέσω των επαρχιακών εпарχών, δόθηκε μεγαλύτερη προσοχή στη διαχείριση της δικαιοσύνης. Αυτές οι πρακτικές δείχνουν ότι δεν ήταν απλώς ένας στρατιώτης-αυτοκράτορας αλλά και ένας άρχοντας που ενδιαφερόταν για τη νομική λειτουργία του κράτους.

Πηγές και επιπλέον ανάγνωση

  1. Κάσιος Δίων, Ρωμαϊκή Ιστορία, βιβλία 74–77.
  2. Παγκόσμια Κληρονομιά UNESCO, «Αρχαιολογικός Χώρος της Λέπτις Μάγνα».
  3. Encyclopaedia Britannica, «Septimius Severus».
  4. Anthony R. Birley – Septimius Severus: The African Emperor
  5. Encyclopaedia Britannica – Septimius Severus
  6. UNESCO – Archaeological Site of Leptis Magna
  7. Anthony R. Birley – Septimius Severus: The African Emperor
  8. Encyclopaedia Britannica – Septimius Severus
  9. Cassius Dio – Roman History
Κοινοποίηση
Ακολουθήστε το YulaHubΜάθετε πρώτοι τις σημαντικότερες ειδήσεις της ημέρας.
RSS

Αφήστε ένα σχόλιο

Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *