İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

Çelebi Mehmed: Fetret Devri’ni Bitirip Osmanlı Birliğini Yeniden Kuran Padişah

Çelebi Mehmed (I. Mehmed), Yıldırım Bayezid’in oğludur. 1402 Ankara yenilgisinden sonra başlayan Fetret Devri’nde kardeşleriyle on bir yıl mücadele etti ve 1413’te tek hükümdar oldu. Dağılma tehlikesi geçiren devleti yeniden birleştirdiği için “Osmanlı’nın ikinci kurucusu” olarak anılır.

Çelebi Mehmed: Fetret Devri’ni Bitirip Osmanlı Birliğini Yeniden Kuran Padişah
Temsilî görsel · Görsel: Unknown author / Wikimedia Commons (Public domain)

Mehmed, Yıldırım Bayezid’in oğullarındandır. 1402’deki Ankara Savaşı’nda babası Timur’a esir düşünce Amasya’ya çekildi. Ardından Osmanlı toprakları, birbirleriyle mücadele eden şehzadeler arasında bölündü; bu döneme Fetret Devri denir.

Kardeşlerle mücadele

Mehmed önce Bursa’yı ele geçiren kardeşi İsa Çelebi’yi yendi. Rumeli’de hâkim olan Süleyman Çelebi’ye karşı kardeşi Musa Çelebi’yi destekledi; Musa, Süleyman’ı yendikten sonra bu kez Mehmed ile karşı karşıya geldi. 1413’te Sofya yakınlarındaki Çamurlu Savaşı’nda Musa Çelebi yenildi ve öldürüldü; Mehmed tek hükümdar oldu.

Devleti toparlama

Çelebi Mehmed, Anadolu’da bağımsızlığını yeniden kazanan beyliklerin bir kısmını yeniden bağladı ve Karamanoğulları ile mücadele etti. 1416’da Şeyh Bedreddin ve müritlerinin başlattığı geniş çaplı ayaklanmayı bastırdı. Kardeşi olduğunu iddia eden Mustafa Çelebi’nin girişimini de etkisiz hale getirdi. Bizans ile barışçı ilişkiler sürdürdü.

Ölümü

Çelebi Mehmed 1421’de Edirne’de öldü. Naaşı, Bursa’da yaptırdığı ve çini süslemeleriyle ünlü Yeşil Camii’nin karşısındaki Yeşil Türbe’ye defnedildi. Yerine oğlu II. Murad geçti.

Fetret Devri'nin kısa tablosu

1402 Ankara yenilgisinden sonra Timur, Osmanlıların aldığı Aydın, Saruhan, Germiyan, Menteşe ve Karaman gibi beyliklerin topraklarını eski sahiplerine geri verdi. Yıldırım Bayezid 1403'te esaret altında öldü ve Osmanlı toprakları şehzadeler arasında paylaşıldı.

  • Süleyman Çelebi: Edirne merkezli Rumeli topraklarına hâkim oldu ve Bizans ile antlaşma yaptı.
  • İsa Çelebi: Bursa ve çevresini elinde tuttu; Mehmed'e yenildikten sonra ortadan kalktı.
  • Musa Çelebi: Rumeli'ye geçerek Süleyman'ı yendi ve kısa bir süre Edirne'de hüküm sürdü.
  • Mehmed Çelebi: Amasya ve Tokat çevresinden başlayarak kardeşlerini tek tek saf dışı bıraktı.

Şeyh Bedreddin ayaklanması

Simavna Kadısıoğlu Şeyh Bedreddin, Musa Çelebi döneminde kazaskerlik yapmış, fıkıh ve tasavvuf alanında eser vermiş bir âlimdi. Onun müritleri Börklüce Mustafa Karaburun'da, Torlak Kemal Manisa çevresinde geniş çaplı ayaklanmalar başlattı. Bu hareketler kanlı çatışmalarla bastırıldı; Bedreddin de yakalanarak Serez'de idam edildi. Bedreddin'in fikirleri ve ayaklanmanın niteliği, tarihçiler arasında bugün de tartışılmaktadır.

Gelibolu ve Yeşil Külliye

Çelebi Mehmed döneminde Osmanlı donanması 1416'da Gelibolu açıklarında Venedik donanmasına yenildi. Bu yenilgi, Osmanlıların denizde henüz Venedik'le boy ölçüşecek güçte olmadığını gösterdi.

Barış yıllarının en kalıcı eseri ise Bursa'daki Yeşil Külliye'dir. Mimarlığı Hacı İvaz Paşa'ya atfedilen caminin çinileri, kitabesinde "Tebrizli ustalar" olarak anılan sanatçılara aittir. Yeşil Cami ve Yeşil Türbe, 2014'te UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınan "Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğu'nun Doğuşu" alanının parçasıdır.

Lakabı, sürre geleneği ve mirası

Osmanlı kaynaklarında Çelebi Mehmed, gücü ve okçuluğu nedeniyle "Kirişçi" lakabıyla da anılır. "Çelebi" unvanı ise o dönemde şehzadeler için kullanılan, kibarlık ve saygınlık bildiren bir sıfattı.

Mekke ve Medine halkına her yıl hediye ve para gönderme geleneği olan Sürre-i Hümâyun'un Osmanlılarda onun döneminde başladığı kabul edilir. Bu gelenek, yüzyıllar boyunca büyük törenlerle sürdürüldü.

Çelebi Mehmed'in en büyük başarısı ise parçalanmış bir devleti on yılı aşkın iç savaştan sonra yeniden tek yönetim altında toplamasıdır. Tarihçiler onun döneminin, oğlu II. Murad ve torunu Fatih Sultan Mehmed dönemindeki büyümenin zeminini hazırladığını vurgular.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Mehmed I” maddesi.
  2. Halil İnalcık, Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300–1600).
  3. Encyclopaedia Britannica, “Mehmed I” maddesi.
  4. Dimitris J. Kastritsis – The Sons of Bayezid: Empire Building and Representation in the Ottoman Civil War of 1402–1413 (Brill, 2007)
  5. UNESCO Dünya Mirası – "Bursa and Cumalıkızık: the Birth of the Ottoman Empire" (2014)
  6. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi – "Sürre" maddesi

Merak edilenler

Çelebi Mehmed kimdir? Çelebi Mehmed (I. Mehmed), Yıldırım Bayezid’in oğludur. 1402 Ankara yenilgisinden sonra başlayan Fetret Devri’nde kardeşleriyle on bir yıl mücadele etti ve 1413’te tek hükümdar oldu.

Çelebi Mehmed ne zaman ve nerede doğdu? Doğum: 1389 civarı.

Çelebi Mehmed ne zaman hüküm sürdü? Hükümdarlık dönemi: 1413 – 1421 (tek hükümdar olarak).

Çelebi Mehmed ne zaman öldü? Ölüm: Mayıs 1421, Edirne.

Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir