Kutadgu Bilig được viết trong thời kỳ Karakhanid bởi Yusuf Has Hajib xứ Balasagun và hoàn thành tại Kashgar vào năm 1069–1070, khi nó được dâng lên vị cai trị nhà Karakhanid. Tên của tác phẩm có nghĩa là "tri thức mang lại vận may" hoặc "trí tuệ mang lại hạnh phúc". Với khoảng 6.500 câu thơ, đây được coi là một trong những tác phẩm văn học lớn sớm nhất được viết bởi người Turk theo đạo Hồi.
Cấu trúc của tác phẩm
Kutadgu Bilig thuộc thể loại "gương cho các hoàng tử", đưa ra những lời khuyên về nghệ thuật cai trị. Nhưng đây không phải là một cuốn sách giáo điều khô khan; đó là một câu chuyện ngụ ngôn diễn ra thông qua các cuộc đối thoại giữa bốn nhân vật, mỗi nhân vật đại diện cho một ý tưởng trừu tượng:
- Kün Togdı (nhà cai trị): đại diện cho công lý.
- Ay Toldı (tể tướng): đại diện cho kut, vận may và sự thịnh vượng của quốc gia.
- Ögdülmiş (con trai tể tướng): đại diện cho lý trí và tri thức.
- Odgurmış (vị đạo sĩ): đại diện cho sự chiêm nghiệm về kết thúc của cuộc đời và thế giới bên kia.
Các cuộc trò chuyện của họ giải thích rằng một chính quyền tốt phải dựa trên sự cân bằng giữa công lý, vận may, lý trí và đạo đức.
Những tư tưởng chính
- Giá trị của tri thức: Tri thức được xem là lực lượng nâng tầm con người và giữ cho quốc gia vững mạnh.
- Công lý: Nhiệm vụ quan trọng nhất của người cai trị là đối xử công bằng với người dân; tác phẩm nhấn mạnh rằng không quốc gia nào có thể tồn tại nếu thiếu công lý.
- Sức mạnh của ngôn từ: Tác phẩm liên tục nhắc nhở độc giả rằng lời nói có thể nâng một người lên hoặc dẫn đến thảm họa.
- Các tầng lớp xã hội khác nhau: Tác phẩm cũng đưa ra những quan sát về cách đối xử với các nhóm người khác nhau, từ nông dân, thợ thủ công đến thương nhân và thầy thuốc.
Tầm quan trọng đối với ngôn ngữ và văn học
Kutadgu Bilig được viết bằng tiếng Turk thời Karakhanid và là một nguồn tư liệu vô giá để hiểu về ngôn ngữ, tư tưởng và cấu trúc xã hội thời bấy giờ. Được viết theo thể thơ aruz, đây là một trong những ví dụ lớn đầu tiên của thể thơ này trong văn học Turk. Ba bản thảo còn tồn tại đã được tìm thấy ở Vienna, Cairo và Fergana.
Thông điệp ngày nay
Mặc dù được viết cách đây một ngàn năm, các nguyên tắc về công lý, nhân tài, sự tôn trọng tri thức và lời nói chừng mực của tác phẩm vẫn gợi mở nhiều suy ngẫm về khả năng lãnh đạo và các mối quan hệ giữa con người với nhau ngày nay.
Các bản thảo của tác phẩm: Vienna, Cairo và Fergana
Văn bản gốc của Kutadgu Bilig do chính tác giả viết đã không còn tồn tại. Chúng ta biết đến tác phẩm này nhờ ba bản thảo được sao chép vào những thời điểm khác nhau và bằng các loại chữ viết khác nhau. Mỗi bản thảo đều có giá trị đối với các nhà nghiên cứu vì nó giúp lấp đầy những khoảng trống trong các bản còn lại.
- Bản thảo Vienna: Được viết bằng chữ Uyghur và sao chép tại Herat năm 1439; hiện đang được lưu giữ tại Thư viện Quốc gia Áo.
- Bản thảo Cairo: Được viết bằng chữ Ả Rập và hiện được lưu giữ tại Cairo.
- Bản thảo Fergana (Namangan): Được viết bằng chữ Ả Rập và được giới thiệu đến các học giả vào đầu thế kỷ 20.
Nhà ngôn ngữ học người Thổ Nhĩ Kỳ Reşit Rahmeti Arat đã so sánh ba bản thảo này và xuất bản văn bản phê bình của tác phẩm vào năm 1947. Hầu hết các bản dịch và nghiên cứu ngày nay đều dựa trên công trình này.
Kutadgu Bilig và Dīwān Lughāt al-Turk: hai tác phẩm vĩ đại cùng thời
Chỉ vài năm sau khi Kutadgu Bilig hoàn thành, Mahmud xứ Kashgar đã viết tác phẩm Dīwān Lughāt al-Turk tại Baghdad. Cả hai tác phẩm đều liên quan đến cùng một ngôn ngữ Turk thời Karakhanid và là những bằng chứng quan trọng nhất về ngôn ngữ Turk của thế kỷ 11.
Sự khác biệt giữa chúng nằm ở mục đích. Kutadgu Bilig là một bài thơ giáo huấn về việc cai trị quốc gia và trở thành một người tốt. Ngược lại, Dīwān Lughāt al-Turk là một cuốn từ điển được soạn thảo để dạy tiếng Turk cho người Ả Rập, và nó chứa đựng các tục ngữ, các đoạn thơ và thông tin về các bộ lạc Turk. Khi đọc cùng nhau, chúng mang lại một bức tranh phong phú về cả thế giới trí tuệ và ngôn ngữ đời thường của thời kỳ đó.
Các câu hỏi thường gặp
Kutadgu Bilig có cùng thời kỳ với Dīwān Lughāt al-Turk không?
Có. Cuốn từ điển của Mahmud xứ Kashgar, Dīwān Lughāt al-Turk, được viết trong cùng những năm đó; cùng nhau, chúng là một trong những nguồn tư liệu quan trọng nhất về văn hóa Karakhanid.
Tác phẩm có thể được đọc bằng các ngôn ngữ hiện đại không?
Các bản dịch và ấn bản đơn giản hóa hiện đã có sẵn bằng tiếng Thổ Nhĩ Kỳ hiện đại và một số ngôn ngữ khác.
Nguồn và đọc thêm
- Bách khoa toàn thư Hồi giáo TDV – Kutadgu Bilig (bằng tiếng Thổ Nhĩ Kỳ)
- Reşit Rahmeti Arat, Kutadgu Bilig I: Metin (Hiệp hội Ngôn ngữ Thổ Nhĩ Kỳ, 1947)
Để lại bình luận
Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *