Türkiye’nin Antalya kentinde süren BM İklim Değişikliği Konferansı’nın (COP31) müzakerecileri, 19 Kasım 2026 Perşembe günü, zirvenin kapanışından bir gün önce yeni bir karar taslağı yayımladı. Reuters’ın aktardığına göre revize metin, fosil yakıtların kullanımının sonlandırılmasına ya da sınırlandırılmasına ilişkin bütün atıfları taslaktan çıkardı. Pazartesi günü yayımlanan ilk taslakta bu yönde iki ifade bulunuyordu; ikisi de silindi. Metnin “nihai sürüm” olması beklenmiyor, ancak Cuma günü kapanması planlanan zirvede müzakereler artık bu zeminde sürecek.
Zirvenin dönem başkanlığı, ev sahibi Türkiye ile müzakereleri yürüten Avustralya arasında paylaşılıyor. Yaklaşık 200 ülkenin katıldığı konferanslarda kararlar oybirliğiyle alınıyor ve geçmiş zirveler çoğu zaman planlanan kapanış saatini 24 saatten fazla aştı. Common Dreams’in haberine göre taslak, müzakerelerin “örtü karar” (cover decision) olarak adlandırılan siyasi paketinin en güncel hali; ilk taslak ise 18 sayfalık bir belgeydi. Avustralya, pazartesi günkü taslağın baştan geniş tutulduğunu ve zamanla daraltılacağını söylemişti.
Taslaktan neler çıkarıldı?
Reuters ve Common Dreams haberlerinin ortak noktası, metnin ilk sürüme göre belirgin biçimde zayıfladığı. Çıkarılan başlıca unsurlar şöyle:
- Fosil yakıt atıfları: Pazartesi taslağındaki iki ifade silindi; Common Dreams’e göre “fosil yakıtlar” terimi ve “fosil yakıtlardan uzaklaşma” ibaresi metinde artık hiç geçmiyor.
- Yeni dil: Müzakereciler bunun yerine “düşük sera gazı emisyonlarına ve iklime dayanıklı kalkınmaya doğru geçiş” ifadesini kullanıyor.
- Uyum finansmanı hedefi: Gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğine uyumu için öngörülen 120 milyar dolarlık hedef metinden çıkarıldı.
- Üçe katlama: Uyum finansmanının üç katına çıkarılması için bir referans düzeyi belirleme konusu yeni bir sürece ertelendi; kesin taahhüt yerine “görüşülmesi” öngörülüyor.
Geriye ne kaldı?
Taslak, küresel ısınmanın 1,5 °C’yi aşabileceğini kabul ediyor ve sera gazı emisyonlarında “derin, hızlı ve sürekli” kesintilere çağırıyor. Common Dreams’e göre 1,5 °C hedefinin “erişilebilir” tutulması ifadesi korunmuş; ancak metin ülkelerin “farklı yollar ve çözümler izleyeceğini” de vurguluyor. Karbondioksit giderme teknolojilerinin ölçeğinin büyütülmesi teşvik ediliyor; karbon yakalama ve depolama (CCS) ise hedef seçenekleri arasına eklenmiş. Greenpeace’in Antalya heyeti sözcüsü Jasper Inventor, Guardian’a atfedilen sözlerle bu eklemeyi “kabul edilemez” olarak niteledi.
Taslak ayrıca uyum finansmanı için “Antalya’dan Addis Ababa’ya Uyum ve Dayanıklılık Finansmanı Yol Haritası” adlı bir süreç öneriyor; bu süreç gelecek yıl Etiyopya’nın başkenti Addis Ababa’da yapılacak konferansa bağlanıyor. Yani somut rakam yerine yeni bir çalışma takvimi öne çıkıyor.
Elektrifikasyon hedefi neden tartışma yaratıyor?
Metindeki en somut sayısal hedef, elektriğin dünya enerji tüketimindeki payını 2035’e kadar yaklaşık yüzde 23 düzeyinden yüzde 35’e çıkarmaya yönelik küresel işbirliği çağrısı. “35’e 35” olarak anılan bu hedef ev sahibi Türkiye’nin önerisi ve Reuters’a göre yalnızca yaklaşık 75 ülke tarafından destekleniyor. Pazartesi taslağında daha güçlü ifade edilen hedef, son metinde gönüllü bir seçenek haline geldi: ülkeler bunu “ulusal koşulları ve kalkınma önceliklerine uygun olarak” benimseyebilecek. Gelişmekte olan ülkeler, hedefin ciddi bir finansman gerektirdiğini savunarak çekimser kaldı. Greenpeace ise elektrifikasyon hedefinin fosil yakıttan çıkışı nasıl hızlandıracağının belirsiz olduğunu, karbon giderme dilinin de fosil yakıt genişlemesine kapı aralayabileceğini söyledi.
Panama ve diğer itirazlar
Common Dreams’e göre Panama Çevre Bakanı Juan Carlos Navarro, taslak yayımlanmadan bir gün önce müzakerecilerin “petrol mafyasının rehinesi” olduğunu söyledi. Navarro, perşembe tarihli bir mektupla COP31 başkanlıklarına, Panama’nın “hiçbir konsensüse katılmayacağını” ve ilkelerini karşılamayan bir karara kapanış oturumlarında resmen itiraz edeceğini bildirdi. Karar oybirliğiyle alınması gerektiğinden tek bir ülkenin itirazı metni engelleyebilir. Navarro daha önce petrol üretimine üst sınır getirilmesini savunmuştu.
Eleştiriler yalnızca Panama’dan gelmedi. Power Shift Africa’dan Mohamed Adow metnin “geriye gittiğini” belirterek, bu haliyle kalırsa “hayalet bir COP” olacağını söyledi. Oil Change International’dan Romain Ioualalen, metnin üzerinde “fosil yakıt çıkarlarının parmak izleri” bulunduğunu savundu. Hangi hükümetlerin silinmeleri istediği ise kaynaklarda açıkça belirtilmiyor; haberler yalnızca eleştirmenlerin tepkilerini aktarıyor.
Finans düğümü çözülmedi
Müzakerelerin asıl tıkanma noktası finans. 350.org Doğu Afrika sorumlusu Rukiya Khamis, taslağın uyum finansmanı için bir referans düzeyi konusunda “bir süreç daha” başlatarak karar vermeyi ertelediğini söyledi; ayrıca COP31’in uyum için yalnızca 50 milyon dolar taahhüt ettiğini, buna karşılık yılda yaklaşık 1 trilyon dolarlık fosil yakıt sübvansiyonu bulunduğunu belirtti. Bu rakamlar kampanya örgütlerinin değerlendirmesi olarak aktarılıyor. Aktivistlere göre zengin ülkeler finans konusundaki ilerlemeyi engelliyor.
Bu ne anlama geliyor?
2023’te Dubai’deki COP28’de ülkeler enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan uzaklaşma ifadesinde uzlaşmıştı; bu başlık o tarihten beri iklim müzakerelerinin en sembolik ölçütlerinden biri. Antalya taslağında bu dilin tamamen çıkarılması, zirvenin “uygulama COP’u” çerçevesiyle çelişen bir sinyal olarak okunuyor. Öte yandan metin nihai değil: Cuma günü kapanış oturumlarında Panama gibi ülkelerin itirazları, finans konusundaki pazarlık ve olası bir uzatma, son metni belirleyecek. Fosil yakıt atfının geri dönüp dönmeyeceği, uyum finansmanında hangi rakamların yazılacağı ve oybirliğinin sağlanıp sağlanamayacağı, COP31’in sonucunu belirleyecek üç ana soru.
Bu haber 20 Kasım 2026, 09.00 (TSİ) itibarıyla derlenmiştir; gelişmeler güncellendikçe takip edilmelidir.
Sık sorulan sorular
COP31 taslağında ne değişti?
19 Kasım’da yayımlanan revize taslakta fosil yakıtların sonlandırılmasına ilişkin iki atıf ve 120 milyar dolarlık uyum finansmanı hedefi çıkarıldı; 1,5 °C ve derin emisyon kesintileri vurgusu korundu.
Panama neden itiraz ediyor?
Çevre Bakanı Navarro, taslağın petrol üretimine ilişkin ilkelerini karşılamadığını belirterek konsensüse katılmayacaklarını bildirdi. Kararlar oybirliğiyle alındığı için bu itiraz metni engelleyebilir.
Zirve ne zaman bitiyor?
COP31 9–20 Kasım 2026 arasında planlandı; kapanış 20 Kasım Cuma günü bekleniyor. Önceki zirveler sıklıkla planlanan süreyi bir günden fazla aştı.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Reuters (TimesLIVE aracılığıyla), “COP31 negotiators strip out mention of fossil fuels in draft deal text”, 19 November 2026.
- Common Dreams, “Outrage as ‘Transition Away From Fossil Fuels’ Cut From Near-Final COP31 Text”, 19 November 2026.
- Daily Sabah, “COP31 opens in Türkiye with push to turn climate pledges into action”, November 2026 (arka plan).
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir