Hatşepsut, Firavun I. Thutmose’un kızıdır ve üvey kardeşi II. Thutmose ile evlendi. II. Thutmose genç yaşta ölünce tahtın varisi, başka bir eşinden olan küçük oğlu III. Thutmose oldu. Hatşepsut onun naibi olarak yönetimi üstlendi.
Firavun Hatşepsut
Birkaç yıl sonra Hatşepsut kendini firavun ilan etti ve bütün kraliyet unvanlarını kullandı. Bazı heykel ve kabartmalarda erkek firavunlar gibi takma sakal ve kraliyet giysileriyle gösterildi. III. Thutmose bu dönemde ortak hükümdar olarak kaldı.
Barışçı bir saltanat
Saltanatı büyük ölçüde barış ve refahla geçti. Kızıldeniz kıyılarında bulunduğu düşünülen Punt Ülkesi’ne bir ticaret seferi düzenletti; buradan tütsü ağaçları, abanoz ve fildişi getirildi. Bu sefer tapınağının duvarlarında ayrıntılı kabartmalarla anlatılır.
Deir el-Bahari
Teb’in batısında, kayalıkların önüne basamaklı teraslar halinde yapılan Deir el-Bahari tapınağı Mısır mimarisinin en etkileyici örneklerinden biridir. Karnak Tapınağı’na diktirdiği dikilitaşlardan biri bugün hâlâ ayaktadır.
Ölümü ve sonrası
Hatşepsut MÖ 1458 civarında öldü. III. Thutmose’un saltanatının sonlarına doğru onun adı ve tasvirleri birçok anıttan silindi; bunun nedeni tartışmalıdır. 2007’de Mısırlı arkeologlar, daha önce bulunan bir mumyanın Hatşepsut’a ait olduğunu açıkladı.
Senenmut ve kızı Neferure
Hatşepsut'un saltanatında en çok öne çıkan devlet görevlisi, kraliyet kâhyası Senenmut'tur. Senenmut, Hatşepsut ile II. Thutmose'un kızı Neferure'nin eğitiminden sorumluydu; onu kucağında prensesle gösteren çok sayıda heykeli bugün dünyanın çeşitli müzelerindedir. Deir el-Bahari tapınağının yapımıyla da ilişkilendirilir. Neferure, bazı belgelerde kraliçelere özgü unvanlarla anılır; bu durum, Hatşepsut'un kızını geleceğe hazırladığı şeklinde yorumlanmıştır.
Karnak'taki eserleri
Hatşepsut, Amon'un ana kült merkezi Karnak'ta büyük yapılar yaptırdı. Saltanat jübilesi için diktirdiği iki dikilitaştan ayakta kalanı yaklaşık 29 metre yüksekliğiyle Mısır'da hâlâ dikili duran en yüksek antik dikilitaşlardan biridir. Kırmızı kuvarsitten yapılan "Kırmızı Şapel" sonradan sökülmüş, blokları 20. yüzyılda bulunarak Karnak Açık Hava Müzesi'nde yeniden kurulmuştur. Beni Hasan yakınlarındaki kaya tapınağı Speos Artemidos'taki yazıt ise Hatşepsut'un kendini Hiksos döneminin tahribatını onaran bir hükümdar olarak sunduğunu gösterir.
Mumyası nasıl tanımlandı?
Krallar Vadisi'ndeki KV60 mezarında bulunan ve uzun süre kime ait olduğu bilinmeyen bir kadın mumyası, 2007'de Mısır Eski Eserler Yüksek Konseyi tarafından Hatşepsut olarak açıklandı. Tanımlamada en önemli delil, üzerinde Hatşepsut'un adı bulunan ve içinde bir azı dişi olan küçük bir kutuydu: bu dişin, mumyanın çenesindeki boşluğa uyduğu bildirildi. DNA incelemeleri de yapıldı; ancak bazı araştırmacılar tanımlamanın kesinliğini sorgulamaya devam ediyor. Mumya bugün Kahire'deki Ulusal Mısır Uygarlığı Müzesi'nde sergilenmektedir.
Punt seferinin ayrıntıları
Deir el-Bahari'deki kabartmalar, Punt seferini adım adım anlatır: Kızıldeniz'de yol alan gemiler, kazıklar üzerine kurulmuş evler, Punt'un hükümdarı ve kraliçesi, sepetler içinde kökleriyle taşınan mür ağaçları. Getirilen ağaçların tapınağın teraslarına dikildiği düşünülür; arkeologlar burada ağaç çukurları bulmuştur. Punt'un tam yeri hâlâ tartışmalıdır. Araştırmacılar genellikle bugünkü Eritre, Sudan, Etiyopya ve Somali kıyılarını içine alan bölgeyi işaret eder. 2020'de yayımlanan ve Mısır'da mumyalanmış babunlar üzerinde yapılan bir izotop çalışması da Punt'un bu bölgede, Afrika Boynuzu çevresinde aranması gerektiği görüşünü destekledi.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Encyclopaedia Britannica, “Hatshepsut” maddesi.
- The Metropolitan Museum of Art, Hatshepsut: From Queen to Pharaoh (2005).
- UNESCO Dünya Mirası, “Ancient Thebes with its Necropolis”.
- Joyce Tyldesley – Hatchepsut: The Female Pharaoh (Viking, 1996)
- Kara Cooney – The Woman Who Would Be King (Crown, 2014)
- Nathaniel J. Dominy ve diğerleri – "Mummified baboons reveal the far reach of early Egyptian mariners", eLife 9 (2020)
Merak edilenler
Hatşepsut kimdir? Hatşepsut, Mısır’ın 18. hanedanından, MÖ 15. yüzyılda yaklaşık yirmi yıl hüküm süren kadın firavundur.
Hatşepsut ne zaman hüküm sürdü? Hükümdarlık dönemi: MÖ 1479 – 1458 civarı.
Hatşepsut’un babası kimdir? Babası: I. Thutmose.
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir