Chuyển đến nội dung

Tri thức soi sáng thế giới

Hatshepsut: Nữ Pharaoh Nổi Tiếng Nhất Trị Vì Ai Cập

Hatshepsut, thuộc triều đại thứ 18 của Ai Cập, là một nữ pharaoh đã cai trị khoảng hai mươi năm vào thế kỷ 15 TCN. Bà đầu tiên làm nhiếp chính cho Thutmose III còn nhỏ tuổi, sau đó tự xưng pharaoh. Bà được biết đến nhờ chuyến thám hiểm thương mại đến Punt và ngôi đền tại Deir el-Bahari.

Hatshepsut: Nữ Pharaoh Nổi Tiếng Nhất Trị Vì Ai Cập
Ảnh: ArchaiOptix / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Hatshepsut là con gái của Pharaoh Thutmose I và gả cho anh trai khác mẹ Thutmose II. Khi Thutmose II qua đời sớm, người thừa kế là Thutmose III, con trai còn nhỏ của ông với một vợ khác, và Hatshepsut nắm quyền điều hành chính phủ với tư cách nhiếp chính.

Nữ Pharaoh Hatshepsut

Vài năm sau Hatshepsut tự xưng pharaoh và nhận tất cả các danh hiệu hoàng gia. Một số tượng và nổi cho thấy bà giống như các pharaoh nam, với râu giả và trang phục hoàng gia. Thutmose III vẫn là đồng cai trị trong giai đoạn này.

Một triều đại bình yên

Triều đại của bà chủ yếu là hòa bình và thịnh vượng. Bà cử một đoàn thám hiểm thương mại đến Xứ Punt, được cho là nằm trên bờ biển Biển Đỏ, mang về cây hương, gỗ mun và ngà voi. Chuyến thám hiểm được mô tả chi tiết trong các nổi trên tường đền của bà.

Deir el-Bahari

Được xây trên các bậc thang đối với vách núi phía tây Thebes, ngôi đền Deir el-Bahari là một trong những ví dụ đẹp mắt nhất của kiến trúc Ai Cập. Một trong những chũm chỏm bà dựng tại Karnak vẫn còn đứng đến ngày nay.

Cái chết và hậu quả

Hatshepsut qua đời khoảng 1458 TCN. Cuối triều đại của Thutmose III, tên và hình ảnh bà bị xóa bỏ khỏi nhiều công trình; lý do vẫn còn tranh luận. Năm 2007 các nhà khảo cổ học Ai Cập tuyên bố một mộ nhân trước đây đã tìm thấy thuộc về Hatshepsut.

Senenmut và con gái Neferure

Quan viên nổi bật nhất dưới triều Hatshepsut là tổng quản cung đình Senenmut. Senenmut chịu trách nhiệm nuôi dạy Neferure, con gái của Hatshepsut và Thutmose II; nhiều tượng cho thấy ông ôm công chúa hiện nay trưng bày tại các bảo tàng trên khắp thế giới. Ông cũng liên quan đến việc xây dựng đền tại Deir el-Bahari. Trong một số văn kiện Neferure được gọi với các danh hiệu điển hình của hoàng hậu, điều này được giải thích là dấu hiệu Hatshepsut đang chuẩn bị cho con gái tương lai.

Các công trình của bà tại Karnak

Hatshepsut cho xây dựng các công trình lớn tại Karnak, trung tâm thờ phụng chính của Amun. Trong hai chũm chỏm bà dựng cho lễ yến hội, cái vẫn còn đứng, cao khoảng 29 mét, là một trong những chũm chỏm cổ đại cao nhất vẫn thẳng đứng tại Ai Cập. "Ngôi đền Đỏ", xây bằng thạch anh đỏ, sau đó bị tháo dỡ; các khối đá được tìm thấy thế kỷ 20 và lắp ráp lại tại Bảo tàng Trời Mở Karnak. Khắc văn tại đền hang Speos Artemidos gần Beni Hasan cho thấy Hatshepsut trình diện mình như một người cai trị đã sửa chữa thiệt hại của thời kỳ Hyksos.

Mộ nhân của bà được xác định như thế nào?

Một mộ nhân nữ tìm thấy trong mộ KV60 tại Thung Lũng Các Vua, danh tính lâu nay chưa rõ, được tuyên bố là Hatshepsut năm 2007 bởi Hội đồng Tối cao Cổ vật Ai Cập. Bằng chứng quan trọng nhất là một hộp nhỏ ghi tên Hatshepsut chứa một răng hàm: chiếc răng được báo cáo khớp với một khe hở trong hàm mộ nhân. Các phân tích DNA cũng được thực hiện, nhưng một số nhà nghiên cứu tiếp tục đặt câu hỏi về độ chắc chắn của việc xác định này. Mộ nhân hiện được trưng bày tại Bảo tàng Quốc gia Văn minh Ai Cập ở Cairo.

Chi tiết chuyến thám hiểm Punt

Các nổi tại Deir el-Bahari kể lại câu chuyện chuyến thám hiểm Punt từng bước: tàu thuyền bơi trên Biển Đỏ, nhà xây trên cột, vị cai trị và nữ hoàng của Punt, và cây nhũ hương được mang đi kèm rễ trong rổ. Những cây được mang về được cho là đã trồng trên các bậc thang đền; các nhà khảo cổ đã tìm thấy hốc cây ở đó. Vị trí chính xác của Punt vẫn còn tranh luận. Các nhà nghiên cứu thường chỉ đến khu vực bao gồm bờ biển Eritrea, Sudan, Ethiopia và Somalia ngày nay. Một nghiên cứu đồng vị của khỉ baboon được làm mộ nhân tại Ai Cập, công bố năm 2020, cũng ủng hộ quan điểm Punt nên được tìm ở khu vực này, quanh Rừng Bò Cạp.

Nguồn và đọc thêm

  1. Encyclopaedia Britannica, “Hatshepsut”.
  2. The Metropolitan Museum of Art, Hatshepsut: From Queen to Pharaoh (2005).
  3. UNESCO World Heritage, “Ancient Thebes with its Necropolis”.
  4. Joyce Tyldesley – Hatchepsut: The Female Pharaoh (Viking, 1996)
  5. Kara Cooney – The Woman Who Would Be King (Crown, 2014)
  6. Nathaniel J. Dominy et al. – "Mummified baboons reveal the far reach of early Egyptian mariners", eLife 9 (2020)
Chia sẻ
Theo dõi YulaHubNhận những tin quan trọng nhất trong ngày sớm nhất.
RSS

Để lại bình luận

Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *