MÖ 1. yüzyılın ortasında Asya Hunları, Han Çini’nin uzun süren baskısı, doğal afetler ve taht kavgaları nedeniyle zayıflamıştı. MÖ 58’de bazı boy beyleri Hu-han-ye’yi şanyü ilan etti; ancak kısa süre içinde birbirine rakip birkaç şanyü ortaya çıktı.
Kardeşler arası mücadele
Rakiplerin çoğu elendi; ancak Hu-han-ye’nin ağabeyi Çi-çi, kuzeyde güçlü bir rakip olarak kaldı ve Hu-han-ye’yi yenerek Hun yurdunun merkezini ele geçirdi.
Han Çini’ne bağlanma
Zor durumda kalan Hu-han-ye, danışmanlarının bir kısmının itirazlarına rağmen Han Çini ile anlaşmayı seçti. MÖ 51’de Han başkenti Chang’an’a giderek imparatora saygı sundu ve Han hâkimiyetini tanıdı. Karşılığında Çin’den büyük miktarda erzak ve ipek aldı. Bu olay, Hunların Doğu Hunları (Hu-han-ye) ve Batı Hunları (Çi-çi) olarak ikiye ayrılmasının simgesi oldu.
Wang Zhaojun
MÖ 33’te Hu-han-ye ile Han sarayından Wang Zhaojun adlı bir kadın evlendirildi. Wang Zhaojun, Çin edebiyatında ve halk anlatılarında barışın simgesi olarak yüzyıllar boyunca anıldı.
Ölümü
Hu-han-ye MÖ 31’de öldü. Onun soyundan gelen şanyüler, Han Çini ile genellikle barışçı ilişkiler sürdürdü.
Barış kararının gerekçeleri
Hu-han-ye’nin Han Çini’ne bağlanma kararı, yalnızca bir yenilginin sonucu değil, bozkır siyasetinin sert gerçeklerine verilmiş bir cevaptı. Kardeşi Çi-çi’ye karşı yenilgiye uğrayan şanyü, kuzeydeki rakibiyle tek başına başa çıkamayacağını gördü. Hanshu’ya göre Hu-han-ye’nin çevresindeki bazı boy beyleri, Hunların kılıçla kazandığı bağımsızlığı bir devlete boyun eğerek kaybetmenin ataların yoluna aykırı olduğunu savundu; diğerleri ise açlık, hayvan kaybı ve iç savaşın halkı eritmekte olduğunu söyledi.
Sonunda şanyü, Han ile anlaşma yolunu seçti. Bu seçim, iki yüzyıl boyunca süren Han–Hun ilişkisinde bir dönüm noktasıydı: Hunlar artık Han sarayına “kardeş devlet” olarak değil, bağlı bir müttefik olarak yaklaşıyordu. Öte yandan Hu-han-ye, bu bağlılığı sembolik tutmayı ve iç işlerinde bağımsız kalmayı hedefliyordu. Hun yönetimi, Han ordusunun korumasında, kendi geleneksel kurumlarını sürdürdü.
Chang’an ziyareti ve vergi düzeni
MÖ 51’deki Chang’an ziyareti, bu yeni ilişkinin törensel çerçevesini çizdi. Şanyü, Han başkentinde imparator tarafından ağırlandı; altın mühür, kemer, elbise ve sayısız ipek balyası gibi hediyeler aldı. Çin kaynakları, Hu-han-ye’nin imparatorun huzurunda diğer vasalların üstünde bir sıraya yerleştirildiğini ve ona “hükümdarlara özgü” bir saygı gösterildiğini kaydeder. Bu ayrıntı, Han sarayının Hunları tümüyle küçük düşürmeden, onları kontrol altında tutmaya çalıştığını gösterir.
Hunlar, Han’a vasal olarak “haraç” sunmakla yükümlüydü, karşılığında ise erzak, ipek ve tahıl yardımı alıyordu. Bu düzen, Han için sınırları güvenli tutmanın ucuz bir yoluydu; Hunlar için ise kıtlık dönemlerinde hayati bir destekti. Hu-han-ye ve sonraki şanyüler, sınır boyunda Han’ın kontrolündeki pazarlarda ticaret yaptı. Böylece savaştan çok değiş tokuşa dayanan bir ilişki biçimi gelişti, ancak bu denge her zaman kırılgan kaldı.
Wang Zhaojun ve diplomasi
MÖ 33’teki Wang Zhaojun evliliği, bu diplomasinin en bilinen simgesidir. Han sarayında saray hizmetlisi olan genç kadının, şanyü ile evlenmek üzere bozkıra gönderildiği kaynaklarda yer alır. Hanshu bu olayı kısaca kaydeder; sonraki yüzyıllarda ise Wang Zhaojun’un hikâyesi şiir, tiyatro ve resme konu oldu. Anlatımlar çoğu zaman olayı romantik ya da dramatik biçimde işler; oysa tarihsel çekirdek, iki devletin ilişkisini evlilik bağıyla güçlendirme geleneğine dayanır.
Evlilik diplomasisi bozkır imparatorluklarıyla Çin arasında yaygın bir yöntemdi. Han sarayı, Hun şanyülerine prenses ya da saray kadını göndererek ilişkileri akrabalık bağıyla sürdürmeyi amaçlıyordu. Wang Zhaojun’un Hunlar arasında kaldığı yıllarda sınır görece sakin seyretti; Çin tarih yazımı bu dönemi çoğu zaman barışın simgesi olarak anlatır. Yine de bu barışın temelinde Han’ın siyasi üstünlüğü ve Hunların bu üstünlüğü kabul etmesi yatıyordu.
Hunların ikiye ayrılışının sonuçları
Hu-han-ye’nin tercihi, Hunları uzun vadede iki ayrı yola soktu. Güneye yerleşen Hunlar, Han’a bağlı kalarak “Güney Hunları” olarak anıldı; Çi-çi’nin batıya yönelen kolu ise MÖ 36’da yok edildi. Sonraki yüzyıllarda Güney Hunları Çin sınır bölgelerine yerleşti, Çin kültürüyle yakın temas kurdu ve Çin siyasetinde askerî güç olarak rol aldı. Kuzeyde kalanlar ise zamanla Sienpi gibi yeni bozkır güçlerinin baskısıyla dağıldı.
Tarihçiler Hu-han-ye’yi iki biçimde değerlendirir: Kimilerine göre o, bağımsızlığı bırakarak halkını kıtlıktan ve yok oluştan kurtaran gerçekçi bir liderdir; kimilerine göreyse Hunların bozkır imparatorluğu olarak sona ermesinin başlangıcını simgeler. Hanshu gibi kaynakların Han bakış açısıyla yazıldığını unutmamak gerekir. Bu nedenle Hu-han-ye’nin kararını yalnızca “boyun eğme” olarak değil, hayatta kalma stratejisi olarak da okumak daha dengeli bir yaklaşımdır.
Güney Hunlarının sonraki kaderi
Hu-han-ye’nin başlattığı bağlılık düzeni, onun ölümüyle sona ermedi. Soyundan gelen şanyüler, yaklaşık bir yüzyıl boyunca Han Çini ile ilişkilerini sürdürdü. Ancak Han hanedanı MS 9’da Wang Mang’ın darbesiyle kesintiye uğradığında, Hunlar ile Çin arasındaki denge bozuldu ve sınırda yeniden çatışmalar başladı. Han hanedanının MS 25’te Doğu Han adıyla yeniden kurulmasından kısa süre sonra, Hunlar kendi içinde yeniden bölündü ve güneydeki grup, 48 yılında Han Çini’ne yeniden bağlandı. Çin kaynakları bu grubu “Güney Hunları” diye adlandırır.
Güney Hunları, Çin’in kuzey sınırındaki bölgelere yerleşti ve zamanla yarı yerleşik bir yaşama geçti. Bu toplulukların torunları, sonraki yüzyıllarda Çin’in siyasi tarihinde önemli roller üstlendi; Üç Krallık ve Beş Barbar dönemlerinde Hun kökenli komutanlar ve hanedanlar ortaya çıktı. Böylece Hu-han-ye’nin MÖ 51’deki kararı, uzun vadede Hunların Çin dünyasına entegrasyonunun başlangıcı olarak da okunabilir. Kaynaklar bu süreci ayrıntılı biçimde anlatmasa da, genel gidiş yönü tarihçiler tarafından kabul görür.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Ban Gu, Hanshu, 94. bölüm (Hunlar).
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Hunlar” maddesi.
- Encyclopaedia Britannica, “Xiongnu” maddesi.
- Ban Gu – Hanshu, 94. bölüm (Hunlar)
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi – “Hunlar” maddesi
- Encyclopaedia Britannica – Xiongnu
- Ban Gu – Hanshu, 94. bölüm (Hunlar)
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi – “Hunlar” maddesi
- Encyclopaedia Britannica – Xiongnu
Merak edilenler
Hu-han-ye kimdir? Hu-han-ye, MÖ 1. yüzyılın ortasında Asya Hunları arasında çıkan iç savaş döneminde şanyü olan hükümdardır.
Hu-han-ye ne zaman hüküm sürdü? Hükümdarlık dönemi: MÖ 58 – 31.
Hu-han-ye ne zaman öldü? Ölüm: MÖ 31.
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir