İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

I. Kserkses: Çanakkale’yi Tekne Köprüsüyle Geçip Yunanistan’a Yürüyen Pers Kralı

I. Kserkses, MÖ 486–465 yılları arasında Ahameniş Pers İmparatorluğu’nu yönetti. MÖ 480’de Çanakkale Boğazı üzerine kurdurduğu tekne köprüleriyle büyük bir orduyu Yunanistan’a geçirdi; Thermopylai’yi aşıp Atina’yı yaktı, ancak Salamis deniz savaşında yenildi. Persepolis’teki görkemli yapıların birçoğu onun döneminde tamamlandı.

I. Kserkses: Çanakkale’yi Tekne Köprüsüyle Geçip Yunanistan’a Yürüyen Pers Kralı
Temsilî görsel · Görsel: Rijksmuseum / Wikimedia Commons (CC0)

Kserkses, I. Dareios ile Büyük Kiros’un kızı Atossa’nın oğludur. MÖ 486’da babasının yerine geçti ve saltanatının ilk yıllarında Mısır ve Babil’deki isyanları bastırdı.

Yunanistan seferi

Babasının Maraton’daki yenilgisinin intikamını almak için yıllarca hazırlık yaptı. Kuzey Yunanistan’daki Athos Yarımadası’nda gemilerin geçmesi için bir kanal açtırdı ve Çanakkale Boğazı (Hellespontos) üzerine tekne köprüleri kurdurdu. MÖ 480’de ordusu bu köprülerden Avrupa’ya geçti.

Thermopylai ve Salamis

Pers ordusu, Spartalı Kral Leonidas’ın önderliğindeki küçük bir Yunan birliğinin savunduğu Thermopylai geçidini aştı ve Atina’yı ele geçirip Akropolis’i yaktı. Ancak Eylül 480’de Salamis boğazında Pers donanması Atinalı Themistokles’in önderliğindeki Yunan donanmasına yenildi. Kserkses Asya’ya döndü; geride bıraktığı ordu MÖ 479’da Plataia’da yenildi.

Son yılları

Kserkses sonraki yıllarda Persepolis’teki inşaat çalışmalarını sürdürdü; “Bütün Milletler Kapısı” onun döneminde yapıldı. MÖ 465’te sarayında bir suikast sonucu öldürüldü. Kserkses, birçok tarihçiye göre Eski Ahit’teki Ester Kitabı’nda adı geçen kral Ahaşveroş ile aynı kişidir.

Tahta nasıl geçti?

I. Dareios'un, kral olmadan önce doğmuş daha büyük oğulları da vardı; bunların en büyüğü Artobazanes'ti. Herodotos'a göre Dareios, tahtı Kserkses'e bıraktı; çünkü Kserkses babası kral olduktan sonra doğmuştu ve annesi Atossa, imparatorluğun kurucusu Büyük Kiros'un kızıydı. Bu soy bağı, Kserkses'in meşruiyetini güçlendiren en önemli unsurdu. Mısır'daki isyanı bastırdıktan sonra eyaletin yönetimini kardeşi Akhaimenes'e verdi.

Persepolis'teki yapılar ve yazıtlar

Kserkses, babasının başlattığı Persepolis saray kentini büyüttü. Apadana adlı büyük kabul salonu onun döneminde tamamlandı, kendi sarayı yapıldı ve "Yüz Sütunlu Salon"un inşasına başlandı; bu salonu oğlu I. Artakserkses bitirdi. Kserkses'in Eski Farsça, Elamca ve Babilce yazılmış üç dilli yazıtları, Ahameniş kraliyet ideolojisini anlamak için temel belgelerdir. Bunlardan biri Türkiye'dedir: Van Kalesi'nin güney yüzündeki kayaya oyulmuş, Kserkses adına yazılmış üç dilli yazıt bugün de görülebilir.

Saray suikastı ve halefi

Kserkses MÖ 465'te, antik kaynaklara göre muhafız birliğinin komutanı Artabanos'un düzenlediği bir saray komplosunda öldürüldü. Komplonun ayrıntıları kaynaklarda farklı anlatılır; kesin olan, tahtın sonunda oğlu I. Artakserkses'e geçmesidir. Yunan yazarların Kserkses'i kibirli bir zorba olarak çizen anlatımı, büyük ölçüde savaşın kazanan tarafının bakış açısını yansıtır. Günümüz tarihçileri onun saltanatını Persepolis'teki yapılar, yazıtlar ve idari belgelerle birlikte değerlendirir ve daha dengeli bir tablo çizer.

Ordunun büyüklüğü ve Athos kanalı

Herodotos, Kserkses'in Yunanistan'a getirdiği orduyu milyonlarla ifade eder. Günümüz tarihçileri bu rakamları abartılı bulur; ikmal ve su kaynakları hesaba katıldığında çok daha düşük, genellikle birkaç yüz bini aşmayan tahminler yapılır. Kesin sayı bilinmese de bu ordunun antik dünyanın en büyük askerî harekâtlarından biri olduğu konusunda görüş birliği vardır. Herodotos'un anlattığı Athos kanalı uzun süre efsane sanıldı; ancak 1990'lardan itibaren İngiliz ve Yunan araştırmacıların yaptığı jeofizik ölçümler ve sondajlar, yarımadanın dar boynunda gerçekten kazılmış bir kanalın izlerini ortaya koydu. Herodotos'a göre Çanakkale Boğazı'ndaki ilk köprüler bir fırtınada yıkılınca Kserkses denizi kırbaçlatmıştı; bu anlatı, Yunanların gözündeki kibirli kral imajının parçasıdır.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Herodotos, Tarih, VII–IX. kitaplar.
  2. Encyclopaedia Britannica, “Xerxes I” maddesi.
  3. UNESCO Dünya Mirası, “Persepolis”.
  4. Pierre Briant – From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire (Eisenbrauns, 2002)
  5. Amélie Kuhrt – The Persian Empire: A Corpus of Sources from the Achaemenid Period (Routledge, 2007)
  6. Herodotos – Tarih, VII. kitap, 22–24 ve 34–35. bölümler

Merak edilenler

I. Kserkses kimdir? I. Kserkses, MÖ 486–465 yılları arasında Ahameniş Pers İmparatorluğu’nu yönetti.

I. Kserkses ne zaman ve nerede doğdu? Doğum: MÖ 518 civarı.

I. Kserkses ne zaman hüküm sürdü? Hükümdarlık dönemi: MÖ 486 – 465.

I. Kserkses ne zaman öldü? Ölüm: MÖ 465, suikast.

Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir