İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

I. Ptolemaios Soter: Büyük İskender’in Komutanından Mısır Kralına

I. Ptolemaios, Büyük İskender’in yakın arkadaşı ve komutanıdır. İskender’in ölümünden sonra Mısır’ın yönetimini aldı ve MÖ 305’te kral unvanını alarak Ptolemaios hanedanını kurdu. İskenderiye’yi başkent yaptı; ünlü Mouseion ve kütüphanenin temelleri onun döneminde atıldı.

I. Ptolemaios Soter: Büyük İskender’in Komutanından Mısır Kralına
Fotoğraf: Hervé Deschamps-Dargassies / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Ptolemaios, Makedon soylusu Lagos’un oğludur ve gençlik yıllarından itibaren Büyük İskender’in yakın çevresinde yer aldı. Pers seferi boyunca İskender’in muhafızları ve komutanları arasındaydı.

Mısır’ın yönetimi

MÖ 323’te İskender’in ölümünden sonra yapılan paylaşımda Mısır satraplığını aldı. İskender’in naaşını Makedonya’ya götürülürken ele geçirip önce Memfis’e, sonra İskenderiye’ye getirtti; bu, ona büyük bir prestij sağladı. Diğer komutanlarla (diadokhlar) yapılan savaşlarda Mısır’ı başarıyla savundu.

Kral Ptolemaios

MÖ 305’te kral unvanını aldı. Rodos’u kuşatmadan kurtarmasına yardım ettiği için Rodoslular ona “Soter” (Kurtarıcı) unvanını verdi. Yunan yöneticilerle Mısır’ın geleneksel kurumlarını bir arada tutan bir yönetim kurdu; Mısırlılar ve Yunanlılar için ortak bir tanrı olarak Serapis kültünü yaygınlaştırdı.

İskenderiye ve kültür

Başkenti İskenderiye’ye taşıdı. Mouseion ve büyük kütüphanenin kuruluşu onun ve oğlunun dönemine tarihlenir; Faros Feneri’nin yapımına da onun döneminde başlandı. Ptolemaios ayrıca İskender’in seferlerini anlatan bir tarih yazdı; bu eser kaybolmuş olsa da Arrianos’un temel kaynaklarından biri oldu.

Ölümü

MÖ 285’te oğlu II. Ptolemaios’u ortak hükümdar yaptı ve MÖ 282’de öldü. Kurduğu hanedan, MÖ 30’da VII. Kleopatra’nın ölümüne kadar Mısır’ı yönetti.

Kirene ve Kıbrıs

Ptolemaios, Mısır'ı güvenceye aldıktan sonra çevresindeki önemli bölgeleri de denetimi altına almaya çalıştı. MÖ 322'de batıdaki Kirene'yi (bugünkü Libya'nın doğusu) yönetimine bağladı. Kıbrıs ise donanma ve kereste kaynakları nedeniyle büyük önem taşıyordu. Ptolemaios adayı ele geçirdi; ancak MÖ 306'da Salamis açıklarında yapılan deniz savaşında Demetrios Poliorketes'e yenilerek kaybetti. Kıbrıs, MÖ 295–294 civarında yeniden Ptolemaios yönetimine geçti.

Rodos kuşatması ve Rodos Heykeli

Demetrios Poliorketes, MÖ 305–304'te Rodos'u uzun bir kuşatma altına aldı. Ptolemaios'un gönderdiği erzak ve askerî destek, Rodosluların direnmesine yardımcı oldu ve kuşatma başarısız kaldı. Kaynaklara göre Rodoslular, kuşatmadan geride kalan araç gereçlerin satışından elde ettikleri gelirle güneş tanrısı Helios'un dev bir heykelini yaptırdı. Antik dünyanın yedi harikasından biri sayılan Rodos Heykeli, MÖ 226 civarındaki bir depremde yıkıldı.

İpsos sonrası ve Suriye sorunu

MÖ 301'deki İpsos Savaşı'nda diadokhlar ittifakı Antigonos'u yendi. Ptolemaios bu savaşa katılmadı, ancak bu sırada Koile Suriye'yi (bugünkü Lübnan, İsrail ve Filistin topraklarını kapsayan bölge) ele geçirdi. Zaferin ardından bölge Seleukos'a verilmişti; Ptolemaios ise bölgeyi bırakmadı. Bu anlaşmazlık, sonraki yüzyılda Ptolemaioslar ile Seleukoslar arasında "Suriye Savaşları" olarak bilinen uzun süreli çatışmaların temelini oluşturdu.

Eşleri ve haleflik

Ptolemaios birden fazla evlilik yaptı. Antipatros'un kızı Eurydike'den doğan büyük oğlu Ptolemaios Keraunos yerine, Berenike'den doğan oğlu II. Ptolemaios'u halef olarak belirledi. Tahttan uzaklaştırılan Keraunos Mısır'dan ayrıldı ve MÖ 281'de bir süre Makedonya kralı oldu. II. Ptolemaios ise babasıyla ortak hükümdarlık döneminden sonra uzun ve parlak bir saltanat sürdü; İskenderiye kütüphanesinin gelişimi büyük ölçüde onun dönemine denk gelir.

Öklid ve İskenderiye'nin bilim çevresi

Matematikçi Öklid'in, I. Ptolemaios döneminde İskenderiye'de çalıştığı kabul edilir. Sonraki dönem yazarı Proklos'un aktardığı bir rivayete göre Ptolemaios, geometriyi öğrenmenin daha kısa bir yolu olup olmadığını sorduğunda Öklid, "geometride krallara özel bir yol yoktur" diye cevap vermişti. Atinalı devlet adamı Phaleronlu Demetrios'un da İskenderiye'deki ilim kurumlarının kuruluşunda Ptolemaios'a danışmanlık yaptığı bildirilir.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Arrianos, Anabasis Alexandri (giriş bölümü).
  2. Encyclopaedia Britannica, “Ptolemy I Soter” maddesi.
  3. Diodoros, Bibliotheke, XVIII–XX. kitaplar.
  4. Günther Hölbl, A History of the Ptolemaic Empire, Routledge, 2001
  5. Proklos, Öklid'in Elemanlar'ının I. Kitabına Yorum (Glenn R. Morrow çevirisi, Princeton University Press)

Merak edilenler

I. Ptolemaios Soter kimdir? I. Ptolemaios, Büyük İskender’in yakın arkadaşı ve komutanıdır.

I. Ptolemaios Soter ne zaman ve nerede doğdu? Doğum: MÖ 367 civarı, Makedonya.

I. Ptolemaios Soter ne zaman öldü? Ölüm: MÖ 282.

Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir