Ο Θεοδόσιος ήταν γιος στρατηγού από την Ισπανία. Όταν ο ανατολικός αυτοκράτορας Βάλης ήττηθη και σκοτώθηκε από τους Γότθους στη Μάχη της Αδριανούπολης (Εδιρνέ) το 378, ο δυτικός αυτοκράτορας Γρατιανός έκανε τον Θεοδόσιο αυτοκράτορα της Ανατολής το 379.
Συμφωνία με τους Γότθους
Μετά από αρκετά χρόνια πολέμου, το 382 ο Θεοδόσιος εγκατέστησε τους Γότθους στα Βαλκάνια ως σύμμαχους (foederati), που υπηρέτουν στον ρωμαϊκό στρατό υπό τους δικούς τους ηγεμόνες. Η λύση έφερε ειρήνη βραχυπρόθεσμα αλλά δημιούργησε νέα προβλήματα αργότερα.
Θρησκευτική πολιτική
Με το Διάταγμα της Θεσσαλονίκης το 380, η πίστη που υιοθετήθηκε στη Συνόδο της Νίκαιας (Ίζνικ) το 325 έγινε επίσημη θρησκεία της αυτοκρατορίας. Η Δεύτερη Οικουμενική Συνόδος συνέδριασε στην Κωνσταντινούπολη το 381. Νόμοι του 391–392 απέκλεισαν τις ειδωλολατρικές θυσίες και τη λατρεία στα ναούς, και οι αρχαίοι Ολυμπιακοί Αγώνες θεωρείται παραδοσιακά ότι έληξαν περίπου την εποχή αυτή, το 393 περίπου.
Το περιστατικό της Θεσσαλονίκης
Το 390, μετά τη δολοφονία ενός ηγεμόνα στη Θεσσαλονίκη, χιλιάδες άνθρωποι σφαγήθηκαν στο ιππόδρομο με εντολή του αυτοκράτορα. Ο επίσκοπος Αμβρόσιος της Μιλάνο έκανε τον Θεοδόσιο να κάνει δημόσια μετάνοια, ένα χαρακτηριστικό επεισόδιο στην ιστορία των σχέσεων εκκλησίας-κράτους.
Θάνατος και διαίρεση της αυτοκρατορίας
Μετά την κατάκτηση των υσυρπιστών στη Δύση, ο Θεοδόσιος άρχισε για λίγο ολόκληρη την αυτοκρατορία μόνος του και πέθανε στη Μιλάνο το 395. Η αυτοκρατορία διαιρέθηκε μεταξύ των γιών του Αρκάδιου (Ανατολή) και Ονωρίου (Δύση) και δεν ενώθηκε ξανά ποτέ. Ο αιγύπτιος οβελίσκος που στέκεται στην Πλατεία Σουλταν Αχμέτ της Ιστنبουλ (το Ιππόδρομο) στήθηκε με εντολή του το 390.
Εμφύλιοι πόλεμοι: Μάγνους Μάξιμος και Μάχη του Φριγίδου
Η βασιλεία του Θεοδοσίου δεν αφορούσε μόνο τους Γότθους και την εκκλησία· εμφύλιοι πόλεμοι στη Δύση διαμόρφωσαν επίσης την πολιτική της περιόδου. Ο Μάγνους Μάξιμος, ανακηρυχθείς αυτοκράτορας στη Βρετανία το 383, ανατρέψε τον δυτικό αυτοκράτορα Γρατιανό και καθίδρυσε την αρχή του στη Γαλλία. Ο Θεόδωσιος πρώτα προσπάθησε να φτάσει σε κατανόηση μαζί του, αλλά όταν ο Μάξιμος επίθεσε στην Ιταλία ήττηθηκε κοντά στην Ακουιλεία το 388 και εκτελέστηκε.
Σύντομα προέκυψε νέα κρίση στη Δύση. Μετά τον θάνατο του νέου αυτοκράτορα Βαλεντινιανού Βʹ το 392, ο ηγεμόνας Αρμπόγαστος ανήγειρε τον Ευγένιο στον θρόνο. Το 394 ο Θεόδωσιος ήττησε τον Ευγένιο και τον Αρμπόγαστο στη Μάχη του Φριγίδου (η κοιλάδα της Βιπαβάς στη σύγχρονη Σλοβενία). Με αυτή τη νίκη γίνεται μονάρχης όλης της αυτοκρατορίας, αλλά η μάχη κόστισε και στον δυτικό στρατό σημαντικό μέρος της δύναμής του και ενervated την άμυνα της Δύσης.
Κτίρια στην Κωνσταντινούπολη και ο Οβελίσκος
Οι συνεισφορές του Θεοδοσίου στην πρωτεύουσα Κωνσταντινούπολη είναι ακόμα ορατές στον ορίζοντα της Ιστنبουλ σήμερα. Η πρώτη μορφή της Χρυσής Πύλης στην δυτική είσοδο της πόλης χτίστηκε αυτή την περίοδο ως θριαμβευτική αψίδα. Το Φόρουμ του Θεοδοσίου, μια μεγάλη πλατεία, λογίζεται επίσης μεταξύ των σημαντικών δομών της εποχής· η στήλη και τα αγάλματά της έγιναν σύμβολα της πόλης στους επόμενους αιώνες.
Ο Οβελίσκος στην Πλατεία Σουλταν Αχμέτ είναι το πιο γνωστό έργο που συνδέεται με το όνομα του Θεοδοσίου. Αυτό το γρανίτη μνημείο, που στήθηκε στο αρχαίο Αίγυπτο στην εποχή του Θούτμουση Γʹ, μεταφέρθηκε από το Αίγυπτο γύρω στο 390 και τοποθετήθηκε στο Ιππόδρομο. Οι λατινικές και ελληνικές επιγραφές και τα αναγλύφια στη μάρμαρινη βάση του δείχνουν πώς στήθηκε το μνημείο και τη θέση της αυτοκρατορικής οικογένειας στο ιππόδρομο. Η δομή είναι εξαιρετικό παράδειγμα της συνήθειας της Ρώμης να συλλέγει τα σύμβολα του παλαιού κόσμου στη νέα πρωτεύουσα.
Η Συνόδος του 381 και η διώξη ενότητας της πίστης
Ο Θεόδωσιος θεώρησε την θρησκευτική ενότητα προτεραιότητα για τη σταθερότητα του κράτους. Η Δεύτερη Οικουμενική Συνόδος, που συνέδριασε στην Κωνσταντινούπολη το 381, επαληθεύει τις αρχές της πίστης που υιοθετήθηκαν στη Νίκαια και, διευρύνοντας τις δηλώσεις για το Άγιο Πνεύμα, θέτει τα θεμέλια του κειμένου που γνωρίζεται σήμερα ως Νικαϊκό-Κωνσταντινουπολιτικό Σύμβολο της Πίστης. Η σύνοδος περιορίζει επίσης την επιρροή της διδασκαλίας του Άρειου.
Ένας από τους κανόνες της συνόδου χάρισε στον επίσκοπο της Κωνσταντινούπολης την τάξη «δεύτερος στην τιμή μετά τη Ρώμη». Αυτή η απόφαση ήταν σημαντικό βήμα που έδειξε ότι η Ιστنبουλ θα ήταν το κέντρο της ανατολικής εκκλησίας, και λογίζεται μεταξύ των αφετηριών των μεταγενέστερων διαφορών μεταξύ Ρώμης και Ανατολής. Η θρησκευτική πολιτική του Θεοδοσίου ορίζεται λοιπόν όχι μόνο από την απαγόρευση της ειδωλολατρικής λατρείας αλλά και από την προσπάθεια να λύσει τα σχίσματα μέσα στην εκκλησία μέσω του κράτους.
Οι γιοί του και τα δύο μισά της αυτοκρατορίας
Μετά τον θάνατο του Θεοδοσίου ο μεγαλύτερος γιος του Άρκάδιος πήρε την Ανατολή και ο μικρότερος Όνωριος τη Δύση. Και οι δύο ήταν νέοι, οπότε η πραγματική εξουσία παρέμεινε στα χέρια των στρατηγών τους. Στη Δύση ο στρατηγός Στιλίχων κυβερνούσε בשם του Ονωρίου. Μετά το 395 ο Αλάριχος ανέλαβε την ηγεσία των Γότθων· ο Αλάριχος είχε υπηρετήσει νωρίτερα στους συμμαχικούς τάγματα του Θεοδοσίου. Το 410 οι Γότθοι του Αλάριχου διήρπασαν τη Ρώμη για τρεις ημέρες.
Οι αυτοκράτορες είχαν διαιρέσει τη διοίκηση και νωρίτερα, αλλά μετά το 395 η αυτοκρατορία δεν ενώθηκε ξανά ποτέ μόνιμα υπό έναν άρχοντα. Η Ανατολή συνέχισε να υπάρχει, κυβερνόμενη από την Κωνσταντινούπολη, καθόλου τον Μεσαίωνα, ενώ η Δύση διαλύθηκε μέσα σε περίπου ένα αιώνα. Γι' αυτό ο Θεόδωσιος θυμάται στην ιστορία τόσο ως ο τελευταίος άρχοντας που ενώνει την αυτοκρατορία όσο και ως ο άρχοντας που προετοίμασε το έδαφος για τη διαίρεσή της.
Η απαγόρευση της ειδωλολατρικής λατρείας και η διαμάχη για το Βωμό της Νίκης
Το πιο οξυδερκές πτυχή της θρησκευτικής πολιτικής του Θεοδοσίου είναι η απαγόρευση των ειδωλολατρικών θυσιών και της λατρείας στα ναούς μέσω νόμων του 391–392. Ενώ μέρος της Ρωμαϊκής Συγκλήτου ζητούσε την προστασία των παλαιών θρησκευτικών παραδόσεων, ο επίσκοπος Αμβρόσιος της Μιλάνο αντέστη σε αυτές τις απαιτήσεις. Η διαμάχη για την αφαίρεση του Βωμού της Νίκης από το edifício της Συγκλήτου θυμάται ως ένα από τα σύμβολα αυτής της τάσης.
Οι ιστορικοί διαφέρουν σχετικά με το πόσο εφαρμόστηκαν οι απαγορεύσεις. Σύμφωνα με ορισμένους ειδικούς, η εφαρμογή ποικίλλοντας κατά περιοχή και η παλαιά λατρεία συνέχισε αθόρυβα σε πολλά μέρη. Παρ' όλα αυτά, αυτά τα μέτρα θεωρούνται σημαντικό όριο που διαμόρφωσε τη σχέση κράτους-κκλησίας στους επόμενους αιώνες.
Ο στρατός, οι Γότθοι και το φορολογικό βάρος
Η συμφωνία του Θεοδοσίου με τους Γότθους άλλαξε και τη δομή του στρατού. Οι Γότθοι υπηρέτησαν ως ξεχωριστές μονάδες υπό τους δικούς τους ηγεμόνες. Αυτό αυξήθηκε το βάρος των ηγεμόνων βαρβαρικής καταγωγής στον στρατό και δημιούργησε απογοήτευση στην ρωμαϊκή αριστοκρατία.
Οι μεγάλοι στρατοί και οι δαπάνες της αύλης αυξήσαν το φορολογικό βάρος. Το 387 ο λαός της Αντιοχείας, διαμαρτυρόμενος εναντίον αύξησης φόρων, κατέστρεψε τα αγάλματα του αυτοκράτορα· η πόλη τιμωρήθηκε μετά το περιστατικό και μετά συγχωρέθηκε. Το επεισόδειο είναι παράδειγμα του γιατί ο Θεόδωσιος θυμάται τόσο ως σκληρός άρχοντας όσο και, όταν χρειαζόταν, συγχωρετικός.
Πηγές και επιπλέον ανάγνωση
- Encyclopaedia Britannica, “Theodosius I”.
- Codex Theodosianus, book XVI.
- Ambrose, Letters (Thessalonica incident).
- Stephen Williams, Gerard Friell – Theodosius: The Empire at Bay
- Encyclopaedia Britannica – Theodosius I
- Istanbul Metropolitan Municipality Cultural Heritage – Obelisk of Theodosius
- Stephen Williams, Gerard Friell – Theodosius: The Empire at Bay
- Encyclopaedia Britannica – Theodosius I
- Ambrose – Letters
Αφήστε ένα σχόλιο
Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *