II. Mehmed, Osmanlı Padişahı II. Murad’ın oğludur. Babası 1444’te tahtı ona bıraktı; ancak genç yaşı ve dönemin buhranları nedeniyle II. Murad 1446’da yeniden tahta döndü. Mehmed, babasının 1451’deki ölümünden sonra ikinci kez ve kalıcı olarak padişah oldu.
İstanbul’un fethi
Mehmed, tahta çıkar çıkmaz Konstantinopolis’in fethine hazırlandı. Boğaz’ın Avrupa yakasında Rumelihisarı’nı yaptırdı, dönemin en büyük toplarını döktürdü. Kuşatma 6 Nisan 1453’te başladı. Haliç’i kapatan zinciri aşmak için gemilerin karadan yürütülerek Haliç’e indirilmesi, kuşatmanın en ünlü olaylarındandır. 29 Mayıs 1453’te şehir fethedildi; son Bizans imparatoru XI. Konstantinos savunma sırasında öldü. Mehmed, bu zaferden sonra “Fatih” (fetheden) unvanıyla anıldı.
Devleti büyütmesi
Fatih; Sırbistan’ı, Mora’yı, Trabzon Rum İmparatorluğu’nu (1461) ve Bosna’yı Osmanlı topraklarına kattı. 1475’te Kırım Hanlığı Osmanlı himayesine girdi. 1473’te Otlukbeli’nde Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan’ı yendi. Ömrünün son yılında İtalya’da Otranto alındı.
Kültür ve yönetim
Fatih, devlet teşkilatını düzenleyen kanunnameler hazırlattı. İstanbul’u yeniden imar ettirdi; Fatih Külliyesi’ni ve Topkapı Sarayı’nın ilk yapılarını inşa ettirdi. Birçok dil bildiği, bilim ve sanatla ilgilendiği; İtalyan ressam Gentile Bellini’ye portresini yaptırdığı bilinir.
Ölümü
Fatih, 1481’de yeni bir sefere çıktığı sırada Gebze yakınlarında öldü ve İstanbul’daki Fatih Camii’nin yanındaki türbesine defnedildi. Yerine oğlu II. Bayezid geçti.
Fetihten sonra İstanbul nasıl yeniden kuruldu?
Fetihten sonra Fatih, nüfusu iyice azalmış şehri yeniden canlandırmak için Anadolu'dan ve Balkanlar'dan Müslüman, Rum, Ermeni ve Yahudi aileleri İstanbul'a yerleştirdi. Fetihten hemen sonra Galata'daki Cenevizlilere haklarını güvenceye alan bir ahitname verdi. Ocak 1454'te bilgin Gennadios Skholarios'u Rum Ortodoks patriği olarak atadı. Bu düzenlemeler, şehrin farklı topluluklarının kendi dinî kurumlarıyla yaşamasının temelini oluşturdu.
Kanunnâme ve devlet düzeni
Fatih döneminde hazırlanan teşkilat kanunnamesi, sarayın ve devletin görevlilerini, rütbelerini ve törenlerini düzenledi. Veziriazamın devletin en yüksek görevlisi olarak konumu bu dönemde belirginleşti. Kanunnamede, nizam-ı âlem gerekçesiyle tahta çıkan şehzadenin kardeşlerini öldürebileceğine dair bir hüküm yer alır. Bu maddenin metnin özgün parçası olup olmadığı ve nasıl yorumlanması gerektiği tarihçiler arasında tartışılmaktadır.
Bilim ve sanat çevresi
Fatih, Fatih Külliyesi'nde Sahn-ı Semân adıyla bilinen sekiz medreseyi kurdurdu; bunlar uzun süre Osmanlı ilim hayatının en yüksek kurumları oldu. Semerkant'tan gelen astronom ve matematikçi Ali Kuşçu'yu İstanbul'a davet ederek Ayasofya Medresesi'nde ders vermesini sağladı. Gentile Bellini'nin 1480 tarihli Fatih portresi bugün Londra'daki Ulusal Galeri'de bulunur. Fatih'in Yunan ve Latin eserlerinden oluşan bir kütüphanesi de vardı.
Başarısız kalan kuşatmalar
Fatih'in seferlerinin hepsi başarıyla sonuçlanmadı. 1456'da Belgrad'ı kuşattı; Macar komutan Yanos Hunyadi'nin savunmasıyla kuşatma başarısız oldu ve Fatih yaralandı. 1480'de Rodos şövalyelerine karşı düzenlenen kuşatma da sonuç vermedi. Bu başarısızlıklar, iki hedefin ancak torununun oğlu döneminde gerçekleşmesine yol açtı: Belgrad 1521'de, Rodos 1522'de Kanuni Sultan Süleyman tarafından alındı.
Ölüm nedeni neden tartışılır?
Fatih'in 3 Mayıs 1481'deki ölümünün nedeni kesin olarak bilinmez. Bazı çağdaş kaynaklar onun uzun süredir gut ve benzeri rahatsızlıklardan muzdarip olduğunu yazar. Bazı anlatılarda ise zehirlendiği ileri sürülür ve şüpheler sarayın hekimlerine yöneltilir. Tarihçiler, elimizdeki bilgilerin her iki görüşü de kesinleştirmeye yetmediğini vurgular. Ölümünün ardından oğulları Bayezid ve Cem arasında taht mücadelesi başladı.
Sık sorulan sorular
İstanbul kaç yaşında fethedildi? Fatih, İstanbul’u 21 yaşında fethetti.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Mehmed II” maddesi.
- Halil İnalcık, Fatih Devri Üzerinde Tetkikler ve Vesikalar, TTK.
- Encyclopaedia Britannica, “Mehmed II” maddesi.
- Franz Babinger – Mehmed the Conqueror and His Time (Princeton University Press, 1978)
- The National Gallery, Londra – Gentile Bellini, “Sultan Mehmet II” (1480)
Merak edilenler
Fatih Sultan Mehmed kimdir? Fatih Sultan Mehmed (II. Mehmed), 1451–1481 yılları arasında hüküm süren Osmanlı padişahıdır. 29 Mayıs 1453’te Konstantinopolis’i fethederek Bizans İmparatorluğu’na son verdi ve şehri Osmanlı başkenti yaptı.
Fatih Sultan Mehmed ne zaman ve nerede doğdu? Doğum: 30 Mart 1432, Edirne.
Fatih Sultan Mehmed ne zaman hüküm sürdü? Hükümdarlık dönemi: 1444–1446 ve 1451–1481.
Fatih Sultan Mehmed ne zaman öldü? Ölüm: 3 Mayıs 1481, Gebze yakınları.
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir