Şah Cihan, Babür hükümdarı Cihangir’in oğlu ve Ekber Şah’ın torunudur. Gençliğinde Dekken ve Racputana seferlerinde başarı kazandı. Babasının 1627’deki ölümünden sonra taht mücadelesini kazanarak 1628’de hükümdar oldu.
Tac Mahal
Şah Cihan’ın çok sevdiği eşi Mümtaz Mahal 1631’de doğum sırasında öldü. Hükümdar onun anısına Agra’da Yamuna Nehri kıyısında beyaz mermerden bir türbe yaptırdı. Yaklaşık yirmi yılda tamamlanan Tac Mahal, bugün UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndedir ve Hint-İslam mimarisinin en tanınmış eseridir.
Diğer yapılar
Delhi’de kendi adıyla anılan yeni şehir Şahcihanabad’ı, Kızıl Kale’yi ve Cuma Camii’ni yaptırdı. Değerli taşlarla süslü ünlü Tavus Tahtı da onun döneminde yapıldı.
Saltanatının sonu
1657’de Şah Cihan ağır hastalanınca oğulları arasında taht savaşı çıktı. Savaşı kazanan oğlu Evrengzib, 1658’de babasını tahttan indirerek Agra Kalesi’nde gözetim altına aldı. Şah Cihan 1666’da burada öldü ve Tac Mahal’de eşinin yanına defnedildi.
Saltanatında savaşlar ve sınırlar
Şah Cihan'ın otuz yıllık saltanatı, imparatorluğun refah dönemi olarak anılsa da sürekli seferlerle geçti. Başarılar ve hayal kırıklıkları birlikteydi:
- Dekken: 1636'da Ahmednagar'daki Nizamşahî sultanlığının kalan toprakları imparatorluğa katıldı; Bîcâpûr ve Golkonda sultanlıkları da Babürlere bağlılık ve vergi kabul etti. Oğlu Evrengzib bu dönemde Dekken valisi oldu.
- Kandahar: Stratejik Kandahar şehri 1649'da Safevîlerin eline geçti. Babür orduları 1649, 1652 ve 1653'te şehri üç kez kuşattı, ama geri alamadı.
- Belh ve Bedahşan: 1646–1647'de Orta Asya'daki atalarının topraklarını almak için düzenlenen sefer, ağır kayıplarla ve çekilmeyle sonuçlandı.
Tac Mahal nasıl yapıldı?
Tac Mahal'in inşasına 1632'de başlandı. Türbenin ana yapısı yaklaşık 1643'te bitti; bahçe, cami, misafirhane ve giriş kapılarıyla birlikte tüm külliye 1650'lerin başında tamamlandı. Geleneksel anlatılar yapıda yaklaşık yirmi bin işçi ve zanaatkârın çalıştığını söyler. Beyaz mermer, bugünkü Racastan'daki Makrana ocaklarından getirildi.
Duvarlardaki çiçek motifleri, mermere oyulan yuvalara yarı değerli taşların tek tek yerleştirildiği "parçin kârî" tekniğiyle yapıldı. Baş mimar olarak çoğunlukla Üstad Ahmed Lahûrî gösterilir. Tac Mahal 1983'te UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı. Şah Cihan'ın ünlü Tavus Tahtı ise 1739'da İran hükümdarı Nâdir Şah'ın Delhi'yi yağmalamasıyla İran'a götürüldü ve sonradan parçalanıp kayboldu.
Şah Cihan döneminde imparatorluğun başkenti 1648'de Agra'dan Delhi'deki yeni şehir Şahcihanabad'a taşındı. Saray tarihçileri hükümdarın yönetimini ayrıntılı vakayinamelerde anlattı; Abdülhamîd Lâhûrî'nin Pâdişâhnâme'si bunların en tanınmışıdır. Bu eserin minyatürlerle süslü ünlü bir nüshası bugün İngiliz Kraliyet Koleksiyonu'nda bulunur.
Padişahnâme: resmî tarih ve minyatürler
Şah Cihan, saltanatının resmî tarihini yazdırmaya büyük önem verdi. Saray tarihçisi Abdülhamid Lâhorî, Farsça Padişahnâme'de hükümdarlığın ilk yirmi yılını onar yıllık dönemler hâlinde anlattı; eser, seferleri, törenleri, atamaları ve yapı faaliyetlerini gün gün kaydeder.
Padişahnâme'nin en ünlü nüshası, sarayın usta ressamlarının yaptığı minyatürlerle süslenmiş bir yazmadır. Bu yazma 18. yüzyılın sonunda Evd Nevvabı tarafından İngiltere Kralı III. George'a hediye edildi ve bugün Windsor Kalesi'ndeki Kraliyet Koleksiyonu'nda korunuyor. Minyatürlerde huzur törenleri, savaş sahneleri ve düğünler, sarayın renkli dünyasını belgeleyen ayrıntılarla resmedilmiştir.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Şah Cihan” maddesi.
- UNESCO Dünya Mirası, “Taj Mahal”.
- Encyclopaedia Britannica, “Shah Jahan” maddesi.
- Ebba Koch – The Complete Taj Mahal and the Riverfront Gardens of Agra (Thames & Hudson, 2006)
- John F. Richards – The Mughal Empire (Cambridge University Press, 1993)
- Milo Cleveland Beach, Ebba Koch – King of the World: The Padshahnama (Royal Collection / Thames & Hudson, 1997)
- Royal Collection Trust – "The Padshahnama" koleksiyon kaydı
Merak edilenler
Şah Cihan kimdir? Şah Cihan, 1628–1658 yılları arasında Babür İmparatorluğu’nu yönetti.
Şah Cihan ne zaman ve nerede doğdu? Doğum: 5 Ocak 1592, Lahor.
Şah Cihan ne zaman hüküm sürdü? Hükümdarlık dönemi: 1628 – 1658.
Şah Cihan ne zaman öldü? Ölüm: Ocak 1666, Agra Kalesi.
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir