Chuyển đến nội dung

Tri thức soi sáng thế giới

Huhanye Chanyu: Vị Chanyu Làm Hòa Bình Với Nhà Hán Trung Quốc Và Chia Rẽ Xiongnu

Huhanye là chanyu của Huns châu Á (Xiongnu) trong cuộc nội chiến giữa thế kỷ 1 TCN. Trong cuộc đấu tranh với anh trai Zhizhi, ông tìm kiếm sự hỗ trợ của nhà Hán Trung Quốc, và năm 51 TCN đã đến kinh đô Trung Quốc để thừa nhận quyền tối thượng của nhà Hán. Quyết định này dẫn đến việc Xiongnu bị chia thành hai nhánh phía đông và phía tây.

Huhanye Chanyu: Vị Chanyu Làm Hòa Bình Với Nhà Hán Trung Quốc Và Chia Rẽ Xiongnu
Ảnh minh họa · Hình ảnh: de:User:Postmann Michael / Wikimedia Commons (Public domain)

Đến giữa thế kỷ 1 TCN, Huns châu Á đã bị suy yếu do áp lực lâu dài của nhà Hán, thiên tai và các cuộc đấu tranh kế vị. Năm 58 TCN, một số thủ lĩnh bộ lạc tuyên bố Huhanye làm chanyu, nhưng một số chanyu đối thủ khác sớm xuất hiện.

Cuộc đấu tranh giữa anh em

Hầu hết các đối thủ đều bị loại bỏ, nhưng anh trai lớn của Huhanye là Zhizhi vẫn là một đối thủ mạnh ở phương bắc, đánh bại Huhanye và chiếm lấy vùng đất cốt lõi của Xiongnu.

Đầu phục nhà Hán Trung Quốc

Trong khó khăn, Huhanye chọn cách đàm phán với nhà Hán Trung Quốc, bất chấp sự phản đối của một số cố vấn. Năm 51 TCN, ông đến kinh đô Hán Trường An, hành lễ bái kiến hoàng đế và thừa nhận quyền tối thượng của nhà Hán, đổi lại nhận được lượng lớn lương thực và lụa. Sự kiện này tượng trưng cho việc Xiongnu bị chia thành Xiongnu phía Đông (Huhanye) và Xiongnu phía Tây (Zhizhi).

Vương Chiêu Quân

Năm 33 TCN, Huhanye kết hôn với Vương Chiêu Quân, một nữ quan của triều đình Hán. Suốt nhiều thế kỷ, Vương Chiêu Quân được nhớ đến trong văn học và truyền thống dân gian Trung Quốc như một biểu tượng của hòa bình.

Cái chết

Huhanye qua đời năm 31 TCN. Các chanyu con cháu của ông chung duy trì quan hệ hòa bình với nhà Hán Trung Quốc.

Lý do đằng sau quyết định hòa bình

Quyết định của Huhanye đầu phục nhà Hán Trung Quốc không chỉ là kết quả của một thất bại; đó là câu trả lời cho những thực tế khắc nghiệt của chính trị thảo nguyên. Bị anh trai Zhizhi đánh bại, vị shanyu nhận ra mình không thể tự mình đối phó với đối thủ phương bắc. Theo Hanshu, một số thủ lĩnh bộ lạc quanh Huhanye lập luận rằng việc mất đi độc lập mà Xiongnu đã giành được bằng gươm giáo bằng cách cúi đầu trước một nhà nước đi ngược lại đường lối của tổ tiên; những người khác nói đói kém, mất súc vật và nội chiến đang làm kiệt sức dân chúng.

Cuối cùng, vị shanyu chọn con đường đàm phán với nhà Hán. Lựa chọn này là bước ngoặt trong quan hệ Hán–Xiongnu kéo dài hai thế kỷ: Xiongnu bây giờ tiếp cận triều đình Hán không còn như một "nhà nước anh em" mà như một đồng minh cấp dưới. Mặt khác, Huhanye nhằm giữ sự đầu phục này mang tính biểu tượng và vẫn độc lập trong các vấn đề nội bộ. Hệ thống hành chính Xiongnu tiếp tục các thể chế truyền thống dưới sự bảo vệ của quân đội Hán.

Lượt thăm Trường An và hệ thống cống nạp

Cuộc thăm Trường An năm 51 TCN thiết lập khung nghi thức cho mối quan hệ mới này. Vị shanyu được hoàng đế tiếp đón tại kinh đô Hán và nhận các món quà như ấn vàng, thắt lưng, trang phục và vô số cuộn lụa. Các tư liệu Trung Quốc ghi lại rằng Huhanye được đặt ở vị trí cao hơn các thần thuộc khác trước mặt hoàng đế và được đối xử với sự tôn trọng "xứng đáng với các vị vua". Chi tiết này cho thấy triều đình Hán muốn kiểm soát Xiongnu mà không hoàn toàn làm nhục họ.

Xiongnu bị bắt buộc phải tiến cống cho nhà Hán với tư cách thần thuộc, và đổi lại họ nhận được ngũ cốc, lụa và viện trợ thực phẩm. Đối với nhà Hán, sự sắp xếp này là cách rẻ tiền để giữ an ninh biên giới; đối với Xiongnu đó là sự hỗ trợ sống còn trong thời kỳ đói kém. Huhanye và các shanyu sau này buôn bán tại các chợ do Hán kiểm soát dọc biên giới. Một mối quan hệ dựa nhiều hơn trên trao đổi thay vì chiến tranh như vậy phát triển, mặc dù cân bằng này luôn mong manh.

Vương Chiêu Quân và ngoại giao

Cuộc hôn nhân của Vương Chiêu Quân năm 33 TCN là biểu tượng nổi tiếng nhất của ngoại giao này. Các tư liệu ghi lại rằng vị nữ quan trẻ tuổi, một nữ quan cung đình tại triều đình Hán, được gửi đến thảo nguyên để kết hôn với vị shanyu. Hanshu ghi chép sự kiện này một cách ngắn gọn; trong các thế kỷ sau, câu chuyện của Vương Chiêu Quân trở thành đề tài của thơ ca, kịch hát và hội họa. Các bản thuật thường xử lý sự kiện này theo cách lãng mạn hoặc bi kịch, nhưng cốt lõi lịch sử nằm ở truyền thống củng cố quan hệ giữa hai nhà nước thông qua quan hệ hôn nhân.

Ngoại giao hôn nhân là phương pháp phổ biến giữa các đế chế thảo nguyên và Trung Quốc. Bằng cách gửi công chúa hoặc nữ quan cung đình đến các shanyu Xiongnu, triều đình Hán nhằm duy trì quan hệ thông qua quan hệ huyết thống. Trong những năm Vương Chiêu Quân sống giữa Xiongnu, biên giới tương đối yên ổn; sử học Trung Quốc thường mô tả giai đoạn này như một biểu tượng của hòa bình. Tuy nhiên, nền tảng của hòa bình này là sự vượt trội chính trị của nhà Hán và sự chấp nhận của Xiongnu.

Hậu quả của sự chia rẽ Xiongnu

Lựa chọn của Huhanye đặt Xiongnu trên hai con đường riêng biệt trong dài hạn. Xiongnu định cư ở phía nam vẫn gắn bó với nhà Hán và được gọi là "Xiongnu phía Nam", trong khi nhánh của Zhizhi quay về phương tây bị tiêu diệt năm 36 TCN. Trong các thế kỷ sau, Xiongnu phía Nam định cư ở các vùng biên giới Trung Quốc, tiếp xúc gần gũi với văn hóa Trung Quốc và đóng vai trò trong chính trị Trung Quốc như một lực lượng quân sự. Những người còn lại ở phương bắc dần tan rã dưới áp lực từ các thế lực thảo nguyên mới như Tiền Bỉ.

Các nhà sử học đánh giá Huhanye theo hai cách: một số coi ông là một lãnh đạo thực tế đã cứu dân mình khỏi đói kém và tuyệt chủng bằng cách hy sinh độc lập; những người khác coi ông đánh dấu sự khởi đầu của sự sụp đổ của Xiongnu như một đế chế thảo nguyên. Cần nhớ rằng các tư liệu như Hanshu được viết từ góc nhìn của nhà Hán. Một cách tiếp cận cân bằng hơn là đọc quyết định của Huhanye không chỉ là "đầu phục" mà còn là một chiến lược sinh tồn.

Số phận sau này của Xiongnu phía Nam

Hệ thống đầu phục bắt đầu bởi Huhanye không kết thúc với cái chết của ông. Các shanyu con cháu của ông duy trì quan hệ với nhà Hán Trung Quốc khoảng một thế kỷ. Tuy nhiên, khi triều đại Hán bị gián đoạn bởi đảo chính của Vương Mang năm 9 SCN, cân bằng giữa Xiongnu và Trung Quốc bị phá vỡ và xung đột tái diễn trên biên giới. Ngay sau khi triều Hán được tái lập là Đông Hán năm 25 SCN, Xiongnu lại chia rẽ nội bộ, và nhóm phía nam lại đầu phục nhà Hán năm 48 SCN. Các tư liệu Trung Quốc gọi nhóm này là "Xiongnu phía Nam".

Xiongnu phía Nam định cư ở các khu vực dọc biên giới phía bắc Trung Quốc và dần chuyển sang đời sống bán định cư. Con cháu của các cộng đồng này đảm nhận vai trò quan trọng trong lịch sử chính trị Trung Quốc ở các thế kỷ sau; các vị tướng lĩnh và triều đại có nguồn gốc Xiongnu xuất hiện trong thời kỳ Tam Quốc và Thập Lục Quốc. Vì vậy, quyết định của Huhanye năm 51 TCN về dài hạn cũng có thể đọc được như sự khởi đầu của sự hòa nhập Xiongnu vào thế giới Trung Quốc. Mặc dù các tư liệu không mô tả chi tiết quá trình này, nhưng xu hướng chung được các nhà sử học công nhận.

Nguồn tham khảo và đọc thêm

  1. Ban Gu, Hanshu, chương 94 (Xiongnu).
  2. Tổ chức Quỹ Diyanet Thổ Nhĩ Kỳ Bách Khoa Toàn Thư Hồi Giáo, "Hunlar".
  3. Bách Khoa Toàn Thư Britannica, "Xiongnu".
  4. Ban Gu – Hanshu, chương 94 (Xiongnu)
  5. Bách Khoa Toàn Thư Hồi Giáo Quỹ Diyanet Thổ Nhĩ Kỳ – mục "Hunlar"
  6. Bách Khoa Toàn Thư Britannica – Xiongnu
  7. Ban Gu – Hanshu, chương 94 (Xiongnu)
  8. Bách Khoa Toàn Thư Hồi Giáo Quỹ Diyanet Thổ Nhĩ Kỳ – mục "Hunlar"
  9. Bách Khoa Toàn Thư Britannica – Xiongnu
Chia sẻ
Theo dõi YulaHubNhận những tin quan trọng nhất trong ngày sớm nhất.
RSS

Để lại bình luận

Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *