Μετάβαση στο περιεχόμενο

Γνώση που φωτίζει τον κόσμο

Μουράτ IV: Ο Σουλτάνος που επαναφέρθηκε την εξουσία με τις εκστρατείες στην Ερεβάν και τη Βαγδάτη

Ο Μουράτ IV ανέβηκε στον θρόνο στα ένδεκα και βασίλευσε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία από το 1623 έως το 1640. Η μητέρα του, η Κιοσέμ Σουλτάνα, ήταν αντιπρόσωπος στα πρώτα χρόνια· από το 1632 πήρε προσωπικά τον έλεγχο και επαναφέρθηκε την τάξη με σκληρά μέτρα. Ηγήθηκε των εκστρατειών στην Ερεβάν και τη Βαγδάτη, και η Συνθήκη της Κασρ-ε Σιρίν του 1639 ορίζει εδώ και καιρό τα σύνορα Οθωμανών–Ιρανών.

Μουράτ IV: Ο Σουλτάνος που επαναφέρθηκε την εξουσία με τις εκστρατείες στην Ερεβάν και τη Βαγδάτη
Εικόνα: Mid-17th century, Ottoman artist / Wikimedia Commons (Public domain)

Ο Μουράτ ήταν γιος του Αχμέτ I και της Κιοσέμ Σουλτάνας. Γύρισε σουλτάνος στα ένδεκα το 1623, όταν ο θείος του Μουσταφά I αποβλήθηκε. Το κράτος βρισκόταν τότε σε δύσκολη θέση λόγω επαναστασιών Γενιτσάρων και σιπαχιών, των επαναστάσεων τσελάλι στην Ανατολία και πολέμου με τον Ιράν· η Βαγδάτη είχε πέσει επίσης στα χέρια των Σαφαβίδων.

Επαναφορά της εξουσίας

Το 1632 ηγετικοί πολιτικοί σκοτώθηκαν σε μια επανάσταση στην Κωνσταντινούπολη. Ο Μουράτ IV πήρε τότε προσωπικά τον έλεγχο της κυβέρνησης και αντιμετώπισε σκληρά τους επαναστατικούς. Για να επαναφέρει την τάξη, απαγόρευσε το τσιγάρο και την αλκοόλ και έκλεισε τα καφενεία. Το διάσημο Τρακтат του Κοτσι Μπέι, που περιγράφει τα προβλήματα του κράτους, υποβλήθηκε σε αυτόν.

Ερεβάν και Βαγδάτη

Το 1635 εκστράτευσε εναντίον των Σαφαβίδων και κατέλαβε την Ερεβάν, η οποία χάθηκε ξανά σύντομα. Το 1638, σε μια εκστρατεία που ηγήθηκε προσωπικά, η Βαγδάτη ανακτήθηκε. Οι Κιοσκ της Ερεβάν και της Βαγδάτης στο Παλάτι Τοπκαπι χτίστηκαν για να εορταστούν αυτές οι νίκες.

Κασρ-ε Σιρίν και ο θάνατός του

Με τη Συνθήκη της Κασρ-ε Σιρίν (Ζουχάμπ) υπογεγραμμένη με τον Ιράν το 1639, η Βαγδάτη παρέμεινε οθωμανική και η Ερεβάν αφήθηκε στον Ιράν. Τα σύνορα που σχεδιάστηκαν ορίζουν σε μεγάλο βαθμό τα σημερινά σύνορα Τουρκίας–Ιράν και Ιράκ–Ιράν. Ο Μουράτ IV πέθανε στην Κωνσταντινούπολη τον Φεβρουάριο του 1640, μόλις 27 ετών, και διαδέχθηκε ο αδερφός του Ιμπραχίμ.

Τα πρώτα χρόνια της βασιλείας: η αντιπροσωπεία της Κιοσέμ Σουλτάνας

Όταν ο Μουράτ IV ανέβηκε στον θρόνο στην ηλικία των ένδεκα ετών, τα κρατικά πράγματα διαχειριζόταν στην πράξη από τη μητέρα του Κιοσέμ Σουλτάνα και τους βεζίρες. Αυτά τα χρόνια ήταν μεταξύ των περιόδων שבהן η εξουσία του κέντρου ήταν στην πιο αδύναμη θέση. Ο Αμπαζά Μεχμέτ Πασάς, γενικός επαρχος της Ερζερούμ, επανέστη το 1623 και παραδόθηκε μόνο το 1628.

Στην ανατολή η κατάσταση ήταν ακόμα πιο σοβαρή. Ο Σαφαβίδες Σάχ Αμπάς I κατέλαβε τη Βαγδάτη το 1624. Ούτε η πολιορκία του Χαφίζ Αχμέτ Πασά του 1625–1626 ούτε η εκστρατεία του Χουσρέφ Πασά του 1630 ήταν αρκετές για να ανακτηθεί η πόλη. Αυτές οι αποτυχίες έδειξαν ξεκάθαρα τις δυσκολίες που αντιμετώπιζαν ο στρατός και ο θησαυρός.

Απαγορεύσεις, φωτιά και διαμάχη

Το 1633 μια μεγάλη φωτιά στην Κωνσταντινούπολη κάψε μεγάλο μέρος της πόλης. Τα καφενεία έκλεισαν σε αυτή την περίοδο, και η απαγόρευση του τσιγάρου εφαρμόστηκε με σκληρές ποινές. Οι πηγές αναφέρουν ότι ο σουλτάνος περπατούσε την πόλη με κρυμμένη ταυτότητα για να ελέγξει αν τηρούταν η απαγόρευση.

Στις ίδιες χρονιές το κίνημα Καντιζαδελί, υπό την ηγεσία του κήρυκα Καντιζαδέ Μεχμέτ Εφέντι, ξεκίνησε σκληρές συζητήσεις για θρησκευτικές πρακτικές και καινοτομίες. Μέσα στον αιώνα ο Κατίμπ Τσελεμπί, στο έργο του Μιζάν αλ-Χακ, αξιολόγησε αυτές τις συζητήσεις για θέματα όπως το τσιγάρο και ο καφές με μετρημένο τόνο.

Η εκστρατεία της Βαγδάτης βήμα-βήμα

  • Αναχώρηση: Την άνοιξη του 1638 ο σουλτάνος αναχώρησε από την Κωνσταντινούπολη ηγούμενος του στρατού και προχώρησε στη Βαγδάτη μέσω της Ανατολίας.
  • Η πολιορκία: Η πολιορκία, που ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 1638, διήρκεσε περίπου σαράντα ημέρες· ο Μεγάλιος Βεζίρης Ταγιάρ Μεχμέτ Πασάς χάσε τη ζωή του κατά τις τελικές επιθέσεις.
  • Παράδοση: Η πόλη παραδόθηκε τον Δεκέμβριο του 1638. Ο νέος μεγάλος βεζίρης, Κεμανκές Καρά Μουστάφα Πασάς, διαπραγματεύτηκε την ειρήνη της Κασρ-ε Σιρίν με τον Ιράν το επόμενο έτος.

Οι ιστορικοί θεωρούν τη βασιλεία του Μουράτ IV ως περίοδο στην οποία η κεντρική εξουσία επαναφέρθηκε με σκληρές μεθόδους. Στις πηγές της εποχής του αυτή η σκληρότητα περιγράφεται τόσο ως δύναμη που επαναφέρθηκε την τάξη όσο και ως πηγή φόβου.

Μάρτυρες της εποχής του: Κοτσι Μπέι και Εβλιά Τσελεμπί

Δύο μάρτυρες είναι ιδιαίτερα σημαντικοί για την κατανόηση της βασιλείας του Μουράτ IV. Ο Κοτσι Μπέι, που εκπαιδεύτηκε στην παλατινή υπηρεσία, απέδωσε την παρακμή του κράτους στο τρακтат που υποβλήθηκε στον σουλτάνο στην διάλυση του συστήματος τιμάρ, τη δωροδοκία και τις αναθέσεις χωρίς αξιοκρατία· ως θεραπεία πρότεινε την επιστροφή στην παλιά τάξη. Σε μεταγενέστερους αιώνες αυτό το κείμενο έγινε επίσης ένα από τα αναφερόμενα έργα στις συζητήσεις για τη «μεταρρύθμιση».

Ο νεαρός Εβλιά Τσελεμπί, από την πλευρά του, έτρεξε την προσοχή του σουλτάνου το 1636 με την ανάγνωσή του του Κοράνι στην Αγία Σοφία και πέρασε κάποιο χρόνο στους παλατιούς κύκλους. Το Βιβλίο Ταξιδιών περιέχει πολλές ανηκδοχές για την ισχύ, τη σκληρότητα και τις συζητήσεις του Μουράτ IV. Οι ιστορικοί βρίσκουν αυτές τις αφηγήσεις πολύτιμες αλλά μερικές φορές υπερβολικές, οπότε συνιστάται να διαβάζονται παράλληλα με άλλες πηγές.

Πηγές και επιπλέον ανάγνωση

  1. Τουρκία Διγιάνετ Βακφί Ισλάμ Ανσικλοπεδισί, «Μουράτ IV».
  2. Κοτσι Μπέι, Ρισαλέ.
  3. Encyclopaedia Britannica, «Μουράτ IV».
  4. Κατίμπ Τσελεμπί – The Balance of Truth (μτφρ. G. L. Lewis, Allen & Unwin, 1957)
  5. Γκαμπριέλ Πίτερμπεργκ – An Ottoman Tragedy: History and Historiography at Play (University of California Press, 2003)
  6. Ρόμπερτ Ντάνκοφ – An Ottoman Mentality: The World of Evliya Çelebi (Brill, 2004)
Κοινοποίηση
Ακολουθήστε το YulaHubΜάθετε πρώτοι τις σημαντικότερες ειδήσεις της ημέρας.
RSS

Αφήστε ένα σχόλιο

Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *