Μετάβαση στο περιεχόμενο

Γνώση που φωτίζει τον κόσμο

Ο Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής και η Οθωμανική Ακμή: Από το Μοχάτς στη Βιέννη, από τους Νομοθετικούς Κώδικες στο Σουλεϊμανιγιέ

Με βασιλεία 46 ετών, τη μεγαλύτερη από οποιονδήποτε άλλο Οθωμανό σουλτάνο, ο Σουλεϊμάν αποκαλούνταν «Μεγαλοπρεπής» στην Ευρώπη και «Κανονής» (ο Νομοθέτης) στην πατρίδα του. Ένα πορτραίτο μιας εποχής: οι εκστρατείες του, η νομοθετική του τάξη, η συμμαχία του με τη Γαλλία, τα έργα του Μιμάρ Σινάν και οι οικογενειακές τραγωδίες που έμειναν στις σκιές.

Ο Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής και η Οθωμανική Ακμή: Από το Μοχάτς στη Βιέννη, από τους Νομοθετικούς Κώδικες στο Σουλεϊμανιγιέ
Εικόνα: Cristofano dell'Altissimo / Wikimedia Commons (Public domain)

Αυτό το άρθρο είναι το 13ο μέρος της σειράς «Πώς διαμόρφωσαν οι Τούρκοι την παγκόσμια ιστορία;».

Η βασιλεία του Σουλεϊμάν Α΄ θεωρείται η περίοδος κατά την οποία η οθωμανική πολιτική, στρατιωτική και πολιτιστική ισχύς έφτασε στο αποκορύφωμά της. Στην εποχή του, τα οθωμανικά εδάφη εκτείνονταν από την Ουγγαρία έως τον Περσικό Κόλπο και από την Αλγερία έως τον Καύκασο. Η Ευρώπη τον αποκαλούσε «Μεγαλοπρεπή» λόγω της λαμπρότητάς του· ο δικός του λαός τού έδωσε το όνομα «Κανονής», δηλαδή Νομοθέτης, για τη δικαιοσύνη και τους νόμους του.

Άνοδος στον θρόνο και πρώτες νίκες

Ο Σουλεϊμάν γεννήθηκε το 1494 στην Τραπεζούντα, όπου ο πατέρας του Σελίμ Α΄ ήταν τότε κυβερνήτης. Απέκτησε εμπειρία στη διακυβέρνηση ως νεαρός επαρχιακός κυβερνήτης στην Κάφα και τη Μαγνησία, και ανέβηκε στον θρόνο μετά τον θάνατο του πατέρα του το 1520. Στην πρώτη του μεγάλη εκστρατεία κατέλαβε το Βελιγράδι, το οποίο θεωρείτο η πύλη προς την Ευρώπη, το 1521. Το 1522, έπειτα από μακρά πολιορκία, αποδέχθηκε την παράδοση της Ρόδου από τους Ιπποτες του Αγίου Ιωάννη, επιτρέποντας στους ιππότες να εγκαταλείψουν το νησί με τιμές.

Μοχάτς και Βιέννη

Στις 29 Αυγούστου 1526, στην πεδιάδα του Μοχάτς, ο ουγγρικός στρατός ηττήθηκε σε μια ανοιχτή μάχη που διήρκεσε λιγότερο από δύο ώρες· ο Ούγγρος βασιλιάς Λουδοβίκος Β΄ πνίγηκε προσπαθώντας να διαφύγει. Η νίκη αυτή άλλαξε την πολιτική ισορροπία της Κεντρικής Ευρώπης και έφερε τους Οθωμανούς αντιμέτωπους με τους Αψβούργους. Το 1529 ο οθωμανικός στρατός πολιορκίασε τη Βιέννη, αλλά η προχωρημένη εποχή του έτους και η δυσκολία μετακίνησης του βαρέος πυροβολικού τον ανάγκασαν να λύσει την πολιορκία. Η πολιορκία της Βιέννης υπήρξε η βαθύτερη προέλαση των Οθωμανών στην Κεντρική Ευρώπη.

Συμμαχία με τη Γαλλία

Αφορμής δοθείσης από την ήττα και αιχμαλωσία του το 1525 στην Παβία από τον αυτοκράτορα των Αψβούργων Κάρολο Ε΄, ο βασιλιάς Φραγκίσκος Α΄ της Γαλλίας ζήτησε τη βοήθεια του Σουλεϊμάν. Αυτή ήταν η αρχή μιας συμμαχίας μεταξύ ενός χριστιανικού βασιλείου και μιας μουσουλμανικής αυτοκρατορίας που άλλαξε την ευρωπαϊκή πολιτική. Το 1536 παραχωρήθηκαν σε Γάλλους εμπόρους ευρύτατα εμπορικά προνόμια. Το 1543 ο στόλος του Μπαρμπαρός Χαϊρεντίν Πασά πολιόρκησε τη Νίκαια μαζί με τους Γάλλους και πέρασε τον χειμώνα στο γαλλικό λιμάνι της Τουλόν. Η συμμαχία αυτή θεωρείται ένα από τα πρώτα παραδείγματα της ιδέας μιας «ισορροπίας ισχύος» στην Ευρώπη.

Η Ανατολή και οι θάλασσες

Ο Σουλεϊμάν ηγήθηκε τριών μεγάλων εκστρατειών εναντίον των Σαφαβιδών· το 1534 η Βαγδάτη και το Ιράκ προσαρτήθηκαν στα οθωμανικά εδάφη, και η Συνθήκη της Αμάσειας το 1555 έφερε την πρώτη επίσημη ειρήνη μεταξύ των δύο κρατών. Στη Μεσόγειο, ο οθωμανικός στόλος εδραίωσε την κυριαρχία του με τη νίκη του Μπαρμπαρός στην Πρέβεζα το 1538. Στον Ινδικό Ωκεανό πραγματοποιήθηκαν εκστρατείες εναντίον των Πορτογάλων, και ναuαρχοί όπως ο Πιρί Ρείς και ο Σейδι Αλί Ρείς κατέγραψαν τη ναυτική γνώση της εποχής στους χάρτες και τα ταξιδιωτικά τους κείμενα.

«Κανονής»: ο νόμος και η τάξη του κράτους

Το όνομα του Σουλεϊμάν ταυτίστηκε με τους νομοθετικούς κώδικες (κανουνάμε) που ρύθμιζαν τα έθιμα και τις πρακτικές στις διάφορες περιοχές της αυτοκρατορίας. Η γαιοκτησία, οι φόροι, οι ποινικές διατάξεις και η οργάνωση του κράτους καθορίστηκαν σε γραπτούς κανόνες κατά την περίοδο αυτή. Η σημαντικότερη μορφή σε αυτό το έργο ήταν ο Εμπουσουούντ Εφέντης, ο οποίος υπηρέτησε ως Σεχουλισλάμ επί τριάντα χρόνια. Ο Εμπουσουούντ επεδίωξε να εναρμονίσει τους νόμους του σουλτάνου με τον ισλαμικό νόμο και διαμόρφωσε το οθωμανικό δίκαιο μέσα από χιλιάδες φετφάδες. Υπό τον Σουλεϊμάν, το οθωμανικό κράτος ενίσχυσε την εικόνα του ως «κράτους δικαίου» που δεσμευόταν να εφαρμόζει τον νόμο για όλους.

Τέχνη και αρχιτεκτονική

Η εποχή του Σουλεϊμάν υπήρξε επίσης η κλασική περίοδος του οθωμανικού πολιτισμού. Ο Μιμάρ Σινάν έχτισε το Τζαμί Σεχζαντέ και το συγκρότημα του Σουλεϊμανιγιέ σε αυτήν την περίοδο. Οι τέχνες του βιβλίου άκμασαν στο παλατιανό εργαστήριο, και προσωπικότητες όπως ο καλλιγράφος Αχμέτ Καραχισαρί, ο ποιητής Μπακί και ο ιστορικός Τζελαλζάντε Μουσταφά ανήλθαν στο προσκήνιο. Ο ίδιος ο σουλτάνος έγραψε ένα ολόκληρο ντιβάνι ποιημάτων με το ψευδώνυμο «Μουχιμπί». Το πιο γνωστό του δίστιχο συγκρίνει την εξουσία και την υγεία:

Έγγραφο · Από γαζέλι του Σουλεϊμάν (Μουχιμπί), πρωτότυπο στα οθωμανικά τουρκικά
Halk içinde muteber bir nesne yok devlet gibi
Olmaya devlet cihanda bir nefes sıhhat gibi
«Μεταξύ των ανθρώπων δεν υπάρχει τίποτα τόσο αξιόλογο όσο η εξουσία και η τύχη·
ωστόσο σε αυτόν τον κόσμο δεν υπάρχει τύχη σαν μια και μόνη ανάσα υγείας.»
Το Ντιβάνι του Μουχιμπί (16ος αιώνας). Μετάφραση: YulaHub.

Στις σκιές

Η βασιλεία του Σουλεϊμάν δεν ήταν απαλλαγμένη από οικογενειακές τραγωδίες. Ο στενός του φίλος Παργκαλί Ιμπραήμ Πασάς, μέγας βεζίρης επί πολλά χρόνια, εκτελέστηκε το 1536. Το 1553, κατά τη διάρκεια της περσικής εκστρατείας, ο γιος του, πρίγκιπας Μουσταφά, ο οποίος ήταν πολύ αγαπητός στον λαό και τον στρατό, θανατώθηκε με διαταγή του πατέρα του· το γεγονός αυτό χαράχτηκε στη μνήμη ως βαθύ πένθος μέσα από τα ελεγεία που έγραψαν οι ποιητές της εποχής. Η αυξανόμενη επιρροή στην αυλή της συζύγου του Χιουρέμ Σουλτάν (Ροξολάνας) έγινε αντικείμενο συζήτησης τόσο τότε όσο και μεταξύ μεταγενέστερων ιστορικών. Αυτά τα γεγονότα δείχνουν πόσο σοβαρές μπορούσαν να είναι οι συνέπειες της διαδοχής, ακόμη και στο απόγειο μιας μεγάλης αυτοκρατορίας.

Το τέλος στο Σίγκετβαρ

Σε ηλικία εβδομήντα δύο ετών, ο Σουλεϊμάν ξεκίνησε την τελευταία του εκστρατεία στην Ουγγαρία το 1566 και πέθανε στη σκηνή του κατά τη διάρκεια της πολιορκίας του φρουρίου του Σίγκετβαρ. Ο θάνατός του, λίγο πριν πέσει το φρούριο, κρατήθηκε μυστικός για κάποιο διάστημα προκειμένου να προστατευτεί το ηθικό του στρατού. Η σορός του μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη και ενταφιάστηκε στο μαυσωλείο του στον κήπο του Τζαμιού Σουλεϊμανιγιέ. Σήμερα, το Σίγκετβαρ στην Ουγγαρία διαθέτει ένα Τουρκοουγγρικό Πάρκο Φιλίας και μνημεία αφιερωμένα στον σουλτάνο.

Συχνές ερωτήσεις

Γιατί ο Σουλεϊμάν αποκαλείται «Μεγαλοπρεπής»;

Ευρωπαίοι πρέσβεις και ταξιδιώτες περιέγραψαν με θαυμασμό τη λαμπρότητα της αυλής του, το μέγεθος του στρατού του και τον πλούτο του κράτους του. Ως εκ τούτου, έγινε γνωστός στις δυτικές γλώσσες ως «ο Μεγαλοπρεπής».

Έφτασε η Οθωμανική Αυτοκρατορία στη μέγιστη έκτασή της υπό τον Σουλεϊμάν;

Η αυτοκρατορία κάλυπτε μια τεράστια περιοχή υπό τον Σουλεϊμάν, αλλά η μέγιστη έκτασή της θεωρείται γενικά ότι επιτεύχθηκε το τελευταίο τέταρτο του 17ου αιώνα, όταν είχαν επίσης κατακτηθεί η Κρήτη και η Ποδολία.

Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση

  1. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Süleyman I”, “Ebüssuûd Efendi”, “Mohaç Meydan Savaşı”.
  2. Halil İnalcık, The Ottoman Empire: The Classical Age 1300–1600 (1973).
  3. Feridun M. Emecen, Kanuni Sultan Süleyman ve Zamanı (2022).
  4. André Clot, Suleiman the Magnificent (1992).
Κοινοποίηση
Ακολουθήστε το YulaHubΜάθετε πρώτοι τις σημαντικότερες ειδήσεις της ημέρας.
RSS

Αφήστε ένα σχόλιο

Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *