İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

Japon Edebiyatına Giriş: Genji Hikâyesi’nden Murakami’ye Okuma Rehberi

Dünyanın ilk romanlarından sayılan Genji Hikâyesi’nden haikunun ustası Bashō’ya, Sōseki ve Akutagawa’dan Nobel ödüllü Kawabata ve Ōe’ye, Murakami ve Yoshimoto’dan Sayaka Murata’ya: Japon edebiyatının dönemleri, öne çıkan eserleri ve başlangıç için öneriler.

Japon Edebiyatına Giriş: Genji Hikâyesi’nden Murakami’ye Okuma Rehberi

Japon edebiyatı; bin yılı aşkın geçmişi, doğaya ve geçiciliğe duyarlı estetiği ve son yıllarda dünya çapında okunan çağdaş yazarlarıyla zengin bir dünyaya açılan kapıdır.

Klasik dönem: Saray edebiyatı

11. yüzyılın başında saray hanımı Murasaki Shikibu’nun yazdığı “Genji Hikâyesi” (Genji Monogatari), dünyanın ilk romanlarından biri olarak kabul edilir. Prens Genji’nin aşklarını ve saray hayatını anlatan eser, insan ilişkilerine dair ince gözlemleriyle bugün de okunur. Aynı dönemde Sei Shōnagon’un “Yastık Kitabı” (Makura no Sōshi), gözlem ve listelerden oluşan özgün yapısıyla deneme türünün öncülerindendir.

Haiku ve Bashō

On yedi heceli kısa şiir türü haiku, 17. yüzyılda Matsuo Bashō ile sanatsal zirvesine ulaştı. Bashō’nun yolculuk notlarıyla şiirleri birleştirdiği “Kuzeyin Dar Yolu” (Oku no Hosomichi), Japon edebiyatının başyapıtları arasındadır. Haiku, mevsim ve doğa imgeleriyle anı yakalamayı amaçlar.

Modernleşme çağı

19. yüzyılın sonunda Japonya’nın Batı’ya açılmasıyla roman yeni bir biçim kazandı. Natsume Sōseki, “Ben Bir Kediyim” (1905) adlı hicivli romanı ve yalnızlığı işleyen “Gönül” (Kokoro, 1914) ile modern Japon edebiyatının kurucularından sayılır. Ryūnosuke Akutagawa’nın “Rashōmon” ve “Çalılıklar Arasında” öyküleri, Akira Kurosawa’nın ünlü “Rashōmon” filmine ilham vermiştir. Japonya’nın en prestijli edebiyat ödüllerinden biri bugün onun adını taşır.

Nobel ödüllü yazarlar

Yasunari Kawabata, “Kar Ülkesi” gibi lirik ve sade romanlarıyla 1968’de Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanan ilk Japon yazar oldu. Kenzaburō Ōe ise 1994’te aynı ödüle layık görüldü. Japonya doğumlu İngiliz yazar Kazuo Ishiguro da 2017’de Nobel kazandı. Yukio Mishima, “Altın Köşk” gibi eserleriyle 20. yüzyılın en çok tartışılan Japon yazarlarındandır.

Çağdaş dönem

Haruki Murakami, gerçeküstü öğelerle gündelik yalnızlığı harmanlayan romanlarıyla dünyanın en çok çevrilen yazarlarından biri hâline geldi; “İmkânsızın Şarkısı” (1987) en bilinen eserlerindendir. Banana Yoshimoto’nun “Kitchen” (1988) adlı kısa romanı kayıp ve iyileşme temalarıyla geniş bir okur kitlesine ulaştı. Sayaka Murata’nın 2016’da Akutagawa Ödülü’nü kazanan “Market Kadını” (Konbini Ningen), toplumsal normları sorgulayan kısa ve çarpıcı bir romandır.

Nereden başlamalı?

  • Kısa ve akıcı: Market Kadını, Kitchen, Akutagawa’nın öyküleri.
  • Modern klasik: Gönül (Kokoro), Kar Ülkesi.
  • Çağdaş ve popüler: Murakami’nin romanları.
  • Klasik meraklıları için: Genji Hikâyesi’nin kısaltılmış ya da açıklamalı çevirileri ve Bashō’nun haikuları.

Japon edebiyatını anlamaya yardımcı kavramlar

Japon edebiyatını okurken bazı kavramlar tekrar tekrar karşınıza çıkar. Bunları bilmek, özellikle klasik eserlerde ve modern romanlarda dikkat çekilen duyguları daha iyi yakalamayı sağlar.

  • Mono no aware: Geçip giden her şeyin karşısında duyulan hüzünlü duyarlılıktır; 18. yüzyıl âlimi Motoori Norinaga bu kavramı özellikle Genji Hikâyesi'nin özü olarak yorumlamıştır.
  • Wabi-sabi: Sadelikte, eskimişlikte ve kusurda güzellik bulan estetik anlayıştır; çay seremonisiyle birlikte gelişmiş, şiiri ve düzyazıyı da etkilemiştir.
  • Ben-romanı (shishōsetsu): 20. yüzyılın başında yaygınlaşan, yazarın kendi hayatını ve iç dünyasını neredeyse günlük açıklığıyla anlattığı roman türüdür.

Akutagawa ve Naoki ödülleri

Japonya'da bir kitabın ya da yazarın öne çıkmasında edebiyat ödüllerinin büyük rolü vardır. Bunların en bilinen ikisi, yazar ve yayıncı Kikuchi Kan tarafından 1935'te kurulan Akutagawa ve Naoki ödülleridir.

Akutagawa Ödülü, adını “Raşomon” öyküsünün yazarı Ryūnosuke Akutagawa'dan alır ve genellikle yeni ya da genç yazarların edebî eserlerine verilir. Naoki Ödülü ise adını yazar Sanjūgo Naoki'den alır ve daha geniş okur kitlesine seslenen popüler edebiyatı ödüllendirir. Her iki ödül de yılda iki kez verilir ve sonuçları Japon basınında geniş yer bulur. Yeni bir Japon yazar keşfetmek isteyenler için bu ödüllerin son yıllardaki sahipleri iyi bir başlangıç listesi oluşturur.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Keene, D., “Seeds in the Heart” ve “Dawn to the West”, Columbia University Press.
  2. Nobel Prize Outreach, Kawabata (1968), Ōe (1994) ve Ishiguro (2017) ödül sayfaları.
  3. The Japan Foundation, Japon edebiyatı çeviri ve okuma kaynakları.
  4. Encyclopaedia Britannica, “Japanese literature” maddesi.
  5. Encyclopaedia Britannica – Japanese literature
  6. Encyclopaedia Britannica – Motoori Norinaga
  7. Nihon Bungaku Shinkōkai – Akutagawa ve Naoki ödülleri
Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir