Hadrian là người họ hàng của hoàng đế Trajan và lớn lên dưới sự giám hộ của ông. Sau khi Trajan qua đời ở Cilicia năm 117, người ta tuyên bố rằng ông đã nhận Hadrian làm con nuôi, và Hadrian được tuyên bố là hoàng đế; tính xác thực của việc nhận nuôi này bị đặt nghi ngờ trong các tư liệu cổ đại.
Củng cố biên giới
Hadrian rút lui khỏi các vùng đất Mesopotamia mà Trajan đã chinh phục ở phương Đông và cố định biên giới đế quốc trên các đường phòng thủ có thể giữ được. Ở phía Bắc Britannia, bức tường Hadrian dài khoảng 118 km, bắt đầu xây dựng vào khoảng năm 122, là biểu tượng của chính sách này và hiện đã nằm trong Danh di sản Thế giới UNESCO.
Hoàng đế đi lại
Trong phần lớn triều đại, Hadrian đi lại khắp Gallia, Britannia, Hispania, Africa, Hy Lạp, Anatolia và Ai Cập. Ông thăm nhiều thành phố ở Anatolia; Cổng Hadrian ở Antalya, được xây năm 130, kỷ niệm chuyến thăm của ông. Ông rất ngưỡng mộ văn hóa Hy Lạp và cho xây dựng nhiều công trình ở Athens.
Công trình và cuộc nổi loạn
Pantheon ở Rome được xây lại dưới dạng hiện tại dưới triều đại của ông, và biệt thự lớn của ông tại Tivoli cũng nằm trong danh sách UNESCO. Năm 132–135 cuộc nổi loạn Bar Kokhba ở Judaea bị dập tắt với thiệt hại nặng nề.
Cái chết
Hadrian qua đời năm 138 tại Baiae trên vịnh Naples. Lăng mộ ông xây ở Rome ngày nay là Castel Sant’Angelo. Ông được kế vị bởi con nuôi Antoninus Pius.
Hoàng đế đi thăm các tỉnh
Điều phân biệt rõ ràng nhất Hadrian với các tiền nhiệm là ông dành phần lớn triều đại xa Rome, đi lại qua các tỉnh. Từ năm 121 trở đi ông thăm một vùng rộng lớn bao gồm Gallia, Germania, Britannia, Hispania, Anatolia, Syria, Ai Cập và Hy Lạp. Trong các chuyến đi này ông không chỉ tổ chức lễ nghi; ông kiểm tra quân đội, xem xét các pháo đài và đường biên giới, và ủng hộ các dự án xây dựng như dẫn nước, cảng và đền thờ ở các thành phố. Các tư liệu cổ đại kể rằng hoàng đế ăn cùng đồ ăn với binh sĩ, đi trùm đầu không mũ trong các hành quân và tự mình kiểm tra kỷ luật các đơn vị. Thái độ này được hiểu là phong cách cai trị nhằm củng cố liên kết giữa quân đội và hoàng đế.
Hadrian có lòng ngưỡng mộ sâu sắc văn hóa Hy Lạp và ưu ái đặc biệt Athens. Việc hoàn thành Olympieion (Đền Zeus), vốn lâu nay chưa xong, diễn ra dưới thời ông; thành phố cũng có thêm khu dân cư mới và một thư viện. Ở Anatolia, các thành phố như Ephesus, Smyrna và Cyzicus nhận được sự chú ý của hoàng đế, và Cổng Hadrian ở Antalya được cho là được xây để kỷ niệm chuyến thăm của ông vào khoảng năm 130. Do đó các cộng đồng tỉnh nhớ đến hoàng đế không như một vị cai trị xa cách mà như một người bảo trợ đến tận thành phố của họ và quan tâm đến họ.
Công tác pháp luật, hành chính và kiến trúc
Cách tiếp cận hành chính của Hadrian không giới hạn ở chính sách biên giới. Để tổ chức hành chính, ông tăng vai trò của thành viên giai cấp kỵ sĩ trong quan lại hoàng gia và cho các dịch vụ triều đình một cấu trúc trật tự hơn. Về pháp luật, người ta nói rằng ông giao cho pháp gia Salvius Julianus nhiệm vụ biên soạn và sắp xếp các sắc lệnh hàng năm của các quan tòa án (praetors). Công trình này được coi là đã giúp luật La Mã có văn bản ổn định hơn. Các quy định hạn chế một số hành vi tùy tiện đối với nô lệ và phụ nữ cũng được quy cho thời ông, dù phạm vi các biện pháp này vẫn còn tranh luận trong tư liệu.
Kiến trúc là một trong những di sản bền vững nhất của hoàng đế. Pantheon ở Rome, như ngày nay thấy, được cho là hoàn thành chủ yếu vào thời ông, vào những năm 120; tuy nhiên dòng khắc trên công trình lại ghi nhớ Agrippa, người đã xây dựng công trình trước đó. Biệt thự lớn tại Tivoli, với vườn và sảnh lấy cảm hứng từ các công trình ông thấy ở nhiều tỉnh, là một quần thể cung điện và được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới. Cấu trúc lăng mộ bên bờ sông Tiber sau này biến thành pháo đài gọi là Castel Sant’Angelo. Những công trình này cho thấy sự theo đuổi kỹ thuật cũng như thẩm mỹ của Hadrian.
Cuộc nổi loạn Judaea và cuối triều đại
Xung đột gay gắt nhất thời Hadrian là cuộc nổi loạn Bar Kokhba bùng nổ ở Judaea giữa năm 132 và 135. Các tư liệu cổ đại giải thích nguyên nhân khác nhau: một số liên hệ đến kế hoạch tái thiết Jerusalem thành thuộc địa La Mã tên Aelia Capitolina, số khác đến lệnh cấm kh tôn. Các sử gia vẫn còn tranh luận thứ tự các sự kiện này. Cuộc nổi loạn bắt đầu dưới sự lãnh đạo của Simon bar Kokhba và kéo dài khiến La Mã phải điều nhiều đơn vị vào khu vực. Sau khi dập tắt cuộc nổi loạn, người Do Thái bị cấm vào Jerusalem và tỉnh này được đổi tên thành Syria Palaestina. Các con số thương vong do Cassius Dio đưa ra được coi là phóng đại và cần đọc cẩn thận.
Những năm cuối đời Hadrian dấu ấn bởi bệnh tật. Cái chết của Antinous yêu quý do đuối nước ở sông Nile năm 130 đã rung chuyển ông sâu sắc; hoàng đế thành lập một thành phố mang tên ông và thiết lập một phong thờ thần sau khi ông mất. Vấn đề kế vị cũng được đề ra trong những năm cuối; người kế vị được chọn Aelius Caesar qua đời sớm, và hoàng đế chọn Antoninus Pius làm người kế vị bằng cách nhận nuôi. Hadrian qua đời tại Baiae ngày 10 tháng 7 năm 138. Viện nguyên lão ban đầu chống lại việc thần thánh hóa ông, nhưng sự chấp thuận này được cấp nhờ sự kiên quyết của Antoninus Pius.
Cuộc sống quân sự trên Bức tường Hadrian
Bức tường Hadrian, bắt đầu xây dựng vào khoảng năm 122 ở phía Bắc Britannia, là một đường biên giới dài khoảng 118 km, và nó không chỉ là một rào cản mà là một hệ thống quan sát và kiểm soát. Dọc theo bức tường, các cổng nhỏ kiên cố (milecastles) đứng ở khoảng cách đều đặn với các tháp canh giữa chúng, trong khi các pháo đài đơn vị lớn nằm phía sau và trên đường biên giới. Bức tường cho phép kiểm soát sự đi lại của các nhóm nhỏ từ phía Bắc, điều tiết thuế và thương mại và quan sát dân cư địa phương. Vì vậy các sử gia hiểu nó không đơn thuần là một bức tường phòng thủ mà là một công cụ quản lý biên giới.
Các tấm gỗ viết chữ tìm thấy tại các pháo đài như Vindolanda cung cấp thông tin độc đáo về đời sống hàng ngày của binh sĩ trên bức tường. Các tấm gỗ này chứa lệnh cung cấp, danh sách đơn vị và thư từ cá nhân; trong một bức thư có nhắc đến lời mời sinh nhật của vợ một sĩ quan. Bức tường Hadrian ngày nay là một phần của danh sách UNESCO “Biên giới Đế chế La Mã”. Một đường biên giới khác sau này được xây ngay phía Bắc dưới thời Antoninus Pius, nhưng không thể giữ được lâu.
Nguồn và đọc thêm
- Historia Augusta, “Hadrian”.
- UNESCO World Heritage, “Frontiers of the Roman Empire” và “Villa Adriana (Tivoli)”.
- Encyclopaedia Britannica, “Hadrian”.
- Cassius Dio – Roman History
- Historia Augusta – “Life of Hadrian”
- Encyclopaedia Britannica – Hadrian
- Vindolanda Tablets Online
- UNESCO – Frontiers of the Roman Empire
- Cassius Dio – Roman History
Để lại bình luận
Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *