Việc chúng ta quên một từ mới chỉ trong vài ngày không phải là ngẫu nhiên. Nhà tâm lý học người Đức Hermann Ebbinghaus đã đo lường cách thông tin phai nhạt theo thời gian trong một công trình nghiên cứu được công bố năm 1885, dẫn đến khái niệm mà ngày nay chúng ta gọi là "đường cong quên lãng": những thông tin không được ôn tập sẽ nhanh chóng bị mất đi trong những ngày đầu sau khi học.
Giải pháp: Ôn tập đúng thời điểm
Nguyên lý của phương pháp lặp lại ngắt quãng (spaced repetition) rất đơn giản: hãy ôn lại một từ ngay khi bạn sắp quên nó. Sau mỗi lần ôn tập thành công, hãy kéo dài khoảng cách trước lần ôn tập tiếp theo. Ví dụ: ngày hôm sau, 3 ngày sau, một tuần sau, hai tuần sau, một tháng sau.
Cách thực hiện
- Làm thẻ ghi nhớ (flashcards): Từ vựng ở một mặt, nghĩa và câu ví dụ ở mặt kia.
- Phân loại vào các hộp: Di chuyển các thẻ bạn đã biết sang hộp tiếp theo và những thẻ bạn làm sai quay lại hộp đầu tiên. Mỗi hộp được ôn tập với tần suất khác nhau (hệ thống Leitner).
- Sử dụng ứng dụng: Các ứng dụng flashcard kỹ thuật số sẽ tự động tính toán thời gian ôn tập cho bạn.
- Mỗi ngày một chút: Học 15–20 phút mỗi ngày hiệu quả hơn học một giờ mỗi tuần.
Mẹo để tăng cường hiệu quả
- Học từ vựng trong câu, không học từ đơn lẻ.
- Thực sự cố gắng nhớ lại câu trả lời trước khi nhìn vào; nỗ lực đó giúp củng cố trí nhớ.
- Sử dụng từ mới khi bạn nói và viết.
Phương pháp lặp lại ngắt quãng không chỉ hiệu quả với ngôn ngữ mà còn với bất cứ thứ gì cần ghi nhớ, từ các ngày tháng lịch sử đến các thuật ngữ y khoa.
Thí nghiệm của Ebbinghaus: nghiên cứu đầu tiên đo lường sự quên lãng
Để đo lường trí nhớ, Hermann Ebbinghaus đã sử dụng các chuỗi âm tiết không có nghĩa trước đó; bằng cách này, ông muốn ngăn chặn các liên tưởng từ những từ ngữ thực tế ảnh hưởng đến kết quả. Trong các thí nghiệm trên chính mình, ông học một danh sách cho đến khi có thể đọc thuộc lòng mà không sai sót, đợi một khoảng thời gian nhất định và sau đó đo lường xem mất bao lâu để học lại cùng danh sách đó. Bằng cách tính toán thời gian tiết kiệm được trong lần học thứ hai, ông đã đưa ra con số về mức độ ông còn nhớ được. Kết quả cho thấy sự quên lãng tuân theo một đường cong giảm rất nhanh trong những giờ và ngày đầu tiên, sau đó chậm dần. Vì nghiên cứu được thực hiện trên một người, nó đã gây tranh cãi trong một thời gian dài. Tuy nhiên, Jaap Murre và Joeri Dros từ Đại học Amsterdam đã lặp lại thí nghiệm này trong một nghiên cứu được công bố trên PLOS ONE vào năm 2015 và thu được kết quả rất giống với đường cong của Ebbinghaus.
Khoa học nói gì? Bằng chứng cho việc thực hành phân tán
Một trong những phát hiện vững chắc nhất trong tâm lý học là việc phân bổ cùng một lượng thời gian học tập theo thời gian, thay vì nhồi nhét vào một buổi, sẽ dẫn đến việc học tập lâu dài hơn. Một phân tích toàn diện của Nicholas Cepeda và các đồng nghiệp, được công bố trên Psychological Bulletin vào năm 2006, đã tổng hợp kết quả của hàng trăm thí nghiệm và cho thấy rằng việc học tập ngắt quãng tạo ra khả năng ghi nhớ rõ ràng tốt hơn so với học tập dồn dập. Một nghiên cứu của cùng nhóm này, được công bố trên Psychological Science vào năm 2008, cho thấy khoảng cách tốt nhất giữa các lần ôn tập phụ thuộc vào việc bạn muốn nhớ thông tin đó trong bao lâu: khoảng cách ngắn hiệu quả hơn cho một kỳ thi sau một tuần, và khoảng cách dài hơn để nhớ điều gì đó một năm sau. Tóm lại, học tất cả mọi thứ trong một lần vào đêm trước kỳ thi có thể hiệu quả trong ngắn hạn, nhưng thông tin sẽ nhanh chóng bị mất đi.
Cố gắng ghi nhớ: thực hành truy xuất
Sức mạnh của phương pháp lặp lại ngắt quãng tăng lên khi, trong quá trình ôn tập, bạn không chỉ đơn giản đọc lại thông tin mà cố gắng nhớ lại từ trí nhớ. Trong tâm lý học, hiệu ứng này được gọi là hiệu ứng kiểm tra hoặc thực hành truy xuất (retrieval practice). Trong một thí nghiệm của Henry Roediger và Jeffrey Karpicke, được công bố trên Psychological Science vào năm 2006, những sinh viên đọc đi đọc lại một văn bản đã làm tốt trong ngắn hạn; nhưng trong một bài kiểm tra một tuần sau đó, những sinh viên đọc văn bản một lần và sau đó cố gắng viết ra những gì họ nhớ đã ghi nhớ rõ ràng hơn nhiều. Flashcards áp dụng nguyên tắc này một cách tự nhiên: bạn nhìn vào mặt trước của thẻ và cố gắng tìm câu trả lời trong tâm trí trước khi lật nó lại. Nỗ lực này đôi khi có thể cảm thấy khó khăn, nhưng sự đấu tranh này, mà các nhà nghiên cứu gọi là "khó khăn mong muốn" (desirable difficulty), là một phần của việc học tập bền vững.
Hộp Leitner và các thuật toán kỹ thuật số
Phương pháp phân loại thẻ vào các hộp trở nên phổ biến thông qua một cuốn sách về học tập được xuất bản năm 1972 bởi nhà báo người Đức Sebastian Leitner. Trong phương pháp này, mỗi thẻ bắt đầu ở hộp đầu tiên. Một thẻ bạn trả lời đúng sẽ chuyển sang hộp tiếp theo; một thẻ bạn trả lời sai sẽ quay lại hộp đầu tiên, bất kể nó đang ở đâu. Hộp đầu tiên được ôn tập mỗi ngày, hộp thứ hai vài ngày một lần và các hộp cuối cùng cách nhau vài tuần. Vì vậy, các thẻ khó xuất hiện thường xuyên và các thẻ dễ xuất hiện hiếm khi. Trong thời đại máy tính, ý tưởng này đã biến thành các thuật toán. Chương trình SuperMemo và thuật toán SM-2 của nó, được phát triển bởi nhà nghiên cứu người Ba Lan Piotr Woźniak vào cuối những năm 1980, đã tính toán ngày ôn tập tiếp theo của mỗi thẻ từ xếp hạng độ khó mà người dùng đưa ra. Các ứng dụng flashcard mã nguồn mở được sử dụng rộng rãi ngày nay cũng sử dụng các biến thể của thuật toán này hoặc các mô hình bộ nhớ mới hơn.
Cách tạo một thẻ từ vựng tốt
Chất lượng của một thẻ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của phương pháp lặp lại ngắt quãng. Mỗi thẻ chỉ nên hỏi về một thứ duy nhất; cố gắng ghi nhớ năm nghĩa trên một thẻ có nghĩa là thẻ đó sẽ liên tục bị trả lời sai. Luôn thêm một câu ví dụ thực tế bên cạnh từ đó; nhìn thấy từ trong ngữ cảnh giúp dễ sử dụng hơn khi nói và viết. Nếu có thể, hãy thêm bản ghi âm để bạn có thể nghe cách phát âm và một hình ảnh đáng nhớ. Học thẻ không chỉ từ ngoại ngữ sang ngôn ngữ của bạn mà còn từ ngôn ngữ của bạn sang ngoại ngữ sẽ thu hẹp khoảng cách giữa việc nhận biết một từ và khả năng tạo ra nó. Các thẻ bạn tự viết thường được ghi nhớ tốt hơn so với các bộ thẻ làm sẵn, vì việc tạo thẻ chính là một bước học tập. Bắt đầu với các từ tần suất cao giúp bạn bắt đầu hiểu các văn bản thực tế một cách nhanh chóng.
Những sai lầm phổ biến và thói quen hàng ngày
Lý do phổ biến nhất khiến mọi người từ bỏ phương pháp lặp lại ngắt quãng là khối lượng ôn tập trở nên mất kiểm soát. Thêm một số lượng lớn thẻ mới mỗi ngày sẽ biến thành một đống hàng trăm bài ôn tập hàng ngày sau vài tuần; do đó, bền vững hơn là giữ số lượng thẻ mới ở mức thực tế và giữ việc ôn tập hàng ngày ngắn gọn nhưng đều đặn. Sai lầm thứ hai là bỏ qua việc ôn tập trong vài ngày và sau đó cố gắng hoàn thành tất cả trong một buổi; điều này phá vỡ thời gian mà phương pháp dựa vào. Sai lầm thứ ba là lật thẻ ngay lập tức mà không cố gắng nhớ lại câu trả lời. Học thẻ trong các phiên vài phút vào bữa sáng, trên phương tiện giao thông công cộng hoặc trước khi đi ngủ là một cách dễ dàng để xây dựng thói quen. Phương pháp này đã đạt được mục đích thực sự khi bạn bắt đầu nhận thấy những từ bạn đã học trong các văn bản bạn đọc, các bộ phim bạn xem và trong chính các câu của bạn.
Nguồn và đọc thêm
- Murre, J. M. J. và Dros, J. (2015). Replication and Analysis of Ebbinghaus’ Forgetting Curve. PLOS ONE, 10(7)
- Cepeda, N. J. và cộng sự (2006). Distributed practice in verbal recall tasks. Psychological Bulletin, 132(3)
- Roediger, H. L. và Karpicke, J. D. (2006). Test-enhanced learning. Psychological Science, 17(3)
Để lại bình luận
Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *