İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

Ptolemaios Krallığı: İskenderiye Merkezli Helenistik Mısır

Ptolemaios Krallığı, Büyük İskender’in komutanlarından I. Ptolemaios’un MÖ 305’te Mısır’da kral ilan edilmesiyle kuruldu. Başkent İskenderiye; ünlü kütüphanesi, Mouseion’u ve Faros Feneri ile Akdeniz dünyasının bilim ve kültür merkezi oldu. MÖ 30’da VII. Kleopatra’nın ölümüyle sona erdi ve Mısır Roma eyaleti oldu.

Ptolemaios Krallığı: İskenderiye Merkezli Helenistik Mısır
Görsel: Eubulides / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)

MÖ 323’te Büyük İskender’in ölümünden sonra Makedon komutan Ptolemaios, Mısır’ın valiliğini aldı. MÖ 305’te kral unvanını alarak yaklaşık üç yüz yıl sürecek hanedanı kurdu. Hanedanın bütün erkek hükümdarları “Ptolemaios” adını taşıdı.

İskenderiye

İskender’in kurduğu İskenderiye, Ptolemaioslar döneminde Akdeniz’in en büyük şehirlerinden biri oldu. Kurulan Mouseion ve büyük kütüphane, Eratosthenes, Öklid ve Arkhimedes’in de bağlantılı olduğu bir bilim çevresi oluşturdu. Antik Dünyanın Yedi Harikası’ndan biri sayılan Faros Feneri bu dönemde yapıldı. Eski Ahit’in Yunanca çevirisi olan Septuaginta da İskenderiye’de hazırlandı.

Yönetim ve toplum

Ptolemaioslar Yunanca konuşan bir Makedon hanedanıydı; ancak Mısır halkının gözünde meşru görünmek için firavun unvanlarını kullandılar ve Mısır tapınaklarını desteklediler. MÖ 196’da Mısırca ve Yunanca yazılan bir rahipler kararnamesi, daha sonra hiyerogliflerin çözülmesini sağlayan Rosetta Taşı’na kazındı. Hanedan içinde kardeş evlilikleri yaygındı.

Gerileme ve son

Seleukoslarla yapılan Suriye savaşları ve taht kavgaları krallığı zayıflattı; MÖ 2. yüzyıldan itibaren Roma’nın etkisi arttı. Son hükümdar VII. Kleopatra, Jül Sezar ve Marcus Antonius ile ittifak kurdu; ancak MÖ 31’de Aktium’da Octavianus’a yenildi. MÖ 30’da Kleopatra’nın ölümüyle Mısır Roma eyaleti oldu.

Hanedanın öne çıkan hükümdarları

Hanedanın kurucusu I. Ptolemaios Soter, İskender'in naaşını Mısır'a getirterek kendi meşruiyetini güçlendirdi; yazdığı İskender tarihi, sonradan Arrianos'un başlıca kaynaklarından biri oldu. Oğlu II. Ptolemaios Philadelphos, kız kardeşi II. Arsinoe ile evlendi ve İskenderiye'yi kültür başkentine dönüştüren yatırımları sürdürdü. III. Ptolemaios Euergetes döneminde, MÖ 238 tarihli Kanopos Kararnamesi takvime dört yılda bir ek gün eklenmesini önerdi. IV. Ptolemaios, MÖ 217'de Rafah yakınlarındaki Raphia Savaşı'nda Seleukos Kralı III. Antiokhos'u yendi; bu savaşta Mısırlı askerlerden oluşan falanks birlikleri de savaştı.

Ekonomi ve yönetim

Ptolemaioslar, Mısır'ın verimli topraklarını sıkı bir maliye düzeniyle yönetti. Ülke, "nomos" denen idari bölgelere ayrıldı; arazi ve hasat düzenli olarak kayda geçirildi. MÖ 259 tarihli "Gelir Yasaları" papirüsü, bitkisel yağ üretimi gibi işlerin devlet tekeli altında nasıl yürütüldüğünü gösterir. Fayum çöküntüsünde yeni tarım arazileri açıldı ve buraya Yunan kökenli askerler yerleştirildi; bu bölgeden çıkan binlerce papirüs, antik dünyanın günlük hayatına dair eşsiz bilgiler sunar.

Din ve tapınaklar

I. Ptolemaios, Yunan ve Mısır inançlarını birleştiren Serapis kültünü destekledi; İskenderiye'deki Serapeum, bu kültün merkezi oldu. Hanedan, Mısır'ın yerel tapınaklarına da büyük yatırım yaptı. Edfu'daki Horus tapınağının yapımı MÖ 237'de III. Ptolemaios döneminde başladı ve MÖ 57'de tamamlandı; bugün Mısır'ın en iyi korunmuş tapınaklarından biridir. Dendera, Kom Ombo ve Philae'deki tapınaklar da bu dönemin geleneksel Mısır mimarisini sürdüren eserleridir.

İskenderiye Kütüphanesi'nin akıbeti

İskenderiye Kütüphanesi'nde şair ve bilgin Kallimakhos, yazarları ve eserleri sınıflandıran "Pinakes" adlı büyük bir katalog hazırladı. Kütüphane yöneticilerinden Eratosthenes, iki şehir arasındaki gölge farkından yola çıkarak Dünya'nın çevresini şaşırtıcı bir yakınlıkla hesapladı. Kütüphanenin nasıl yok olduğu ise kesin değildir. MÖ 48'deki İskenderiye Savaşı sırasında çıkan yangının bazı kitaplara zarar verdiği bilinir; ancak çoğu tarihçiye göre kütüphane tek bir felakette değil, yüzyıllar içinde ilgi ve desteğin azalması, şehrin sarayların bulunduğu bölümünde 3. yüzyıldaki çatışmalar ve 391'de Serapeum'un yıkılması gibi olaylarla yavaş yavaş ortadan kalktı. Aynı yerde 2002'de modern Bibliotheca Alexandrina açıldı.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Encyclopaedia Britannica, “Ptolemaic dynasty” maddesi.
  2. British Museum, “Rosetta Stone” koleksiyon kaydı.
  3. Strabon, Geographika, XVII. kitap.
  4. Günther Hölbl – A History of the Ptolemaic Empire (Routledge, 2001)
  5. J. G. Manning – The Last Pharaohs: Egypt Under the Ptolemies, 305–30 BC (Princeton University Press, 2010)

Merak edilenler

Ptolemaios Krallığı nedir? Ptolemaios Krallığı, Büyük İskender’in komutanlarından I.

Ptolemaios Krallığı ne zaman kuruldu? Kuruluş: MÖ 305, I. Ptolemaios Soter.

Ptolemaios Krallığı’nın başkenti neresiydi? Başkent: İskenderiye.

Ptolemaios Krallığı ne zaman sona erdi? Sona eriş: MÖ 30, Roma’ya bağlanma.

Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir