İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

I. Dareios: Pers İmparatorluğu’na Düzen Veren Büyük Kral

I. Dareios, MÖ 522–486 yılları arasında Ahameniş Pers İmparatorluğu’nu yönetti. İmparatorluğu satraplıklara ayırdı, Kral Yolu’nu düzenledi, ortak sikke bastırdı ve Persepolis’in yapımını başlattı. Behistun Yazıtı, onun tahta çıkışını anlatır ve çivi yazısının çözülmesinde anahtar rol oynamıştır.

I. Dareios: Pers İmparatorluğu’na Düzen Veren Büyük Kral
Fotoğraf: Leen van Dorp / Wikimedia Commons (CC0)

Dareios, Ahameniş ailesinin bir kolundan gelir. II. Kambises’in MÖ 522’deki ölümünden sonra tahtı ele geçiren ve kendisini Kiros’un oğlu Bardiya olarak tanıtan kişiyi (Dareios’a göre sahtekâr bir rahip olan Gaumata) bir grup soyluyla birlikte öldürdü ve kral oldu. Ardından imparatorluğun dört bir yanında çıkan isyanları bastırdı.

Behistun Yazıtı

Dareios, tahta çıkışını ve zaferlerini bugünkü İran’ın batısındaki Behistun kayalıklarına Eski Farsça, Elamca ve Babilce olmak üzere üç dilde yazdırdı. 19. yüzyılda Henry Rawlinson’un bu yazıtı kopyalaması, çivi yazısının çözülmesine büyük katkı sağladı. Yazıt UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndedir.

Devlet düzeni

İmparatorluğu valilerin yönettiği satraplıklara ayırdı ve vergileri düzenledi. Sardes’ten Susa’ya uzanan Kral Yolu boyunca istasyonlar kuruldu. Altın darik sikkesi basıldı, Nil ile Kızıldeniz arasında bir kanal açıldı ve törensel başkent Persepolis’in yapımına başlandı.

Seferleri

MÖ 513 civarında İstanbul Boğazı üzerine kurulan bir tekne köprüsüyle Avrupa’ya geçerek İskitlere sefer düzenledi. MÖ 499’da başlayan İyon ayaklanmasını bastırdı; ancak Yunanistan’a gönderdiği ordu MÖ 490’da Maraton’da Atinalılara yenildi. Dareios yeni bir sefer hazırlarken MÖ 486’da öldü ve Nakş-ı Rüstem’deki kaya mezarına gömüldü.

Persepolis ve Apadana kabartmaları

Dareios, MÖ 518 civarında bugünkü İran'ın güneyinde, Fars bölgesinde Persepolis'in yapımını başlattı. Şehir, krallığın gücünü gösteren törensel bir merkez olarak tasarlandı. Kabul salonu Apadana'nın merdivenlerindeki kabartmalarda imparatorluğa bağlı yirmiden fazla halkın elçileri, kendi giysileri içinde krala hediyeler getirirken gösterilir: Lidyalılar vazolar, Babilliler kumaşlar, Hintliler altın tozu taşır. 1930'larda Chicago Üniversitesi'nin kazılarında bulunan binlerce Elamca kil tablet ise işçilere verilen tahıl, şarap ve bira paylarını kaydeder; bu "Persepolis Tahkimat Tabletleri", Dareios dönemindeki gündelik yönetimi gösteren en zengin kaynaklardan biridir.

Susa sarayı ve kuruluş yazıtı

Dareios, Elam'ın eski şehri Susa'da da büyük bir saray yaptırdı. Sarayın kuruluş yazıtında malzemelerin imparatorluğun dört bir yanından getirildiği anlatılır: sedir ağacı Lübnan'dan, altın Sardes ve Baktria'dan, lacivert taşı Soğdiana'dan, fildişi Kuş (Nubya) ve Hindistan'dan getirilmiş; taşı İyonyalılar ve Sardesliler işlemiş, Mısırlılar ve Babilliler de yapıda çalışmıştır. 1972'de Susa'da bulunan ve Mısır'da yapıldığı anlaşılan başsız Dareios heykelinin kaidesinde imparatorluğa bağlı halklar sıralanır. Bu belgeler, Dareios'un devletini çok halklı bir yapı olarak sunmak istediğini açıkça gösterir.

Mısır'da Dareios: kanal ve tapınaklar

Dareios, Mısır'ı Pers yönetimine bağlarken yerel gelenekleri gözetmeye özen gösterdi. Geç döneme ait bir Demotik metne göre Mısır yasalarının derlenmesini emretti. Nil'i Kızıldeniz'e bağlayan kanalın tamamlanması anısına kıyı boyunca dikilen dikilitaşlar Eski Farsça, Elamca, Babilce ve Mısır hiyeroglifleriyle yazılmıştır. Batı Çölü'ndeki Harga vahasında bulunan Hibis Tapınağı'nın yapımı ve süslemesi de büyük ölçüde onun dönemine aittir. Bu tutum, Pers krallarının bağlı ülkelerde yerel tanrılara ve geleneklere saygı göstererek yönetme yolunu izlediğini gösteren örneklerdendir.

Ahura Mazda ve kraliyet ideolojisi

Dareios'un yazıtlarında krallığını "Ahura Mazda'nın lütfuyla" aldığı tekrar tekrar vurgulanır. Behistun'da kendisine karşı çıkanları "yalan" ile hareket edenler olarak tanımlar ve doğruluğu, hakkı korumayı kral olmanın temel görevi sayar. Nakş-ı Rüstem'deki mezar yazıtında da adil bir hükümdar olduğunu, güçlüye de zayıfa da haksızlık yapmadığını anlatır. Dareios'un Zerdüşt öğretisine ne ölçüde bağlı olduğu araştırmacılar arasında tartışmalıdır; ancak "doğruluk ve yalan" karşıtlığı onun siyasi dilinin merkezindedir.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Behistun Yazıtı (UNESCO Dünya Mirası, “Bisotun”).
  2. Herodotos, Tarih, III–VI. kitaplar.
  3. Encyclopaedia Britannica, “Darius I” maddesi.
  4. Amélie Kuhrt – The Persian Empire: A Corpus of Sources from the Achaemenid Period (Routledge, 2007)
  5. Pierre Briant – From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire (Eisenbrauns, 2002)
  6. Chicago Üniversitesi ISAC – Persepolis Fortification Archive Project

Merak edilenler

I. Dareios kimdir? I. Dareios, MÖ 522–486 yılları arasında Ahameniş Pers İmparatorluğu’nu yönetti.

I. Dareios ne zaman ve nerede doğdu? Doğum: MÖ 550 civarı.

I. Dareios ne zaman hüküm sürdü? Hükümdarlık dönemi: MÖ 522 – 486.

Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir