İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

Babür Şah: Panipat Zaferiyle Hindistan’da Babür İmparatorluğu’nu Kuran Timur Torunu

Zahîrüddin Muhammed Babür, baba tarafından Timur’un, anne tarafından Cengiz Han’ın soyundan gelir. Fergana’dan çıkıp Kabil’i aldı, 1526’da Panipat’ta Delhi Sultanı İbrahim Lodi’yi yenerek Hindistan’da Babür İmparatorluğu’nu kurdu. Çağatay Türkçesiyle yazdığı hatıratı Bâburnâme, dünya edebiyatının önemli otobiyografilerinden sayılır.

Babür Şah: Panipat Zaferiyle Hindistan’da Babür İmparatorluğu’nu Kuran Timur Torunu
Görsel: c.1640 / Wikimedia Commons (Public domain)

Babür, Fergana hükümdarı Ömer Şeyh Mirza’nın oğludur. Babası 1494’te ölünce on bir yaşında tahta çıktı. Gençliğinde Semerkant’ı birkaç kez ele geçirdiyse de Özbek hükümdarı Şeybânî Han’a karşı tutunamadı.

Kabil

1504’te Kabil’i alarak burayı yeni merkezi yaptı. Ardından Hindistan’a seferler düzenlemeye başladı. Bu dönemde ateşli silahları ve topçuları ordusuna kattı.

Panipat ve Hindistan

21 Nisan 1526’da Delhi’nin kuzeyindeki Panipat’ta Delhi Sultanı İbrahim Lodi’nin çok daha kalabalık ordusunu yendi. Arabaları zincirle birbirine bağlayıp arkasına top ve tüfekçi yerleştirdiği savaş düzenini kaynaklar “Rûmî” (Osmanlı) usulü diye anar. 1527’de Hanva’da Racput hükümdarı Rana Sanga’yı da yenerek Kuzey Hindistan’daki hâkimiyetini sağlamlaştırdı.

Bâburnâme

Babür, hayatını, seferlerini, gördüğü yerlerin bitki ve hayvanlarını Çağatay Türkçesiyle yazdığı Bâburnâme’de anlattı. Ayrıca şiirler yazdı.

Ölümü

Babür 26 Aralık 1530’da Agra’da öldü. Vasiyeti üzerine daha sonra Kabil’deki bahçesine (Bâğ-ı Babür) defnedildi. Yerine oğlu Hümâyun geçti; imparatorluk 1857’ye kadar sürdü.

Bâburnâme'nin yolculuğu

Babür'ün Çağatay Türkçesiyle yazdığı hatıratı, torunu Ekber döneminde, 1589'da Abdurrahim Han-ı Hanan tarafından Farsçaya çevrildi. Ekber'in atölyesinde bu çeviriden resimli nüshalar hazırlandı; bu minyatürlerin dağılmış sayfaları bugün dünyanın büyük müzelerinde bulunur. Eser 19. yüzyılda Avrupa'da tanındı: Fransızca çevirisi 1871'de Pavet de Courteille tarafından, İngilizce çevirisi 1922'de Annette Beveridge tarafından yayımlandı; Wheeler Thackston'ın 1996 tarihli çevirisi bugün en çok kullanılan İngilizce metindir. Bâburnâme, İslam dünyasında bir hükümdarın kendi eliyle yazdığı en ayrıntılı ve en içten hatıratlardan biri sayılır.

Bahçe tutkusu

Babür, dört bölümlü İran bahçe düzenini, yani "çarbağ"ı Hindistan'a taşıyan hükümdar olarak anılır. Bâburnâme'de Hindistan'ın sıcağından, tozundan ve akarsu eksikliğinden yakınır; Agra'da Yamuna kıyısında kuyular ve su kanallarıyla bahçeler kurdurur. Kabil'deki bahçesi, bugün "Bâğ-ı Babür" adıyla bilinir; Babür'ün mezarı da buradadır. Bahçe, 2002–2008 arasında Ağa Han Kültür Vakfı'nın yürüttüğü kapsamlı bir çalışmayla onarıldı ve yeniden halka açıldı.

Hümâyun'un hastalığı rivayeti

Babür'ün ölümüyle ilgili en bilinen anlatı, kızı Gülbeden Begüm'ün Hümâyunnâme'sinde geçer. Rivayete göre oğlu Hümâyun ağır hastalanınca Babür onun yatağının çevresinde dolanarak Allah'tan oğlunun hastalığını kendisine vermesini diledi; Hümâyun iyileşti, Babür ise hastalanarak birkaç ay sonra öldü. Tarihçiler bu hikâyeyi gerçek bir olaydan çok bir baba sevgisi anlatısı olarak değerlendirir. Babür'ün dört yıllık Hindistan hükümdarlığı kısa olsa da kurduğu hanedan üç yüzyıl boyunca Hindistan'da hüküm sürdü.

Ordusunda top ve tüfek

Babür, Orta Asya'daki yenilgilerinden ders çıkararak ordusuna ateşli silahları kattı. Bâburnâme'de topçu ustaları Üstad Ali Kulu ve Rûmî Mustafa'dan söz eder; topların Panipat'ta ve Hanva'da kullanıldığını anlatır. Ateşli silahlar, Hindistan'daki savaşlarda o güne kadar yaygın olmadığı için hem askerî hem psikolojik bir üstünlük sağladı. Fil kullanan karşı ordular top sesinden ürken hayvanlar yüzünden düzenini kaybetti.

Sık sorulan sorular

Batı kaynaklarında neden “Mughal” denir? Farsça ve Hint dillerinde “Moğol” anlamındaki kelimeden gelir; hanedan kendisini Timurlu sayıyordu.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Babür, Bâburnâme.
  2. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Bâbür” maddesi.
  3. Encyclopaedia Britannica, “Babur” maddesi.
  4. The Baburnama: Memoirs of Babur, Prince and Emperor (İng. çev. Wheeler M. Thackston, Oxford University Press, 1996)
  5. Stephen F. Dale – The Garden of the Eight Paradises: Bābur and the Culture of Empire in Central Asia, Afghanistan and India (Brill, 2004)
  6. Aga Khan Trust for Culture – "Bagh-e Babur" restorasyon projesi

Merak edilenler

Babür Şah kimdir? Zahîrüddin Muhammed Babür, baba tarafından Timur’un, anne tarafından Cengiz Han’ın soyundan gelir.

Babür Şah ne zaman ve nerede doğdu? Doğum: 14 Şubat 1483, Andican (Fergana).

Babür Şah’ın kuruluş zaferi hangisidir? Kuruluş zaferi: I. Panipat, 21 Nisan 1526.

Babür Şah’ın ünlü eseri nedir? Eseri: Bâburnâme (Çağatay Türkçesi).

Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir