Μετάβαση στο περιεχόμενο

Γνώση που φωτίζει τον κόσμο

Αμπντουλ Χαμίτ II: Μια 33ετούς βασιλεία από το Πρώτο Σύνταγμα στο Δρομολόγιο Χετζάζ

Ο Αμπντουλ Χαμίτ II βασιλεύει στην Οθωμανική Αυτοκρατορία από το 1876 έως το 1909. Στην αρχή της βασιλείας του προκύπτει το πρώτο οθωμανικό σύνταγμα, αλλά αναστέλλει τη βουλή το 1878. Κεντροποιεί το κράτος με σχολεία, σιδηροδρόμους και τηλεγραφικά δίκτυα· το 1908 αναγκάζεται να επαναφέρει το σύνταγμα και το 1909 απομακρύνεται. Οι ιστορικοί αξιολογούν τη βασιλεία του με διαφορετικούς τρόπους.

Αμπντουλ Χαμίτ II: Μια 33ετούς βασιλεία από το Πρώτο Σύνταγμα στο Δρομολόγιο Χετζάζ
Φωτογραφία: "W.&D. DOWNEY photographers, 57 & 61 Ebury Street, LONDON S.W.", upload, stitching and r… / Wikimedia Commons (Public domain)

Ο Αμπντουλ Χαμίτ ήταν γιος του Σουλτάνου Αμπντουλμετζίντ. Το 1876, αφού ο θείος του Αμπντουλαζίντ και ο αδερφός του Μουράτ V απομακρύνθηκαν, έγινε σουλτάνος με την υπόσχεση να προκηρύξει ένα σύνταγμα.

Η Πρώτη Συνταγματική Περίοδος

Στις 23 Δεκεμβρίου 1876 προκύπτει το πρώτο οθωμανικό σύνταγμα, το Κανουν-ι Εσάσι, και η βουλή συνέδριασε το 1877. Αλλά ο Ρωσο-Οθωμανικός Πόλεμος του 1877–1878 τελείωσε με σοβαρές απώλειες, και η Συνθήκη του Βερολίνου αφαίρεσε μεγάλα εδάφη στα Βαλκάνια. Τον Φεβρουάριο του 1878 ο Αμπντουλ Χαμίτ αναστέλλει τη βουλή αόριστα.

Η κυβέρνησή του

Για τριάντα χρόνια ο Αμπντουλ Χαμίτ εστίασε την κυβέρνηση στο Παλάτι Γιλντίζ. Ανοίξαν πολλά δημοτικά και γυμνάσια και ανώτερα ιδρύματα όπως η Μουλκιγιέ και το Νταρουλφουνουν, και τα δίκτυα τηλεγράφου και σιδηροδρόμων επεκτείνθηκαν. Ο Σιδηρόδρομος Χετζάζ, που συνδέει τη Δαμασκό με τη Μεντίνα, χτίστηκε σε μεγάλο βαθμό με δωρεές από Μουσουλμάνους. Η Οθωμανική Διοίκηση Δημόσιου Χρέους ιδρύθηκε το 1881 για τη διαχείριση του εξωτερικού χρέους. Η λογοκρισία της τύπου και ένα ευρύ σύστημα κατασκοπών έλκυσε κριτική.

Εξωτερική πολιτική

Προσπάθησε να ισορροπήσει τις μεγάλες δυνάμεις μεταξύ τους και δόθηκε έμφαση στο θρόνο του χαλίφας στον ισλαμικό κόσμο. Η Τυνησία (1881) και η Αίγυπτος (1882) χάθηκαν στην πράξη. Ο Ελληνο-Οθωμανικός Πόλεμος του 1897 έληξε με οθωμανική νίκη.

Το τέλος της βασιλείας του

Τον Ιούλιο του 1908 μια κίνηση υπό την Επιτροπή Ένωσης και Προόδου επαναφέρει το σύνταγμα (η Δεύτερη Συνταγματική Περίοδος). Μετά την Γεγονότα 31 Μαρτίου του 1909 απομακρύνεται και αποστέλλεται στη Θεσσαλονίκη. Επανήχθη στην Κωνσταντινούπολη το 1912 και πέθανε στο Παλάτι Μπεγιερμπέι το 1918.

Συγχρονισμός στην εκπαίδευση, τις επικοινωνίες και τις μεταφορές

Η βασιλεία του Αμπντουλ Χαμίτ II ήταν μια από τις πιο έντονες περιόδους κρατικού συνωμοτισμού στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Μεσοβάθμια σχολεία γνωστά ως ρυσντιγιέ και ινταντιγιέ εξαπλώθηκαν στις επαρχιακές πόλεις, και το 1900 ένα πανεπιστήμιο με το όνομα Νταρουλφουνουν-ι Σαχανε άνοιξε στην Κωνσταντινούπολη. Ανώτερα σχολεία δικαίου, ιατρικής, πολιτικής διοίκησης, στρατιωτικής εκπαίδευσης και μηχανικής συνέχισαν να εκπαιδεύουν λειτουργούς και αξιωματικούς για το κράτος.

Οι τηλεγραφικές γραμμές έφτασαν στα απομακρυσμένα σημεία της αυτοκρατορίας και επιτάχυναν την επικοινωνία μεταξύ του κέντρου και των επαρχιών. Στους σιδηροδρόμους, οι γραμμές Ανατολίας και του Βαгдаδίου χτίστηκαν με σημαντικό γερμανικό κεφάλαιο, και είχαν σημαντική θέση στη διπλωματία της περιόδου τόσο για οικονομικούς όσο και για πολιτικούς λόγους. Μαζί με τον αυστηρό έλεγχο που ασκήθηκε ταυτόχρονα, όλα αυτά δείχνουν ότι ο συνωμοτισμός διωκόταν μέσα σε μια κεντροποιημένη και στενά εποπτευόμενη μορφή διακυβέρνησης.

Η χρηματοοικονομική κρίση και η Οθωμανική Διοίκηση Δημόσιου Χρέους

Το 1875 το οθωμανικό κράτος ανακοίνωσε ότι δεν μπορούσε να πληρώσει τα εξωτερικά του χρέη. Η κρίση εξακολουθούσε το 1876, όταν ο Αμπντουλ Χαμίτ ανέλαβε τον θρόνο, και το κόστος του πολέμου του 1877–1878 επιδεινώσε την κατάσταση. Μετά από μακρινές διαπραγματεύσεις με τις κρατικές δυνάμεις πιστωτές, η Διάταξη Μουχαρρέμ εκδόθηκε τον Δεκέμβριο του 1881, και με αυτή ιδρύθηκε η Οθωμανική Διοίκηση Δημόσιου Χρέους.

Αυτός ο οργανισμός άρχισε να συλλέγει άμεσα ορισμένα έσοδα για λογαριασμό των πιστωτών, όπως αλάτι, καπνός, γραμματόσημα, σερικό και αλιεία. Ως αποτέλεσμα, σημαντικό μέρος των κρατικών εσόδων ήρθε υπό ξένη επίβλεψη. Ταυτόχρονα, οι ιστορικοί τονίζουν ότι η διοίκηση χτίστηκε ένα κανονικό σύστημα συλλογής και διευκόλυνε το οθωμανικό κράτος να δανειστεί ξανά. Γι' αυτό η Διοίκηση Δημόσιου Χρέους βλέπεται τόσο ως σύμβολο των διαμαχών για την κυριαρχία όσο και ως προσπάθεια για χρηματοοικονομική σταθερότητα.

Τα τάγματα Χαμιτιγιέ και τα γεγονότα του 1894–1896

Ένα από τα πιο αμφισβητούμενα θέματα της βασιλείας του Αμπντουλ Χαμίτ αφορά τα γεγονότα στην ανατολική Ανατολία. Το 1891 ιδρύθηκαν τα Ελαφρά Ιππικά Τάγματα Χαμιτιγιέ από φυλετικούς μέλη, με στόχους τη φρουρά των συνόρων και τη δέσμευση των φυλών της περιοχής στο κράτος. Στην πράξη, ωστόσο, κριτήθηκαν για την ανατροπή των τοπικών ισορροπιών και για την αύξηση της βίας σε ορισμένες περιοχές.

Το 1894–1896 σοβαρή βία κατά Αρμενίων έλαβε χώρα στην ανατολική Ανατολία και στην Κωνσταντινούπολη· η κατάληψη της Οθωμανικής Τράπεζας από οπλισμένους αρμενικούς μιλιτάντες το 1896 ανήκει επίσης σε αυτή την περίοδο. Οι εκτιμήσεις για τον αριθμό των νεκρών ποικίλλουν, ανάλογα με την πηγή, από δεκάδες χιλιάδες έως περισσότερες από εκατόν χιλιάδες. Οι ιστορικοί ερμηνεύουν διαφορετικά την ευθύνη και το εύρος· για να κατανοηθεί ορθά αυτό το θέμα, τα οθωμανικά αρχεία και οι αναφορές των ξένων προξενείων της εποχής πρέπει να διαβαστούν μαζί.

Απομάκρυνση και μεταγενέστερα

Μετά την πρόκληση της Δεύτερης Συνταγματικής Εποχής τον Ιούλιο του 1908, ο Αμπντουλ Χαμίτ αναγκάστηκε να επαναφέρει το σύνταγμα. Μετά τα Γεγονότα 31 Μαρτίου στην Κωνσταντινούπολη στις 13 Απριλίου 1909, ο Στρατός Δράσης που έφτασε από τη Σαλονίκη έφερε την πρωτεύουσα υπό έλεγχο. Στις 27 Απριλίου 1909 ο Αμπντουλ Χαμίτ απομακρύνθηκε με απόφαση της βουλής και φετβά του Σειχουλισλάμ· ο αδερφός του Μεχμέτ V Ρεσάντ ανέλαβε τη θέση του.

Ο Αμπντουλ Χαμίτ κρατήθηκε αρχικά στη Βίλα Αλατίνι στη Σαλονίκη. Το 1912, όταν προέκυψε ο κίνδυνος η Σαλονίκη να πέσει στο ελληνικό στρατό κατά τον Βαλκανικό Πόλεμο, μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη και τοποθετήθηκε στο Παλάτι Μπεγιερμπέι, όπου πέθανε στις 10 Φεβρουαρίου 1918. Στην ιστορική γραφή κάποιοι τον βλέπουν ως καταπρηκτικό άρχοντα και άλλοι ως συνωμοτιστικό άρχοντα που προσπάθησε να κρατήσει το κράτος ορθό σε δύσκολες συνθήκες· οι πιο πρόσφατες μελέτες προτείνουν να ζυγιστούν και οι δύο πλευρές μαζί.

Ο Σιδηρόδρομος Χετζάζ και οι σχέσεις με τον ισλαμικό κόσμο

Ο Σιδηρόδρομος Χετζάζ, μια γραμμή που τρέχει από τη Δαμασκό στη Μεντίνα, ξεκίνησε το 1900 και έφτασε στη Μεντίνα το 1908. Ο σκοπός του ήταν να συντομεύσει το ταξίδι των προσκυνητών και να ενισχύσει τον οθωμανικό έλεγχο στον Χετζάζ. Δωρεές από Μουσουλμάνους και ειδικά εκδοθέντα γραμματόσημα χρησιμοποιήθηκαν επίσης στη χρηματοδότησή του, και γερμανοί και οθωμανοί ειδικοί συνεργάστηκαν στην μηχανική του.

Ο Αμπντουλ Χαμίτ δόθηκε επίσης έμφαση στο θρησκευτικό και πολιτικό βάρος του χαλιφάτου απέναντι στις μουσουλμάνες κοινότητες εκτός αυτοκρατορίας. Πρέσβεις και κληρικοί απεστάλησαν στην Ινδία, την Κεντρική Ασία και τη Νότια Ανατολική Ασία. Αυτή η πολιτική στοχεύει από τη μια πλευρά να δημιουργήσει αντισταθμισμό ενάντια στις ευρωπαϊκές αποικιακές δυνάμεις και από την άλλη να αυξήσει την υπακοή του μουσουλμάν πληθυσμού μέσα στην αυτοκρατορία.

Λογοκρισία, πληροφορίες και πώς λειτουργούσε το Παλάτι Γιλντίζ

Η διοίκηση του Αμπντουλ Χαμίτ άσκησε στενό έλεγχο στην τύπο. Εφημερίδες και βιβλία εξετάζονταν πριν τη δημοσίευσή τους, και ορισμένες λέξεις και θέματα απαγορευόταν. Η αλληλογραφία, τα τηλεγράμματα και οι αναφορές (τζουρνάλ) που συλλέγονταν στο Παλάτι Γιλντίζ φθάνανε απευθείας στον σουλτάνο, και ένα δίκτυο μυστικής αστυνομίας και κατασκοπών βλάψανε την κοινωνική εμπιστοσύνη.

Οι αντίπαλοι αυτής της περιόδου, ειδικά οι Νέοι Τούρκοι, συνέχισαν να δημοσιεύουν σε πόλεις όπως το Παρίσι και τη Γενεύη. Το παλάτι έλαβε μέτρα ενάντια στους αντιπάλους στο εξωτερικό μέσω πρεσβειών και πρακτόρων. Οι ιστορικοί σημειώνουν ότι η λογοκρισία άσκησε μόνιμη πίεση στην επικοινωνία και τη δημόσια διαπραγμάτευση, αλλά επίσης ότι ο αριθμός των εφημερίδων και των αναγνωστών συνέχισε να αυξάνεται ταυτόχρονα.

Πηγές και επιπλέον ανάγνωση

  1. Τουρκία Διγιανετ Βακφı Ισλάμ Ανσικλοπεδισι, “Αμπντουλ Χαμίτ II”.
  2. Φρανσουα Τζορζον, Αμπντουλχαμίτ II: Λε σουλτάν καλιφ.
  3. Εγκυκλοπαίδεια Μπριτάννικα, “Αμπντουλ Χαμίτ II”.
  4. Ερικ Τζ. Τσούρσερ – Τουρκία: Μια Σύγχρονη Ιστορία
  5. Εγκυκλοπαίδεια Μπριτάννικα – Αμπντουλ Χαμίτ II
  6. Εγκυκλοπαίδεια Ισλάμ Τουρκίας Διγιανετ Φάουνδατιον – “Αμπντουλ Χαμίτ II” entry
  7. Ερικ Τζ. Τσούρσερ – Τουρκία: Μια Σύγχρονη Ιστορία
  8. Εγκυκλοπαίδεια Μπριτάννικα – Σιδηρόδρομος Χετζάζ
  9. Εγκυκλοπαίδεια Ισλάμ Τουρκίας Διγιανετ Φάουνδατιον – “Χιτζάζ Δεмирγιολου” entry
Κοινοποίηση
Ακολουθήστε το YulaHubΜάθετε πρώτοι τις σημαντικότερες ειδήσεις της ημέρας.
RSS

Αφήστε ένα σχόλιο

Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *