Mukan Kağan, 552’de Juan-juanları (Avarlar) yenerek Göktürk Kağanlığı’nı kuran Bumin Kağan’ın oğludur. Bumin’in kısa süre sonra ölümü ve ağabeyi Kara Kağan’ın kısa saltanatından sonra 553’te kağan oldu. Çin kaynaklarında Muhan adıyla anılır ve güçlü, cesur bir hükümdar olarak tanıtılır.
Fetihler
Mukan Kağan, Juan-juan kalıntılarını ortadan kaldırdı; doğuda Kitanları, kuzeyde Kırgızları yendi. Batıda amcası İstemi Yabgu, Sasani hükümdarı I. Hüsrev Anuşirvan ile ittifak yaparak 557–560 civarında Orta Asya’daki Akhun (Eftalit) devletini yıktı. Böylece kağanlık Mançurya’dan Aral Gölü çevresine kadar uzandı.
Çin ile ilişkiler
O dönemde Kuzey Çin, birbirine rakip Kuzey Zhou ve Kuzey Qi hanedanları arasında bölünmüştü. Her iki hanedan da Göktürklerin desteğini kazanmak için ipek ve hediyeler gönderdi. Mukan Kağan kızını Kuzey Zhou imparatoruyla evlendirerek bu hanedanla ittifak kurdu.
Ölümü
Mukan Kağan 572’de öldü ve yerine kardeşi Taspar Kağan geçti. Onun dönemi, Birinci Göktürk Kağanlığı’nın en geniş ve en güçlü dönemi olarak kabul edilir.
Çin kaynaklarındaki tasviri
Kuzey Zhou hanedanının resmî tarihi Zhoushu, Mukan Kağan'ı dış görünüşüyle de tasvir eder. Bu metne göre kağanın yüzü geniş ve kırmızımsı, gözleri ise cam gibi parlaktı; sert mizaçlı ve gözünü savaşa dikmiş bir hükümdardı. Bu tür tasvirler, Çinli tarihçilerin komşu halkların hükümdarlarını anlatırken kullandığı kalıpları da yansıttığı için dikkatle okunmalıdır. Yine de metin, Mukan'ın çağdaşlarının gözünde ne kadar güçlü ve korkulan bir lider olduğunu gösterir.
Tuyuhun seferi
Mukan Kağan'ın fetihleri yalnız kuzey ve doğuyla sınırlı kalmadı. Çin kaynaklarına göre 550'lerin ortasında, bugünkü Çinghay bölgesinde yaşayan ve İpek Yolu'nun güney kolunu denetleyen Tuyuhunlara karşı bir sefer düzenledi. Bu seferin Çin'deki Batı Wei yönetimiyle işbirliği içinde yapıldığı bildirilir. Göktürkler böylece Orta Asya ile Çin arasındaki ticaret yolları üzerindeki etkilerini daha da artırdı.
Kuzey Qi'ye karşı ortak sefer
Mukan Kağan, Kuzey Zhou ile kurduğu ittifak çerçevesinde 563–564 kışında rakip Kuzey Qi hanedanına karşı ortak bir sefere katıldı. Göktürk ve Zhou orduları, Qi'nin önemli merkezlerinden Jinyang'ı (bugünkü Taiyuan) kuşattı; ancak şehir alınamadı ve müttefikler geri çekildi. Göktürk birlikleri dönüş yolunda bölgeyi yağmaladı. Bu sefer, Göktürklerin Çin'deki iki hanedan arasındaki rekabette belirleyici bir güç olduğunu gösterdi.
Prenses Aşina'nın evliliği
Mukan Kağan'ın kızı ile Kuzey Zhou İmparatoru Wu arasındaki evlilik, uzun ve çetin görüşmeler sonunda gerçekleşti. Kuzey Qi sarayı bu ittifakı bozmak için kağana zengin hediyeler gönderdi ve bir süre başarılı da oldu. Sonunda prenses 568'de Zhou başkentine ulaştı ve imparatoriçe oldu. Çin kaynaklarında Aşina İmparatoriçe olarak anılan prenses, Göktürk hanedanının adını Çin sarayında yaşattı.
İpek ticareti ve Soğd tüccarları
Çin hanedanlarından her yıl gelen büyük miktardaki ipek, Göktürkler için önemli bir gelir kaynağıydı. Bu ipeğin önemli bir kısmı, Göktürk himayesinde ticaret yapan Soğd tüccarları aracılığıyla batıya satıldı. Ticaretin genişlemesi, batıda İstemi Yabgu yönetimindeki toprakların Sâsânîler ve Bizans ile doğrudan diplomatik temas kurmasına yol açtı. Böylece Mukan döneminde Göktürkler, Avrasya ticaretinin merkezinde yer aldı.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Göktürkler” maddesi.
- Bahaeddin Ögel, İslâmiyetten Önce Türk Kültür Tarihi.
- Encyclopaedia Britannica, “Turk (people)” maddesi.
- Denis Sinor (ed.), The Cambridge History of Early Inner Asia, Cambridge University Press, 1990
- Étienne de la Vaissière, Sogdian Traders: A History, Brill, 2005
Merak edilenler
Mukan Kağan kimdir? Mukan Kağan, Göktürk Kağanlığı’nın kurucusu Bumin Kağan’ın oğludur ve 553–572 yılları arasında hüküm sürdü.
Mukan Kağan ne zaman hüküm sürdü? Hükümdarlık dönemi: 553 – 572.
Mukan Kağan’ın babası kimdir? Babası: Bumin Kağan.
Mukan Kağan’ın halefi kimdir? Halefi: Kardeşi Taspar Kağan.
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir