İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

Yavuz Sultan Selim: Çaldıran’dan Kahire’ye, Sekiz Yılda Osmanlı’yı İkiye Katlayan Padişah

Yavuz Sultan Selim, 1512–1520 yılları arasında hüküm süren dokuzuncu Osmanlı padişahıdır. Çaldıran’da Safevîleri, Mercidabık ve Ridaniye’de Memlükleri yenerek Doğu Anadolu, Suriye, Filistin, Mısır ve Hicaz’ı Osmanlı topraklarına kattı. Kısa saltanatında devletin yüzölçümü yaklaşık iki katına çıktı.

Yavuz Sultan Selim: Çaldıran’dan Kahire’ye, Sekiz Yılda Osmanlı’yı İkiye Katlayan Padişah
Görsel: 1568-69 artist / Wikimedia Commons (Public domain)

Selim, Sultan II. Bayezid’in oğludur ve uzun yıllar Trabzon sancak beyliği yaptı. Babasının saltanatının son yıllarında yeniçerilerin desteğini alarak kardeşleriyle mücadeleye girdi; 1512’de tahta çıktı.

Çaldıran Savaşı

Safevî Şahı İsmail’in Anadolu’daki etkisinin artması üzerine doğuya sefer düzenledi. 23 Ağustos 1514’te Çaldıran’da Safevî ordusunu yendi ve kısa süreliğine Tebriz’e girdi. Ardından Dulkadiroğulları’nı ve Doğu Anadolu’nun büyük kısmını Osmanlı’ya bağladı.

Memlük seferi

24 Ağustos 1516’da Halep yakınlarındaki Mercidabık’ta Memlük Sultanı Kansu Gavri’yi yendi; Suriye ve Filistin Osmanlı’ya geçti. 22 Ocak 1517’deki Ridaniye Savaşı’nın ardından Kahire alındı ve Mısır fethedildi. Mekke şerifinin bağlılığını bildirmesiyle Hicaz da Osmanlı himayesine girdi; Selim “Hâdimü’l-Haremeyn” (iki kutsal şehrin hizmetkârı) unvanını kullandı.

Ölümü

Yeni bir sefer hazırlığı sırasında, Eylül 1520’de Çorlu yakınlarında, kaynaklarda “şirpençe” diye anılan ağır bir deri iltihabından öldü. İstanbul’da kendi adıyla anılan Yavuz Selim Camii’nin yanındaki türbesine defnedildi; yerine oğlu Süleyman geçti.

Trabzon yılları

Selim, şehzadeliğinin uzun bir bölümünü Trabzon sancak beyi olarak geçirdi. Bu görev onu Gürcü beylikleri ve Safevî sınırıyla doğrudan karşı karşıya getirdi; doğudaki gelişmeleri yakından izlemesini sağladı. Oğlu Süleyman, yani geleceğin Kanuni Sultan Süleyman'ı, 1494'te Trabzon'da doğdu. Selim'in bu yıllarda babasının izni olmadan Gürcistan'a akınlar düzenlediği ve Safevîlere karşı sert bir tutum benimsediği kaynaklarda yer alır.

Taht mücadelesi nasıl sonuçlandı?

II. Bayezid'in son yıllarında şehzadeler Ahmed, Korkud ve Selim arasında taht mücadelesi başladı. 1511'de Anadolu'da patlak veren Şahkulu isyanı, devletin zayıfladığı izlenimini güçlendirdi. Selim aynı yıl Çorlu yakınlarında babasının ordusuyla karşılaştı ve yenildi; ancak yeniçerilerin desteğiyle 1512'de İstanbul'a geldi ve babası tahtı ona bıraktı. Selim tahta çıktıktan sonra kardeşleri Ahmed ve Korkud 1513'te öldürüldü.

Kutsal emanetler ve Topkapı

Geleneğe göre Mısır seferinden sonra Hz. Muhammed'e ait olduğu kabul edilen hırka, sancak ve başka kutsal emanetler İstanbul'a getirildi. Bu emanetler bugün Topkapı Sarayı'ndaki Has Oda'da, Kutsal Emanetler Dairesi'nde sergilenir. Emanetlerin bir kısmı sonraki yüzyıllarda koleksiyona katılmıştır. Mekke ve Medine'nin himayesi, Osmanlı padişahlarına İslam dünyasında yeni bir sorumluluk ve itibar kazandırdı; her yıl kutsal şehirlere sürre alayı gönderildi.

Şair padişah: Selîmî

Yavuz Sultan Selim, sert bir savaşçı olarak tanınmasına karşın şiirle de ilgilenen bir hükümdardı. "Selîmî" mahlasıyla yazdığı şiirlerin büyük kısmı Farsçadır ve bu şiirler bir divanda toplanmıştır. Divanın bir nüshası Alman İmparatoru II. Wilhelm'e hediye edilmiş ve 1904'te Berlin'de basılmıştır. Şiirlerinde savaş ve hükümdarlık temalarının yanında tasavvufi duygular da görülür.

Pîrî Reis'in dünya haritası

Osmanlı denizcisi Pîrî Reis, 1513'te çizdiği dünya haritasını 1517'de Mısır seferi sırasında Yavuz Sultan Selim'e sundu. Haritanın bugüne ulaşan parçası Amerika kıyılarını ve Atlas Okyanusu'nu gösterir ve Kolomb'un kayıp bir haritasından yararlanıldığı düşünülür. Parça, 1929'da Topkapı Sarayı'nda bulundu ve bugün sarayın kütüphanesinde korunur. Bu olay, Selim döneminde denizcilik bilgisinin de saraya ulaştığını gösterir.

Sık sorulan sorular

Halifelik Osmanlı’ya ne zaman geçti? Geleneksel anlatıma göre Mısır’ın fethiyle 1517’de; ancak bunun resmî bir devir töreniyle olup olmadığı tarihçiler arasında tartışmalıdır.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Selim I” maddesi.
  2. Feridun M. Emecen, Yavuz Sultan Selim.
  3. Encyclopaedia Britannica, “Selim I” maddesi.
  4. H. Erdem Çıpa – The Making of Selim: Succession, Legitimacy, and Memory in the Early Modern Ottoman World (Indiana University Press, 2017)
  5. Topkapı Sarayı Müzesi – Kutsal Emanetler Dairesi
  6. Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi – Pîrî Reis Haritası (1513)

Merak edilenler

Yavuz Sultan Selim kimdir? Yavuz Sultan Selim, 1512–1520 yılları arasında hüküm süren dokuzuncu Osmanlı padişahıdır.

Yavuz Sultan Selim ne zaman ve nerede doğdu? Doğum: 1470, Amasya.

Yavuz Sultan Selim ne zaman hüküm sürdü? Hükümdarlık dönemi: 1512 – 1520.

Yavuz Sultan Selim ne zaman öldü? Ölüm: Eylül 1520, Çorlu yakınları.

Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir