Ο Κωνσταντίνος γεννήθηκε γιος του αυτοκράτορα Κωνσταντίου Α' κατά τη «τετραρχία», όταν τέσσερις αυτοκράτορες άρχιζαν τη Ρώμη μαζί. Όταν ο πατέρας του πέθανε στη Βρετανία το 306, οι στρατιώτες τον προκήρυξαν αυτοκράτορα, και στους εμφύλιους πολέμους που ακολούθησαν νίκησε τους αντιπάλους του έναν-έναν.
Η Γέφυρα του Μίλβιου και το Χριστιανισμό
Το 312 νίκησε τον αντίπαλο Μαξέντιο στη Μάχη της Γέφυρας του Μίλβιου κοντά στη Ρώμη. Οι αρχαίες πηγές λένε ότι αφού είδε ένα σημάδι πριν τη μάχη, έβαλε χριστιανικό σύμβολο να βαφεί στους ασπίδες των στρατιωτών του. Το 313, μαζί με τον ανατολικό αυτοκράτορα Λικίνιο, έκανε τη συμφωνία που ξέρεται ως Διάταγμα του Μεδιολάνου, χαρίζοντας ελευθερία στον Χριστιανισμό και τις υπόλοιπες θρησκείες. Το 325 συγκάλεσε την πρώτη οικουμενική σύνοδο στη Νίκαια (Ίζνικ).
Κωνσταντινούπολη
Το 324 νίκησε επίσης τον Λικίνιο και γίνεται μόνος αυτοκράτορας. Μεγάλωσε και ξαναχτίσε την παλιά πόλη Βυζάντιο και στις 11 Μαΐου 330 την ανακοίνωσε ως νέα πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας με το όνομα Κωνσταντινούπολη. Για τα επόμενα χίλια χρόνια ήταν πρωτεύουσα της Ανατολικής Ρωμαϊκής (Βυζαντινής) Αυτοκρατορίας, και μετά το 1453 της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Θάνατος
Ο Κωνσταντίνος πέθανε το 337 κοντά στη Νικομήδεια (Ιζμίτ), φέρεται να βαπτίστηκε λίγο πριν τον θάνατό του. Η αυτοκρατορία διαιρέθηκε μεταξύ των γιών του.
Ο σόλιδος: χρυσό νόμισμα που διέμεινε επτά αιώνες
Μια από τις πιο διαμείναντες μεταρρυθμίσεις του Κωνσταντίνου αφορούσε το χρήμα. Ο χρυσός σόλιδος, που άρχισε να χτυπάται αρχές 4ου αιώνα, ορίστηκε στα 72 νόμισμα τη Ρωμαϊκή λίβρα, περίπου 4,5 γράμματα το καθένα. Σε αντίθεση με τα νόμισμα που είχαν χάσει αξία τις προηγούμενες δεκαετίες, ο σόλιδος κράτησε το βάρος και την ποιότητά του για πολύ καιρό. Στην Ανατολική Ρωμαϊκή (Βυζαντινή) Αυτοκρατορία παρέμεινε αξιόπιστος δείκτης διεθνούς εμπορίου για περίπου επτά αιώνες και χρησιμοποιήθηκε σε ευρεία περιοχή από τη Μεσόγειο μέχρι την Ινδία. Οι λέξεις για «στρατιώτης» σε αρκετές γλώσσες φεύγουν και αυτές από το όνομα αυτού του νομίσματος, με το οποίο πληρώνονταν οι στρατιώτες.
Αλλαγές στον στρατό και το κράτος
Μετά τη νίκη επί του Μαξεντίου το 312, ο Κωνσταντίνος κατήργησε την Πραιτωριανή Φρουρά στη Ρώμη. Ο στρατός διαιρέθηκε πιο ξεκάθαρα σε σύνορα φρουρά (λιμιτανέι) και κινητό πεδίο στρατό (κομιτατένσες) που κινούνταν μαζί με τον αυτοκράτορα. Η πολιτική διοίκηση και η στρατιωτική ηγεσία χωριστήκαν: οι πραιτωριανοί ἔπαρχοι έχασαν τις στρατιωτικές τους αρμοδιότητες και έγιναν πολιτικοί κυβερνήτες μεγάλων περιοχών, ενώ ηγεμόνες με τον τίτλο «μάγιστερ μιλίτουμ» ανέλαβαν την ηγεσία του στρατού. Αυτά τα μέτρα συνέχισαν μεταρρυθμίσεις που είχαν ξεκινήσει υπό τον Διοκλητιανό και σχημάτισαν τη βάση της υστερορωμαϊκής πολιτείας.
Η οικογενειακή τραγωδία του 326
Το πιο σκοτεινό γεγονός της βασιλείας του Κωνσταντίνου συνέβη το 326. Ο Κρίσπος, ο μεγαλύτερός του γιος από τον πρώτο γάμο και ηγέτης που θεωρούταν επιτυχημένος, εκτελέστηκε με εντολή του αυτοκράτορα στη Πόλα (σήμερα Πούλα στην Κροατία). Λίγο μετά πέθανε και η αυτοκράτειρα Φαύστα· οι αρχαίες πηγές λένε ότι σκοτώθηκε σε υπερθερμασμένο λουτρό. Ο πραγματικός λόγος για αυτά τα γεγονότα είναι άγνωστος, και μεταγενέστεροι συγγραφείς παρέδωσαν διάφορες φήμες για εξαπάτη. Αפילו ο Ευσέβιος, που έγραψε επαινετικά για τον Κωνσταντίνο, σιωπάει για το θέμα. Το περιστατικό επηρέασε και πώς μοιράστηκε ο θρόνος μεταξύ των γιών του μετά τον θάνατο του αυτοκράτορα.
Τα κτίρια του, από τη Ρώμη στην Κωνσταντινούπολη
Η Αψίδα του Κωνσταντίνου στη Ρώμη χτίστηκε από τη Γερουσία το 315 για να εορταστεί η νίκη στη Γέφυρα του Μίλβιου· μερικά από τα αναγλύφιά της λήφθηκαν από παλαιότερα μνημεία. Στη Ρώμη, ο Κωνσταντίνος χτίσε μια μεγάλη βασιλική πάνω στο σημείο που πιστευόταν ότι είναι ο τάφος του Αγίου Πέτρου, και η κατασκευή του Ναού της Αγίας Αναστάσεως στα Ιεροσόλυμα άρχισε και εκείνη την εποχή. Ένα από τα μνημεία που σηκώθηκε στην Κωνσταντινούπολη στέκεται ακόμα σήμερα: η στήλη που σηκώθηκε το 330, γνωστή τώρα ως Τσέμπερλιτάς. Επειδή βλάφθηκε από φωτιές και σεισμούς μέσα στους αιώνες, η στήλη ενισχύθηκε με σιδηρούς δαχτυλίδες.
Συχνές ερωτήσεις
Ο Κωνσταντίνος έκανε τον Χριστιανισμό κρατική θρησκεία; Όχι. Του χάρισε ελευθερία και τον υποστήριξε· έγινε επίσημη θρησκεία υπό τον Θεοδόσιο Α' το 380.
Πηγές και επιπλέον ανάγνωση
- Ευσέβιος, Βίος του Κωνσταντίνου.
- Encyclopaedia Britannica, “Constantine I”.
- World History Encyclopedia, “Constantine I”.
- Eusebius – Life of Constantine (Vita Constantini)
- David Potter – Constantine the Emperor (Oxford University Press, 2013)
- Encyclopaedia Britannica – “solidus” and “Arch of Constantine” entries
Αφήστε ένα σχόλιο
Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *