İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

COP31 Antalya’da Uzatmaya Girdi: Fosil Yakıt Anlaşmazlığı Zirveyi Kilitledi

İki hafta süren COP31 görüşmeleri 20 Kasım’da bitemedi. Taslaktan fosil yakıtlara yapılan tüm atıflar çıkarılınca AB “fosil zirvesi” uyarısı yaptı; üçüncü taslak 21 Kasım’da bekleniyor.

COP31 Antalya’da Uzatmaya Girdi: Fosil Yakıt Anlaşmazlığı Zirveyi Kilitledi

Türkiye’nin Antalya kentinde süren COP31 Birleşmiş Milletler iklim zirvesi, planlanan bitiş günü olan 20 Kasım 2026 Cuma günü sonuçlanamadı. Al Jazeera’nın haberine göre yaklaşık 200 ülke, fosil yakıtlara hiç atıf yapmayan bir taslak üzerinde çıkmaza girdi. Euronews ise müzakerecilerin fosil yakıtlar ve iklim finansmanı konusunda zorlandığını yazdı. Cuma günü geç saatlerde yapılan kapanış oturumunda yalnızca bazı teknik konular onaylandı; geniş siyasi anlaşma ise ertelendi.

Dönem başkanı ve Türkiye Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, genel kurulda “Bitiş çizgisine yakınız ama henüz orada değiliz” dedi. Üçüncü taslağın 21 Kasım Cumartesi günü yayımlanması bekleniyor. Bu haber, o taslağın içeriği bilinmeden, iki kaynağın 20–21 Kasım tarihli aktarımlarına dayanıyor.

Taslakta ne değişti?

Al Jazeera ve Euronews’in aktardığına göre süreç, ortak ev sahibi ve müzakerelerin yürütücüsü Avustralya’nın 17 Kasım Pazartesi günü yayımladığı açılış taslağıyla başladı. Bu metin fosil yakıtlardan daha hızlı çıkışı öngörüyordu. Ancak 19 Kasım Perşembe günü yayımlanan daha yalın sürümde fosil yakıtlara ilişkin tüm atıflar çıkarıldı. Al Jazeera, bunun Suudi Arabistan ve diğer büyük petrol ve doğal gaz üreticilerinin itirazları üzerine olduğunu yazıyor; Euronews ise ülke adı vermeden ikinci sürümün tüm atıfları kaldırdığını ve müzakerecileri masaya geri gönderdiğini belirtiyor. Petrol üreticilerinin benzer bir dile 2023’teki COP28’de de direndiği hatırlatılıyor.

Avrupa Birliği ne diyor?

Avrupa Birliği, taslağın bu hâliyle bu iklim zirvesini “bir fosil zirvesine” dönüştürme riski taşıdığını söyledi. Euronews’e göre Fransa ve Panama, Cuma günü paylaşılan bir mektupta “fosil yakıtlardan net bir geçiş” talep eden ülkeler arasında yer aldı; Al Jazeera ise Panama’nın mektubu bir düzine kadar başka ülkeyle birlikte imzaladığını yazıyor. Panama Çevre Bakanı Juan Carlos Navarro, “Fosil yakıtlardan hiç söz etmeyen bir COP’a ya da kapak belgesine razı olmak kabul edilemez” dedi ve Panama’nın görüşmelerden çekilebileceği uyarısını yaptı. Euronews’e göre Navarro ayrıca ilerlemeyi bir “petrol mafyasının” engellediğini söyledi.

Diğer ülkeler ne istiyor?

Vanuatu İklim Bakanı Ralph Regenvanu, “yanlış çözümlere” yapılan atıfların metinden çıkarılmasını istediklerini söyledi. Gana Çevre Bakanı Zanetor Agyeman-Rawlings ise zengin ülkelerin iklim finansmanındaki yetersizliğine tepki göstererek “Buraya yalvarmaya gelmedik” dedi. Euronews, OPEC Genel Sekreteri Haitham al-Ghais’in COP31’de Rusya’nın iklim özel temsilcisi Ruslan Edelgeriev’le görüştüğünü, OPEC’in paylaşımında “kapsayıcı ve dengeli yaklaşımlara” atıf yapıldığını aktarıyor. Avustralya İklim Bakanı Chris Bowen ise “iş bitene kadar, ne kadar sürerse” çalışacağını söyledi.

Taslağın öteki başlıkları

Al Jazeera’ya göre taslak, elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payının 2035’e kadar yüzde 35’e çıkarılmasını öneriyor. Metin bu elektriğin yenilenebilir olması gerektiğini belirtmiyor; bazı ülkeler “temiz” kelimesinin eklenmesini istiyor. Bazı ülkeler de karbon yakalama teknolojisinin genişletilmesine karşı çıkıyor; bu teknolojiyi pahalı, kanıtlanmamış ve kirleticilerin petrol ve gaz yakmaya devam etmesinin bir yolu olarak görüyorlar. Uyum finansmanı alanında ise revize edilen metinde, yoksul ülkelere iklim değişikliğine uyum için yapılacak yardımla ilgili 120 milyar dolarlık hedef çıkarıldı. Gelişmekte olan ülkeler, zengin ülkelerin finansman taahhütlerinin gerisinde kalmasına öfkeli.

Zirvenin arka planı

Zirve, 2015 Paris Anlaşması’nın küresel ısınmayı 1,5 derece sınırında tutma hedefi üzerinde yürüyor. Al Jazeera, geçen ay yayımlanan bir BM raporunun dünyanın bu 1,5 derece sınırını aşmaya yöneldiğini gösterdiğini aktarıyor. Tarihsel olarak en büyük sera gazı salımcısı olan ABD, Başkan Donald Trump’ın iklim iş birliğini sonlandırması nedeniyle ikinci yıl art arda zirvede yer almıyor. ABD–İsrail ve İran arasındaki savaş ile yaşam maliyetlerindeki artışın dikkati görüşmelerden uzaklaştırdığı da kaynaklarda belirtiliyor. Çevre örgütleri toplantıyı iddiasız buluyor; Al Jazeera, Power Shift Africa’dan Mohamed Adow dâhil çevre gruplarının bunun “gelmiş geçmiş en kötü COP” olma yolunda olduğunu söylediğini yazıyor.

COP28’deki ifade neden önemli?

İklim müzakerelerinde fosil yakıtlar uzun süre kapalı bir konu olarak kaldı. 2023’teki COP28 kararında ilk kez “fosil yakıtlardan adil, düzenli ve hakkaniyetli bir biçimde uzaklaşma” ifadesi yer aldı. Bu nedenle bugün bir taslağın fosil yakıtlardan hiç söz etmemesi, birçok ülke için geri adım anlamına geliyor. Öte yandan petrol ve gaz ihraç eden ülkeler için konu, ekonomilerinin ve gelir kaynaklarının geleceğiyle ilgili. Karar, 200 ülkenin tamamının uzlaşmasıyla alındığı için tek bir ülkenin ya da küçük bir grubun itirazı bile metni uzun süre kilitleyebiliyor. Bu da uzatma oturumlarını COP’ların alışılmış bir parçası hâline getiriyor.

Uzatma oturumları neden sık yaşanıyor?

BM iklim zirveleri iki haftalık bir takvimle planlanıyor, ancak kararların tüm taraflarca uzlaşıyla alınması gerektiğinden son gün sık sık aşılıyor. Müzakereciler genellikle son iki günde, bir önceki taslağın hangi ülkenin hangi satırına itiraz ettiğini gösteren yeni sürümler üzerinde çalışıyor. Bu süreçte yoksul ve küçük ada ülkeleri finansman ve hasar kaybı gibi konulara ağırlık verirken, petrol ve gaz üreten ülkeler enerji dilini sınırlamaya çalışıyor. Uzatma, bu pazarlığın hâlâ sürdüğünün işareti olsa da sonucun daha iddialı olacağı anlamına gelmiyor; kaynaklar bu konuda bir tahmin yapmıyor.

Neyi izlemek gerekiyor?

Önümüzdeki saatlerde izlenecek başlıca noktalar belli: Cumartesi günü yayımlanacak üçüncü taslağın fosil yakıtlara ilişkin bir ifade içerip içermediği, Panama’nın görüşmelerden çekilme uyarısını uygulayıp uygulamayacağı ve uyum finansmanı hedefinin metne geri dönüp dönmeyeceği. Elektrik payı hedefinin “temiz” ya da “yenilenebilir” nitelemesi alıp almayacağı ile karbon yakalamaya ilişkin dilin nasıl şekilleneceği de uzlaşmanın niteliğini belirleyecek. Bu bilgiler iki kaynağın Cumartesi öncesi aktarımlarıdır; nihai sonuç henüz bilinmemektedir.

Bu ne anlama geliyor?

Kısa vadede uzatma, COP31’in ev sahibi Türkiye için diplomasi sınavını uzatıyor; dönem başkanlığı tarafların farklı çıkarlarını tek metinde buluşturmaya çalışıyor. Orta vadede ise fosil yakıt dilinin akıbeti, Paris hedeflerine ilişkin siyasi sinyalin gücünü belirleyecek. Gelişmekte olan ülkeler için finansman taahhütleri, iklim politikalarının uygulanabilirliği açısından en az fosil yakıt dili kadar önemli. Bununla birlikte bu değerlendirmeler, müzakerelerin seyrine bağlıdır ve nihai metin açıklandığında değişebilir.

Bu haber 21 Kasım 2026, 19.30 (TSİ) itibarıyla derlenmiştir; rakamlar ve ayrıntılar kaynaklara göre değişebilir ve gelişmeler güncellendikçe takip edilmelidir.

Sık sorulan sorular

COP31 neden uzadı?

Yaklaşık 200 ülke, fosil yakıtlara hiç atıf yapmayan bir taslak ve iklim finansmanı konusunda uzlaşamadı; 20 Kasım’daki kapanış oturumunda yalnızca teknik konular onaylandı.

Taslaktan fosil yakıtlar neden çıkarıldı?

Al Jazeera’ya göre 19 Kasım’daki daha yalın taslak, Suudi Arabistan ve diğer büyük petrol ve gaz üreticilerinin itirazları üzerine fosil yakıt atıflarını çıkardı.

Panama ne dedi?

Çevre Bakanı Navarro, fosil yakıttan hiç söz etmeyen bir metnin kabul edilemez olduğunu söyledi ve Panama’nın görüşmelerden çekilebileceğini belirtti.

Sırada ne var?

Üçüncü taslağın 21 Kasım Cumartesi günü yayımlanması bekleniyor.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Al Jazeera, “Fossil fuel talks deadlock pushes COP31 climate summit into overtime”, 20 November 2026.
  2. Euronews, “Fossil fuel row sees COP31 talks spill into overtime”, 21 November 2026.
Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir