Ο Βαχιδεντίν ήταν ο μικρότερος γιος του Σουλτάνου Αμπντυλμετζίτ. Ανήλθε στον θρόνο στην ηλικία των 57 ετών, με τον θάνατο του αδερφού του Mehmed V Reşad, τον Ιούλιο του 1918.
Μούδρος και κατοχή
Όταν η συμμαχία στην οποία ανήκαν οι Οθωμανοί ήττηθηκε στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, το Αρμιστίριο του Μούδρου υπογράφηκε στις 30 Οκτωβρίου 1918. Η Κωνσταντινούπολη και πολλά μέρη της Ανατολίας κατελάβανταν τότε από τις Συμμαχικές δυνάμεις. Τον Δεκέμβριο του 1918 ο Βαχιδεντίν διέλυσε τη Βουλή των Αντιπροσώπων.
Ο Εθνικός Αγώνας
Τον Μάιο του 1919 ο Μουσταφά Κεμάλ Πασάς απεστάλη στη Σαμσούν ως επιθεωρητής της Ενάτης Στρατιάς και έγινε ηγέτης της εθνικής αντίστασης που ξεκίνησε στην Ανατολία. Οι ιστορικοί ερμηνεύουν με διαφορετικούς τρόπους το σκοπό αυτής της ανάθεσης και τη στάση του σουλτάνου. Οι σχέσεις μεταξύ της κυβέρνησης της Κωνσταντινούπολης και της Μεγάλης Εθνικής Συνέλευσης που άνοιξε στην Άγκυρα (23 Απριλίου 1920) έγιναν εχθρικές με την πάροδο του χρόνου. Η Συνθήκη του Σεβρές, υπογεγραμμένη από πρέσβεις της κυβέρνησης της Κωνσταντινούπολης τον Αύγουστο του 1920, δεν μπήκε ποτέ σε ισχύ.
Κατάργηση του σουλτανατού
Μετά την νίκη στον Επεκτατικό Πόλεμο, η Μεγάλη Εθνική Συνέλευση κατάργησε το σουλτανάτο στις 1 Νοεμβρίου 1922. Ο Βαχιδεντίν άφησε την Κωνσταντινούπολη με βρετανικό πολεμικό πλοίο στις 17 Νοεμβρίου 1922, καταλήγοντας περισσότερες από 600 χρόνια οθωμανικής κυριαρχίας· η Δημοκρατία της Τουρκίας προκλήθηκε στις 29 Οκτωβρίου 1923.
Θάνατος
Μετά από διαμονή στη Μάλτα και στο Χετζάζ, ο Βαχιδεντίν εγκαταστάθηκε στο Σαν Ρέμο, Ιταλία, όπου πέθανε το 1926. Ταφήθηκε στο νεκροταφείο του συγκροτήματος Σουλτάνος Σελίμ (Σουλεϊμανιέ) στη Δαμασκό.
Οι κυβερνήσεις της Κωνσταντινούπολης και ο διαχωρισμός με την Άγκυρα
Καθ' όλη τη διάρκεια της βασιλείας του Βαχιδεντίν οι κυβερνήσεις στην Κωνσταντινούπολη αλλάζονταν συχνά. Ο Νταμάτ Φερίντ Πασάς υπηρέτησε ως μεγαλοβιζιέρης το 1919 και το 1920· η κυβέρνησή του ευνοούσε την κατανόηση με τις δυνάμεις της Αντάντας εναντίον του εθνικού κινήματος στην Ανατολία. Στις 16 Μαρτίου 1920 η Κωνσταντινούπολη κατελάβηταν επίσημα, και στις 11 Απριλίου η οθωμανική βουλή διαλύθηκε από τον σουλτάνο.
Σε αυτή την περίοδο φετβές εκδόθηκαν από την Κωνσταντινούπολη και μονάδες γνωστές ως Κουβά-υι Ινζιμπατιγιέ χρησιμοποιήθηκαν εναντίον της αντίστασης στην Ανατολία. Τον Μάιο του 1920 το στρατιωτικό δικαστήριο στην Κωνσταντινούπολη καταδίκησε τον Μουσταφά Κεμάλ και τους συνεργάτες του σε θάνατο απουσία. σε απάντηση, ο μύφτης και ο κληρικός κόσμος στην Άγκυρα δήλωσαν ότι ο σουλτάνος ήταν αιχμάλωτος και ότι η φετβά θα πρέπει να θεωρηθεί άκυρη. Η ένταση μεταξύ των δύο κέντρων γίνεται έτσι όχι μόνο πολιτικό αλλά και νομικό και θρησκευτικό ζήτημα.
Από τα Σεβρές στην πρόσκληση στα Λωζάννη
Η Συνθήκη του Σεβρές, υπογεγραμμένη στις 10 Αυγούστου 1920, διαιρούσε σε μεγάλο βαθμό την οθωμανική επικράτεια· ωστόσο, η συνθήκη δεν αναγνωρίστηκε από τη συνέλευση στην Άγκυρα και δεν μπήκε ποτέ σε ισχύ. Καθώς τα στρατιωτικά αποτελέσματα του Επεκτατικού Πολέμου έγιναν ξεκάθαρα, οι δυνάμεις της Αντάντας αποδέχθηκαν ότι χρειαζόταν νέα ειρηνική διαπραγμάτευση.
Τον Οκτώβριο του 1922, μετά το Αρμιστίριο του Μουντάνια, προκλήθηκε το ζήτημα της πρόσκλησης και των δύο κυβερνήσεων, της Κωνσταντινούπολης και της Άγκυρας, στα Λωζάννη για τη συνεδρίαση ειρήνης. Αυτό οδήγησε τη συνέλευση, που ήθελε να παρουσιάσει την Άγκυρα ως το μοναδικό όργανο που αντιπροσωπεύει τη χώρα, να αντιμετωπίσει το σουλτανάτο ως ξεχωριστό ζήτημα. Στις 1 Νοεμβρίου 1922 η Μεγάλη Εθνική Συνέλευση αποφάσισε να καταργήσει το σουλτανάτο και να διατηρήσει το χαλιφάτο μέσα στη δυναστεία, σε πρόσωπο που θα επιλεγόταν από τη Συνέλευση. Αυτή η απόφαση έβαλε τέλος στην αρχή του Βαχιδεντίν ως σουλτάνο.
Αναχώρηση και τα χρόνια στην εξορία
Στις 17 Νοεμβρίου 1922 ο Βαχιδεντίν άφησε την Κωνσταντινούπολη με το βρετανικό πολεμικό πλοίο HMS Malaya και πήγε στη Μάλτα. Μια ημέρα αργότερα, στις 18 Νοεμβρίου, η Μεγάλη Εθνική Συνέλευση εξέλεξε τον Αμπντουλμετζίτ ως χαλίφα. Ο Βαχιδεντίν έμεινε στη Μάλτα για κάποιο χρόνο, μετά καλεσμένος από τον Βασιλιά Χουσεΐν του Χετζάζ επισκέφτηκε τη Μекκα και τη Μεντίνα, και στη συνέχεια εγκαταστάθηκε στην Ιταλία.
Με την κατάργηση του χαλιφάτου το 1924, η οθωμανική δυναστεία εξωρίσθηκε από την Τουρκία. Ο Βαχιδεντίν πέρασε τα χρόνια της εξορίας του στο Σαν Ρέμο με περιορισμένο προϋπολογισμό. Πέθανε εκεί στις 16 Μαΐου 1926, και η κηδεία του αναγκάστηκε να περιμένει για κάποιο χρονικό διάστημα λόγω των χρεών του. Τελικά ταφήθηκε στο νεκροταφείο του συγκροτήματος Σουλεϊμανιέ στη Δαμασκό. Αυτά τα στοιχεία δείχνουν ότι ο τελευταίος σουλτάνος της αυτοκρατορίας πέρασε το τελευταίο μέρος της ζωής του σε υλική δυσκολία και πολιτική απομόνωση.
Αξιολόγηση στην ιστορική γραφή
Στην Τουρκία ο Βαχιδεντίν θυμάται για πολύ καιρό ως «προδότης της πατρίδας»; τα σχολικά βιβλία και οι επίσημες αφηγήσεις τον τοποθέτησαν σε αντίθεση με τον Εθνικό Αγώνα. Η ακαδημαϊκή εργασία των τελευταίων ετών, ωστόσο, ασχολείται αναλυτικότερα με τις συνθήκες της περιόδου, το περιορισμένο περιθώριο κίνησης του σουλτάνου και τη δυσκολία της διακυβέρνησης σε μια κατεχόμενη πρωτεύουσα. Παρ' όλα αυτά, αυτές οι μελέτες συνεχίζουν να εξετάζουν κριτικά τις πολιτικές των κυβερνήσεων Νταμάτ Φερίντ και τις φετβές του 1920.
Η αξιολόγηση ενός ιστορικού πρέπει να είναι λογικά υποστηριζόμενη και πηγαίοδωτη: το Νουτούκ του Ατατούρκ, τα απομνημονεύματα της εποχής, τα έγγραφα του Βρετανικού Υπουργείου Εξωτερικών και τα οθωμανικά αρχεία προσφέρουν διαφορετικές προοπτικές. Για τους αναγνώστες η πιο υγιής πορεία είναι να συγκρίνουν αυτά τα έγγραφα μεταξύ τους αντί να αντιμετωπίζουν το συμπέρασμα μίας μόνο πηγής ως οριστικό. Η περίπτωση του Βαχιδεντίν δείχνει ότι οι αποφάσεις που λήφθηκαν στα τελευταία χρόνια ενός κράτους πρέπει να διαβάζονται μέσα στους περιορισμούς της εποχής τους και μαζί με την αφηγήση του πλευράς που κέρδισε.
Τα χρόνια πριν την αρχή του και ο χαρακτήρας του
Για πολλά χρόνια ο Βαχιδεντίν ζούσε ως πρίγκιπας μακριά από την πιθανότητα της πρόσληψης. Καθ' όλη τη διάρκεια των βασιλειών των αδερφών του Abdulhamid II και Mehmed V Reşad οδήγησε ήρεμη ζωή στο παλάτι και στο μενσιόν του στο Τσενγκελκιοϊ. Οι πηγές τον περιγράφουν ως ευσεβή, προσεκτικό και μακριά από την πολιτική.
Όταν ανέλαβε τον θρόνο το 1918 ήταν 57 ετών. Η πρόσληψη της εξουσίας σε εκείνη την ηλικία και κοντά στο τέλος του πολέμου σήμαινε ότι βρισκόταν αδιάβλητος για έναν από τους πιο δύσκολους ελέγχους του κράτους. Οι ιστορικοί σημειώνουν ότι αυτό είναι ένα φόντο που πρέπει να έχουμε υπόψη όταν προσπαθούμε να καταλάβουμε τις μεταγενέστερες αποφάσεις του.
Η κατοχή των Συμμαχικών και η καθημερινότητα στην Κωνσταντινούπολη
Μετά το 1918 η Κωνσταντινούπολη έγινε πόλη υπό τον έλεγχο βρετανικών, γαλλικών και ιταλικών δυνάμεων. Στην πρωτεύουσα, ξένες στρατιωτικές επιτροπές, αρχές κατοχής και η οθωμανική κυβέρνηση λειτουργούσαν παράλληλα. Πρόσφυγες που έφτασαν κατά τη διάρκεια και μετά τον πόλεμο, έλλειψη τροφίμων και προβλήματα στέγασης έκαναν την καθημερινότητα δύσκολη.
Σε αυτό το περιβάλλον το περιθώριο κίνησης του σουλτάνου παρέμεινε στενό. Οι αποφάσεις του παλατιού και της κυβέρνησης εξαρτιούνταν συχνά από την έγκριση των ανώτερων επιτρόπων των Συμμαχικών. Η εφημερίδα και τα απομνημονεύματα της περιόδου δείχνουν ότι η πόλη είχε τόσο κύκλους που ευνοούσαν την αντίσταση όσο και κύκλους που ευνοούσαν την κατανόηση με τις δυνάμεις της Αντάντας.
Πηγές και επιπλέον ανάγνωση
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Mehmed VI”.
- Turkish Historical Society (TTK) publications on the War of Independence.
- Encyclopaedia Britannica, “Mehmed VI”.
- Erik J. Zürcher – Turkey: A Modern History
- Encyclopaedia Britannica – Mehmed VI
- Türkiye Diyanet Foundation Encyclopaedia of Islam – “Mehmed VI” entry
- Erik J. Zürcher – Turkey: A Modern History
- Encyclopaedia Britannica – Mehmed VI
- Türkiye Diyanet Foundation Encyclopaedia of Islam – “Mehmed VI” entry
Αφήστε ένα σχόλιο
Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *