Μετάβαση στο περιεχόμενο

Γνώση που φωτίζει τον κόσμο

Οι Καρα-Χανίδες: Η πρώτη τουρκική δυναστεία που υιοθέτησε τον Ισλάμ ως κράτος

Το Χανατάτο των Καρα-Χανιδών ιδρύθηκε στην Κεντρική Ασία στα μέσα του 9ου αιώνα από μια ένωση των Καρλούκ και άλλων τουρκικών φυλών. Με την μετάβαση του Σατουκ Μπουγκρά Χαν στον Ισλάμ τον 10ο αιώνα, έγινε η πρώτη τουρκική δυναστεία που υιοθέτησε τον Ισλάμ επίπεδο κράτους. Βασικά έργα της τουρκικής γλώσσας όπως το Κουταντγκου Μπιλίκ και το Ντιβάν Λουγκατ αλ-Τουρκ γράφτηκαν αυτή την περίοδο.

Οι Καρα-Χανίδες: Η πρώτη τουρκική δυναστεία που υιοθέτησε τον Ισλάμ ως κράτος
Εικόνα: Artist circa 1200 CE Photography: Yury Karev / Wikimedia Commons (Public domain)

Οι Καρα-Χανίδες προέκυψαν μετά την πτώση του Ουγούρ Χανατάτου το 840 από μια ένωση τουρκικών φυλών όπως οι Καρλούκ, Γιαγμά και Τσιγκίλ στην Κεντρική Ασία. Το όνομα της δυναστείας προέρχεται από τον τίτλο «Κάρα Χαν» που χρησιμοποιούσαν οι άρχοντές της· εφαρμόστηκε για πρώτη φορά από ευρωπαϊκούς ερευνητές τον 19ο αιώνα.

Η υιοθέτηση του Ισλάμ

Ένα μέλος της δυναστείας, Σατουκ Μπουγκρά Χαν, μετέβη στον Ισλάμ την πρώτη μισή του 10ου αιώνα και καθιέρωσε την κυριαρχία του στην Κασγκάρ. Σύμφωνα με τον Ιμπν αλ-Αθίρ, μια τουρκική κοινότητα 200.000 τentes υιοθέτησε τον Ισλάμ το 960. Οι Καρα-Χανίδες γίνηκαν έτσι η πρώτη τουρκική δυναστεία που υιοθέτησε τον Ισλάμ επίπεδο κράτους.

Η πτώση των Σαμανιδών και η διαίρεση

Το 999 οι Καρα-Χανίδες κατέλαβαν τη Μπουχάρα, τερματίζοντας το κράτος των Σαμανιδών και γινόμενοι δεσπότες της Τρανσοξιάνας. Περίπου το 1042 το κράτος χωρίστηκε στους Ανατολικούς Καρα-Χανίδες, με κέντρο τη Μπαλασαγκούν και την Κασγκάρ, και τους Δυτικούς Καρα-Χανίδες, με κέντρο τη ΣαμαρκάνΔ. Στο τέλος του 11ου αιώνα η δυτική κλάδος υπέπεσε στους Μεγάλους Σελτζούκους, και μετά τη Μάχη του Κατβάν το 1141 και οι δύο κλάδοι υπέπεσαν στους Καρα-Κιτάι.

Τουρκική γλώσσα και πολιτισμός

Υπό τους Καρα-Χανίδες, η τουρκική αναπτύχθηκε ως γραπτή γλώσσα μαζί με τον ισλαμικό πολιτισμό. Το Κουταντγκου Μπιλίκ, γραμμένο από τον Γιούσεφ Χασ Χατζίμπ το 1069–1070, είναι το πρώτο μεγάλο έργο της τουρκικο-ισλαμικής λογοτεχνίας. Το Ντιβάν Λουγκατ αλ-Τουρκ, συντεταγμένο στη Βαγδάτη από τον Μαχμούντ αλ-Κασγκαρί μεταξύ 1072 και 1077, είναι το πρώτο μεγάλο λεξικό γραμμένο για να διδάξει τη τουρκική στους Αράβες. Το Μιναρέ Καλιάν στη Μπουχάρα (1127) είναι μεταξύ των αρχιτεκτονικών έργων της περιόδου.

Τέλος

Οι Δυτικοί Καρα-Χανίδες εξαλείφθηκαν το 1212 από τον Χουαρεζμσάχ Αλα ντίν Μουχαμέντ, ενώ οι Ανατολικοί Καρα-Χανίδες τελείωσαν το 1211 με επίθεση του ηγέτη των Ναϊμάν Κιούτλικ.

Διοίκηση: διπλό χανατάτο και εδαφικά μερίδια

Το κράτος των Καρα-Χανιδών είχε δομή στην οποία το έδαφος μοιραζόταν μεταξύ των μελών της κυβερνούσας οικογένειας. Στην κορυφή υπήρχαν δύο κύριοι άρχοντες με τίτλους όπως «Αρσλάν Χαν» και «Μπουγκρά Χαν»; ένας από αυτούς τους τίτλους αντιπροσώπευε γενικά την ανατολική κλάδο και ο άλλος τη δυτική. Μέλη της οικογένειας διέπρατταν τις περιοχές που τους ανατέθηκαν παραμένοντας υποταγμένοι στον αρχηγό χαν.

Αυτή η ρύθμιση συνδέεται με την τουρκική παράδοση κράτους στην οποία η αυτοκρατορία ανήκε στην δυναστεία ως ολόκληρο. Ορισμένες πρακτικές που επηρέασαν από το κράτος των Σαμανιδών, όπως η ανάθεση εδαφικών εσόδων ως αντάλλαγμα για υπηρεσία, λέγεται ότι εμφανίστηκαν και στους Καρα-Χανίδες. Επειδή οι πηγές της περιόδου είναι περιορισμένες, οι ερευνητές εκφράζονται με προσοχή για τις λεπτομέρειες.

Πόλεις, εμπόριο και οικονομία

Τα εδάφη των Καρα-Χανιδών καλύπτουν το κεντροασιατικό τμήμα της Οδού του Μεταξιού. Πόλεις όπως η Κασγκάρ, η Μπαλασαγκούν, η ΣαμαρκάνΔ, η Μπουχάρα και η Φεργκάνα ήταν κέντρα εμπορίου, τεχνών και μαθήσεων. Σε αυτές τις πόλεις εμπορεύονταν μετάξι, βαμβακερά υφάσματα, χαρτί, μεταλλουργικά προϊόντα και άλογα. Άλογα και ζωικά προϊόντα που παρείχαν οι νομάδες φυλές της στέπης ανταλλάσσονταν με τα γεωργικά και βιοτεχνικά προϊόντα των οικισμένων περιοχών.

Η συμβίωση νομάδων και οικισμένων πληθυσμών σχήμασε τόσο τη δύναμη όσο και τη δυσκολία του κράτους. Οι φυλές της στέπης παρείχαν στρατιωτική δύναμη στον στρατό, ενώ οι πόλεις έφεραν φορολογικά και εμπορικά έσοδα. Οι άρχοντες υποστήριξαν την ανάπτυξη των πόλεων χτίζοντας τζαμί, καραβανσεράι και μαντρασές.

Κουταντγκου Μπιλίκ: έργο για το κράτος και την ευτυχία

Ο Γιούσεφ Χασ Χατζίμπ γράφει το Κουταντγκου Μπιλίκ στη Μπαλασαγκούν και το προσέφερε στον άρχοντα Καρα-Χανίδων στην Κασγκάρ. Το στίχιο έργο, περίπου εξακισχίλια επτακόσια στίχοι, σημαίνει «η γνώση που φέρνει ευτυχία». Σε αυτό τέσσερις χαρακτήρες αντιπροσωπεύουν τέσσερις βασικές έννοιες: Κουν Τογκντί αντιπροσωπεύει τον άρχοντα και τη δικαιοσύνη, Αϊ Τοντλί την βιζιερά και το κράτος, Ογκντούλμις τον νου, και Οντγκουρμις το τέλος της ζωής και τον θάνατο.

Το βιβλίο συζητά τα ποιότητες που χρειάζεται ένας άρχοντας, την ιδέα της δικαιοσύνης, τις σχέσεις με τον λαό και την ηθική. Σε αυτή την άποψη μετράται μεταξύ των πρώτων μεγάλων έργων πολιτικής συμβούλευσης γραμμένων στον τουρκικό κόσμο. Τρία αντίγραφα, σε γράφημα Ουγούρ και Αραβικό, έχουν διασωθεί: το αντίγραφο της Βιέννης γραμμένο στο Χεράτ, το αντίγραφο της Φεργκάνας και το αντίγραφο της Καΐρου.

Ντιβάν Λουγκατ αλ-Τουρκ και η καταγραφή της τουρκικής

Ο Μαχμούντ αλ-Κασγκαρί γράφει το Ντιβάν Λουγκατ αλ-Τουρκ στη Βαγδάτη και το προσέφερε στον Αβασίδη καλίφα αλ-Μουκταδί. Το έργο είναι τουρκικό λεξικό με αραβικές εξηγήσεις· πέρα από χιλιάδες λέξεις περιέχει παροιμίες, στίχους και παραδείγματα λαϊκής λογοτεχνίας. Ο αλ-Κασγκαρί δηλώνει ότι ταξίδεψε στις περιοχές όπου ζούσαν τουρκικές φυλές για να συλλέξει αυτό το υλικό.

Ο χάρτης του κόσμου στο έργο αναφέρεται ως ο πρώτος χάρτης που δείχνει τις περιοχές εγκατάστασης των τουρκικών φυλών. Το λεξικό είναι αναγκαία πηγή για την ιστορία της γλώσσας γιατί καταγράφει το λεξιλόγιο και τις φυλετικές διαλέκτους της τουρκικής του 11ου αιώνα. Στην σφαίρα των Καρα-Χανιδών γράφτηκε και το βιβλίο συμβουλών του Εντίμπ Αχμέντ Γιουκνεκί, το Αταμπετύλ-Χακαϊκ, και ο Αχμέντ Γιασαβί ήταν σημαντικός Σουφί που μεγάλωσε σε αυτή τη γεωγραφία.

Θρησκευτική ποικιλία και κληρονομιά

Ακόμα και μετά την υιοθέτηση του Ισλάμ, ίχνη βουδιστικών, μανιχαϊκών και νεστοριανών χριστιανικών κοινοτήτων συνέχισαν να υπάρχουν στα εδάφη των Καρα-Χανιδών, και στοιχεία παραδοσιακών τουρκικών πεποιθήσεων επιβίωναν στον πολιτισμό. Αυτή η στρωματική δομή δείχνει πώς ο τουρκικός και ο ισλαμικός πολιτισμός ήταν συμπλεγμένοι στα έργα της περιόδου.

Οι Καρα-Χανίδες έθεσαν τα θεμέλια για την ανάπτυξη της πρώτης γραπτής ισλαμικής τουρκικής γλώσσας, που ονομάζεται «Χακάνι Τουρκική». Σε μεταγενέστερους αιώνες αυτή η λογοτεχνική γλώσσα άφησε κληρονομιά που έφτασε στη Χουαρεζμιανή και Τσαγκαταϊκή λογοτεχνία και τις διοικητικές και πολιτιστικές παραδόσεις των Σελτζούκων και άλλων τουρκικών κρατών. Η κληρονομιά των Καρα-Χανιδών ζει حتى σήμερα στα ερείπια σε τόπους όπως η Κασγκάρ, το Ούζγκεν και η Μπαλασαγκούν και στα έργα ιστορίας γλώσσας.

Σχέσεις με τους Γαζνευίδες και τους Σελτζούκους

Ο νοτιοδυτικός γείτονας των Καρα-Χανιδών ήταν το κράτος των Γαζνευίδων, που ανεβαίνε στο Χορασάν. Μετά την πτώση των Σαμανιδών ο Αμού Νταργιά έγινε σύνορο μεταξύ των δύο κρατών. Ο άρχοντας Καρα-Χανίδων Ιλίγ Χαν και ο Μαχμούντ του Γαζνί πρώτα πλησίασαν μέσω δεσμών γάμου· αλλά αρχές 11ου αιώνα, μετά από επιδρομές Καρα-Χανιδών στο Χορασάν, ο Μαχμούντ νίκησε τον στρατό των Καρα-Χανιδών και κράτησε το πάνω του στην περιοχή.

Η επόμενη νέα δύναμη, που ήρθε από την ανατολή, ήταν οι Σελτζούκοι. Ο Μέγας Σουλτάνος Σελτζούκων Μαλίκ-Σαχ έφτασε στη ΣαμαρκάνΔ στο τέλος του 11ου αιώνα και έκανε τους Δυτικούς Καρα-Χανίδες τους υποχρέους του. Η ανατολική κλάδος παρέμεινε ανεξάρτητη για κάποιο χρόνο αλλά εξασθένησε λόγω εσωτερικών αντιπαλότητες και πίεσης από τους Καρα-Κιτάι. Αυτές οι εξελίξεις δείχνουν ότι το κράτος των Καρα-Χανιδών συνάντησε διαφορετικές μοίρες σε δύο χωριστές περιοχές.

Πηγές και επιπλέον ανάγνωση

  1. Τουρκία Διάνεθ Βακφί Ισλάμ Ανσικλοπεδισί, «Καραχανλίлар».
  2. Ιμπν αλ-Αθίρ, αλ-Καμίλ φι'λ-ταρίχ.
  3. Encyclopaedia Britannica, «Kara-Khanid khanate».
  4. Γιούσεφ Χασ Χατζίμπ – Κουταντγκου Μπιλίκ (μετάφραση από Ρεσίτ Ραχμέτι Αρατ)
  5. Μαχμούντ αλ-Κασγκαρί – Ντιβάν Λουγκατ αλ-Τουρκ (μετάφραση από Μπεσίν Αταλάγ)
  6. Τουρκία Διάνεθ Foundation Encyclopaedia of Islam – «Καραχανλίлар» entry
Κοινοποίηση
Ακολουθήστε το YulaHubΜάθετε πρώτοι τις σημαντικότερες ειδήσεις της ημέρας.
RSS

Αφήστε ένα σχόλιο

Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *