Xerxes là con trai của Darius I và Atossa, con gái của Cyrus Đại đế. Ông kế vị cha mình năm 486 TCN và trong những năm đầu triều đại đã dập tắt các cuộc nổi loạn ở Ai Cập và Babylon.
Chiến dịch Hy Lạp
Ông chuẩn bị nhiều năm để trả thù cho thất bại của cha mình tại Marathon. Ông đã đào một kênh đào xuyên qua bán đảo Athos ở phía bắc Hy Lạp cho hạm đội và xây dựng những cây cầu thuyền qua E Hellespont (Hellespont). Năm 480 TCN, quân đội của ông băng qua những cây cầu này vào châu Âu.
Thermopylae và Salamis
Quân đội Ba Tư ép buộc cửa ải Thermopylae, được phòng thủ bởi một lực lượng Hy Lạp nhỏ dưới quyền vua Sparta Leonidas, sau đó chiếm Athens và đốt Acropolis. Nhưng vào tháng 9 năm 480 TCN, hạm đội Ba Tư bị đánh bại ở eo biển Salamis bởi hạm đội Hy Lạp do Themistocles của Athens lãnh đạo. Xerxes trở về Á; quân đội ông để lại bị đánh bại tại Plataea năm 479 TCN.
Những năm sau
Xerxes tiếp tục xây dựng tại Persepolis trong những năm cuối đời; "Cổng của Tất Cả Các Quốc Gia" có niên đại từ triều đại của ông. Ông bị ám sát trong cung điện năm 465 TCN. Nhiều nhà sử học xác định ông là vua Ahasuerus trong Sách Esther của Kinh Thánh Do Thái.
Ông lên ngôi như thế nào?
Darius I cũng có những con trai lớn hơn sinh ra trước khi ông trở thành vua; người lớn tuổi nhất trong số họ là Artobazanes. Theo Herodotus, Darius để ngai vàng cho Xerxes vì Xerxes sinh ra sau khi cha mình đã lên ngôi và vì mẹ ông, Atossa, là con gái của Cyrus Đại đế, người sáng lập đế chế. Dòng dõi này là yếu tố quan trọng nhất củng cố sự hợp pháp của Xerxes. Sau khi dập tắt cuộc nổi loạn ở Ai Cập, ông giao quyền quản hạt cho em trai mình là Achaemenes.
Công trình và bia ký tại Persepolis
Xerxes mở rộng thành phố cung điện Persepolis mà cha ông đã khởi công. Đại sảnh tiếp kiến gọi là Apadana được hoàn thành trong triều đại của ông, cung điện riêng của ông được xây dựng, và công trình "Sảnh Một Trăm Cột" bắt đầu, sau đó được con trai ông Artaxerxes I hoàn thành. Các bia ký ba ngôn ngữ của Xerxes bằng Ba Tư cổ, Elamite và Babylon là những tài liệu then chốt để hiểu tư tưởng hoàng gia Achaemenid. Một trong số đó ở Thổ Nhĩ Kỳ: bia ký ba ngôn ngữ nhân danh Xerxes, được khắc vào vách đá ở mặt nam Lâu đài Van, vẫn có thể thấy ngày nay.
Một vụ ám sát trong cung và người kế vị
Năm 465 TCN, theo các nguồn cổ đại, Xerxes bị giết trong một âm mưu cung đình do Artabanus, chỉ huy vệ sĩ hoàng gia, tổ chức. Chi tiết âm mưu được kể khác nhau tùy nguồn; điều chắc chắn là ngai vàng cuối cùng truyền cho con trai ông Artaxerxes I. Cách miêu tả Xerxes của các nhà văn Hy Lạp như một bạo chúa kiêu ngạo chủ yếu phản ánh góc nhìn của phe thắng cuộc. Các nhà sử học hiện đại đánh giá triều đại của ông kết hợp với các công trình, bia ký và hồ sơ hành chính của Persepolis để vẽ nên một bức tranh cân bằng hơn.
Quy mô quân đội và kênh đào Athos
Herodotus mô tả quân đội Xerxes mang đến Hy Lạp tính bằng triệu người. Các nhà sử học hiện đại coi những con số này là phóng đại; khi tính đến补给 và nguồn nước, các ước lượng thấp hơn nhiều được đưa ra, thường không quá vài trăm nghìn. Dù con số chính xác không rõ, có sự đồng thuận rằng đây là một trong những chiến dịch quân sự lớn nhất thế giới cổ đại. Kênh đào Athos mà Herodotus mô tả từng được coi là huyền thoại; tuy nhiên, các khảo sát địa vật lý và khoan thăm dò do các nhà nghiên cứu Anh và Hy Lạp thực hiện từ những năm 1990 trở đi đã phát hiện dấu vết của một kênh đào thực sự được खो xuyên qua cổ hẹp của bán đảo. Theo Herodotus, khi những cây cầu đầu tiên qua Hellespont bị bão phá hủy, Xerxes đã cho đòn roi biển; câu chuyện này là một phần trong hình ảnh vị vua kiêu ngạo trong mắt người Hy Lạp.
Nguồn và đọc thêm
- Herodotus, Histories, books VII–IX.
- Encyclopaedia Britannica, “Xerxes I”.
- UNESCO World Heritage, “Persepolis”.
- Pierre Briant – From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire (Eisenbrauns, 2002)
- Amélie Kuhrt – The Persian Empire: A Corpus of Sources from the Achaemenid Period (Routledge, 2007)
- Herodotus – Histories, book VII, chapters 22–24 and 34–35
Để lại bình luận
Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *