İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

I. Murad (Hüdavendigâr): Osmanlı’yı Balkanların Gücü Yapan ve Kosova’da Şehit Düşen Hükümdar

I. Murad, 1362–1389 yılları arasında hüküm süren üçüncü Osmanlı hükümdarıdır. Edirne’yi alarak Balkanlarda geniş fetihler yaptı, yeniçeri ocağının temelini attı ve Rumeli beylerbeyliğini kurdu. 1389’daki Kosova Savaşı’nı kazandı, ancak savaşın ardından bir Sırp soylusu tarafından öldürüldü.

I. Murad (Hüdavendigâr): Osmanlı’yı Balkanların Gücü Yapan ve Kosova’da Şehit Düşen Hükümdar
Temsilî görsel · Görsel: Unknown author / Wikimedia Commons (Public domain)

Murad, Orhan Gazi ile Nilüfer Hatun’un oğludur. Ağabeyi Süleyman Paşa’nın erken ölümünden sonra veliaht oldu ve babasının 1362’deki ölümüyle tahta çıktı.

Balkan fetihleri

Saltanatının başlarında Edirne alındı ve kısa süre sonra başkent yapıldı (Edirne’nin fethinin kesin tarihi tartışmalıdır). 1371’de Meriç kıyısındaki Çirmen Savaşı’nda Sırp kuvvetleri yenildi. Ardından Makedonya’nın büyük kısmı, Sofya (1385) ve Niş (1386) Osmanlı yönetimine girdi.

Devlet teşkilatı

I. Murad döneminde savaş esirlerinin beşte birinin devlete ayrılması ilkesine (pençik) dayanarak yeniçeri ocağı kuruldu. Balkanlardaki toprakları yönetmek için Rumeli beylerbeyliği oluşturuldu; tımar sistemi genişletildi. Kaynaklarda “sultan” unvanını kullanan ilk Osmanlı hükümdarı olarak geçer.

Kosova Savaşı

15 Haziran 1389’da Kosova Ovası’nda Sırp Knezi Lazar’ın önderliğindeki Balkan ittifakı yenildi. Savaşın sonunda, ölüler arasından kalkan Sırp soylusu Miloš Obilić’in hançer darbesiyle I. Murad şehit oldu. İç organları savaş alanındaki türbeye (Meşhed-i Hüdavendigâr), naaşı Bursa’daki türbesine defnedildi. Yerine oğlu Yıldırım Bayezid geçti.

Anadolu'da evlilik, satın alma ve savaş

I. Murad, Balkanlarda ilerlerken Anadolu'daki sınırlarını da genişletti; ancak bunu çoğu zaman savaşla değil, diplomasiyle yaptı. Oğlu Bayezid'in Germiyan beyinin kızı Devlet Hatun ile evlenmesiyle Kütahya ve çevresi çeyiz olarak Osmanlılara geçti. Hamidoğulları'ndan da bazı şehirler satın alma yoluyla Osmanlı topraklarına katıldı.

Bu genişleme Karamanoğulları ile çatışmaya yol açtı. 1386–1387'de Konya yakınlarında yapılan savaşta Karamanoğlu Alâeddin Ali Bey yenildi; ancak Karaman beyliği varlığını sürdürdü ve Osmanlıların Anadolu'daki en güçlü rakibi olmaya devam etti.

Saray ve devlet kurumları

  • Kazaskerlik: Ordu içindeki davalara bakmak için kazaskerlik makamı kuruldu; bu göreve ilk getirilen kişi Çandarlı Kara Halil Hayreddin oldu.
  • Vezirlik: Çandarlı ailesinin devlet yönetimindeki uzun etkisi bu dönemde başladı.
  • Bizans ile ilişkiler: Bizans imparatoru V. İoannes, Osmanlılara vergi ödemeyi ve sefer zamanı asker göndermeyi kabul etti.
  • Savcı Bey isyanı: Murad'ın oğlu Savcı Bey, Bizans şehzadesi Andronikos ile birlikte ayaklandı; isyan bastırıldı.

Bursa'daki Hüdavendigâr Camii

I. Murad'ın Bursa Çekirge'de yaptırdığı Hüdavendigâr Camii, Osmanlı mimarisinde eşi olmayan bir yapıdır. Alt katı cami ve zaviye olarak, üst katı ise medrese olarak düzenlenmiştir. Bu iki katlı plan, erken Osmanlı döneminde dinî, eğitim ve sosyal işlevlerin tek yapıda nasıl bir araya getirildiğini gösterir. Yapı, UNESCO listesindeki "Bursa ve Cumalıkızık" alanının parçasıdır.

Kosova'nın hatırası

Kosova Savaşı, hem Osmanlı hem de Sırp tarih yazımında derin izler bıraktı. Osmanlı tarafında I. Murad'ın savaş alanındaki türbesi, Meşhed-i Hüdavendigâr adıyla yüzyıllar boyunca bakımı yapılan bir ziyaret yeri oldu; türbe bugün Priştine yakınlarında ziyaret edilebilmektedir.

Sırp kültüründe ise savaş, Knez Lazar ve Miloš Obilić etrafında oluşan halk destanlarıyla bir kahramanlık ve fedakârlık anlatısına dönüştü. Savaşın yapıldığı Vidovdan (Aziz Vitus Günü), Sırp ulusal belleğinde bugün de önemli bir anma günüdür. Aynı olayın iki toplumda bu kadar farklı biçimlerde hatırlanması, tarihçilerin destan ile belgeyi dikkatle ayırmasını gerektirir.

"Hüdavendigâr" lakabı

Farsça kökenli "hüdavendigâr" kelimesi "hükümdar, efendi" anlamına gelir. Lakap, I. Murad'ın adıyla öylesine özdeşleşti ki Bursa merkezli idari bölge yüzyıllar boyunca Hüdavendigâr Sancağı, Osmanlı'nın son döneminde de Hüdavendigâr Vilayeti olarak anıldı.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Murad I” maddesi.
  2. Halil İnalcık, Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300–1600).
  3. Encyclopaedia Britannica, “Murad I” maddesi.
  4. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi – "Hüdâvendigâr Külliyesi" maddesi
  5. UNESCO Dünya Mirası – "Bursa and Cumalıkızık: the Birth of the Ottoman Empire" (2014)
  6. Noel Malcolm – Kosovo: A Short History (Macmillan, 1998)

Merak edilenler

I. Murad (Hüdavendigâr) kimdir? I. Murad, 1362–1389 yılları arasında hüküm süren üçüncü Osmanlı hükümdarıdır.

I. Murad (Hüdavendigâr) ne zaman ve nerede doğdu? Doğum: 1326 civarı, Bursa.

I. Murad (Hüdavendigâr) ne zaman hüküm sürdü? Hükümdarlık dönemi: 1362 – 1389.

I. Murad (Hüdavendigâr) ne zaman öldü? Ölüm: 15 Haziran 1389, Kosova.

Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir