İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

Tutankamon: Mezarıyla Dünyaca Ünlenen Çocuk Firavun

Tutankamon, Mısır’ın 18. hanedanından, MÖ 14. yüzyılda dokuz yaşlarında tahta çıkan ve yaklaşık on yıl hüküm süren firavundur. Akhenaton döneminin dinî değişikliklerini geri aldı. 1922’de Howard Carter tarafından neredeyse el değmemiş halde bulunan mezarı, arkeoloji tarihinin en ünlü keşiflerinden biridir.

Tutankamon: Mezarıyla Dünyaca Ünlenen Çocuk Firavun
Fotoğraf: Roland Unger / Wikimedia Commons (Public domain)

Tutankamon büyük olasılıkla Firavun Akhenaton’un oğludur. Akhenaton, geleneksel tanrıları bir kenara bırakarak yalnızca güneş kursu Aton’a tapınmayı öne çıkarmış ve Amarna’da yeni bir başkent kurmuştu. Çocuğun doğum adı da bu inancı yansıtan “Tutankhaton”du.

Saltanatı

Tutankamon dokuz yaşlarında tahta çıktı; yönetimde vezir Ay ve komutan Horemheb gibi danışmanların büyük etkisi vardı. Saltanatının başında adını “Tutankamon” olarak değiştirdi; Amarna terk edildi ve tanrı Amon başta olmak üzere geleneksel inançlar yeniden canlandırıldı.

Ölümü

Tutankamon 18–19 yaşlarında, MÖ 1323 civarında öldü. Ölüm nedeni kesin değildir; 2010’da yayımlanan DNA ve tomografi çalışmaları sıtma ve kemik hastalığı izlerine işaret etmiştir.

Mezarın keşfi

İngiliz arkeolog Howard Carter, Lord Carnarvon’un desteğiyle yürüttüğü kazılarda 4 Kasım 1922’de Krallar Vadisi’nde mezarın girişini buldu. Mezar, antik dönemde iki kez soyulmasına rağmen büyük ölçüde sağlam kalmıştı. İçinden çıkan beş bini aşkın eser arasında altın mumya maskesi en tanınmışıdır. Eserler bugün Mısır’da sergilenmektedir.

Restorasyon Steli: eski inançlara dönüş

Tutankamon döneminin en önemli belgelerinden biri, Karnak'taki Amon Tapınağı'nda bulunan Restorasyon Steli'dir. Bu yazıtta, genç kral tahta çıktığında ülkedeki tapınakların bakımsız kaldığı, tanrıların Mısır'a sırt çevirdiği ve yurt dışındaki seferlerin başarısız olduğu anlatılır. Ardından kralın tanrı heykellerini yeniden yaptırdığı, rahipleri göreve getirdiği ve tapınak gelirlerini artırdığı belirtilir. Stel, Akhenaton döneminin Aton merkezli dinî düzeninden geleneksel çok tanrılı inanca dönüşün resmî ilanı olarak okunur; kralın kendi iradesinden çok danışmanlarının politikasını yansıttığı düşünülür.

Eşi Ankhesenamun ve kraliyet ailesi

Tutankamon, Akhenaton ile Nefertiti'nin kızı olan Ankhesenamun ile evlendi; onun da adı başlangıçta Aton'a atıfla "Ankhesenpaaton"du. Mezarda bulunan iki küçük kız çocuğuna ait mumyanın, 2010'daki genetik çalışmaya göre büyük olasılıkla çiftin doğumdan önce ya da doğumda ölen çocukları olduğu düşünülmektedir. Hitit arşivlerinde, kocası ölen bir Mısır kraliçesinin Hitit Kralı I. Şuppiluliuma'dan bir oğlunu eş olarak istediği anlatılır; gönderilen prens yolda öldürülmüştür. Bu kraliçenin Ankhesenamun olduğu sıkça ileri sürülse de kimliği kesin değildir.

Mezardan çıkan sıra dışı eserler

Mezardaki buluntular yalnız altınla sınırlı değildir. Kralın mumyasının yanında bulunan demir hançerin bıçağının göktaşı demirinden yapıldığı, 2016'da yayımlanan bir X-ışını flüoresans çalışmasıyla gösterildi. Mezardan çıkan iki borazan, 1939'da bir BBC radyo yayınında çalındı ve antik Mısır'dan kalan en eski çalınabilir çalgılar arasında sayılır. Yaldızlı taht, savaş arabaları, sandıklar, oyun takımları ve tohum sepetleri, bir firavunun öbür dünya için nelerle donatıldığını ayrıntılı biçimde gösterir. Carter ekibinin bu eserleri kaydetmesi yaklaşık on yıl sürdü.

Ay, Horemheb ve unutulan bir kral

Tutankamon çocuksuz ölünce tahta yaşlı vezir Ay geçti; Ay'dan sonra da komutan Horemheb kral oldu. Horemheb ve ardından gelen Ramessid hanedanı, Amarna dönemiyle ilişkili kralları resmî kayıtlardan çıkardı: Abidos'taki kral listesinde Akhenaton, Tutankamon ve Ay yer almaz. Tutankamon'un yapıtlarının bir kısmı da Horemheb adına yeniden yazıldı. Bu "unutulma", mezarın üstünün daha sonraki yapı çalışmalarının molozuyla örtülmesiyle birleşince mezar yaklaşık üç bin yıl gözden uzak kaldı; bugün kralın ünü, onu silmeye çalışanların ününü aşmıştır.

Sık sorulan sorular

“Firavunun laneti” gerçek mi? Lord Carnarvon’un 1923’teki ölümünden sonra yayılan bu inanış bilimsel bir dayanağa sahip değildir; Carter keşiften sonra yıllarca yaşadı.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Encyclopaedia Britannica, “Tutankhamun” maddesi.
  2. Hawass vd., “Ancestry and Pathology in King Tutankhamun’s Family”, JAMA (2010).
  3. Griffith Institute (Oxford), Howard Carter kazı arşivi.
  4. Daniela Comelli vd. – “The meteoritic origin of Tutankhamun’s iron dagger blade”, Meteoritics & Planetary Science (2016)
  5. Nicholas Reeves – The Complete Tutankhamun (Thames & Hudson, 1990)

Merak edilenler

Tutankamon kimdir? Tutankamon, Mısır’ın 18. hanedanından, MÖ 14. yüzyılda dokuz yaşlarında tahta çıkan ve yaklaşık on yıl hüküm süren firavundur.

Tutankamon ne zaman hüküm sürdü? Hükümdarlık dönemi: MÖ 1332 – 1323 civarı.

Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir