Từ Mamluk có nghĩa là "người bị sở hữu" trong tiếng Ả Rập. Người Mamluk là những chiến binh tinh nhuệ được đưa đến từ khi còn nhỏ từ nhiều vùng khác nhau, chủ yếu là thảo nguyên Kipchak, và trải qua quá trình huấn luyện quân sự nghiêm ngặt. Năm 1250, họ nắm quyền tại Ai Cập và thành lập một nhà nước cai trị Ai Cập và Syria trong hơn hai thế kỷ rưỡi. Hầu hết những người cai trị trong thời kỳ đầu của nhà nước này (nhà Mamluk Bahri) đều là người Turk Kipchak.
Một lực lượng dường như không thể ngăn cản
Đến giữa thế kỷ 13, quân đội Mông Cổ đã chinh phục phần lớn châu Á. Sự sụp đổ của Baghdad vào năm 1258 đã làm rung chuyển thế giới Hồi giáo đến tận gốc rễ; sau đó quân Mông Cổ tiến vào Syria và chiếm Aleppo và Damascus. Ai Cập là mục tiêu tiếp theo.
Ain Jalut, 1260
Vào ngày 3 tháng 9 năm 1260, quân đội Mamluk dưới quyền Sultan Qutuz, với Baybars chỉ huy đội tiên phong, đã chạm trán quân đội Mông Cổ tại Ain Jalut ở Palestine. Người Mamluk đã khéo léo sử dụng chiến thuật giả vờ rút lui kinh điển của vùng thảo nguyên để dụ kẻ thù vào địa thế thuận lợi và giành chiến thắng quyết định. Trận chiến này được coi là thất bại lớn đầu tiên mà quân Mông Cổ phải chịu ở khu vực này. Chiến thắng đã ngăn chặn bước tiến của quân Mông Cổ về phía Ai Cập và Bắc Phi, đồng thời Cairo đã trỗi dậy trở thành trung tâm văn hóa và học thuật mới của thế giới Hồi giáo.
Sultan Baybars
Baybars, người trở thành sultan ngay sau trận Ain Jalut (trị vì 1260–1277), được nhớ đến như người sáng lập thực sự của nhà nước Mamluk. Ông đã tạo ra một mạng lưới liên lạc nhanh chóng (barid) gồm chim bồ câu đưa thư và người đưa tin cưỡi ngựa giữa Cairo và Syria, củng cố quân đội, hải quân và tái thiết Ai Cập. Cuộc đời ông đã trở thành một thiên anh hùng ca được kể lại trong nhiều thế kỷ trong văn học dân gian Ả Rập.
Kiến trúc tô điểm cho Cairo
Các sultan và tiểu vương Mamluk đã lấp đầy Cairo bằng các nhà thờ Hồi giáo, trường madrasa, bệnh viện và đài phun nước. Nhà thờ Hồi giáo-Madrasa của Sultan Hasan, khu phức hợp Qalawun và những ngọn tháp thanh lịch nằm trong số những công trình vĩ đại nhất của Cairo Lịch sử, ngày nay là Di sản Thế giới được UNESCO công nhận.
Sau đó
Từ cuối thế kỷ 14, nhà nước Mamluk rơi vào tay người Mamluk Circassian gốc Kavkaz, và nó kết thúc vào năm 1517 khi Sultan Selim I của Đế quốc Ottoman chinh phục Ai Cập.
Quân Mông Cổ đã đến Syria như thế nào?
Hai năm trước trận Ayn Jalut, vào năm 1258, quân đội Mông Cổ dưới quyền Hülegü đã chiếm Baghdad và chấm dứt sự hiện diện của vương triều Abbasid tại Baghdad. Sau đó, vào đầu năm 1260, Aleppo bị bao vây và chiếm đóng; Damascus cũng đầu hàng ngay sau đó mà không có sự kháng cự. Sự tiến quân nhanh chóng này cho thấy rõ rằng chế độ Mamluk ở Ai Cập là mục tiêu tiếp theo.
Ngay tại thời điểm này, một diễn biến bất ngờ đã xảy ra: Đại Hãn Möngke đã qua đời vào năm 1259. Khi tin tức truyền đến, Hülegü rút về phía đông cùng phần lớn quân đội của mình và để lại chỉ huy Kitbuqa ở Syria với một lực lượng tương đối nhỏ. Người Mamluk đã nắm bắt cơ hội này. Sultan Qutuz bác bỏ yêu cầu đầu hàng của các sứ giả Mông Cổ và dẫn quân đội của mình tiến về phía bắc đến Ayn Jalut, thuộc vùng đất Palestine ngày nay.
Sau trận chiến: cuộc đấu tranh Mamluk–Ilkhanate
Ayn Jalut không phải là sự kết thúc của cuộc xung đột giữa người Mông Cổ và người Mamluk mà là sự khởi đầu. Nhà nước Ilkhanate do Hülegü thành lập và người Mamluk đã đụng độ nhiều lần ở Syria trong nửa thế kỷ sau đó. Sultan Qalawun đã giành chiến thắng trong Trận Homs lần thứ hai vào năm 1281; năm 1303, người Mamluk lại giành ưu thế tại Marj al-Saffar.
Nghiên cứu toàn diện của nhà sử học Reuven Amitai-Preiss về cuộc chiến Mamluk–Ilkhanate nhấn mạnh rằng Ayn Jalut không phải là chiến thắng quân sự trước một đội quân Mông Cổ khổng lồ mà là trước một lực lượng hạn chế bị bỏ lại ở Syria; tuy nhiên, tác động tâm lý và chính trị của nó là rất lớn. Chiến thắng đã củng cố tính chính danh của người Mamluk và đặt nền móng để Ai Cập tiếp tục là một trong những trung tâm quan trọng của thế giới Hồi giáo trong hai thế kỷ rưỡi.
Các câu hỏi thường gặp
Tại sao Ain Jalut lại quan trọng đến vậy?
Là trận chiến lớn đầu tiên mà bước tiến của quân Mông Cổ bị chặn đứng ở phía tây, và vì việc bảo tồn di sản văn hóa của Ai Cập và Bắc Phi, nó được coi là một trong những bước ngoặt của lịch sử thế giới.
Người Mamluk nói ngôn ngữ gì với nhau?
Trong thời kỳ đầu, tiếng Turk Kipchak rất phổ biến trong tầng lớp quân sự Mamluk; thậm chí các từ điển và ngữ pháp Ả Rập–Kipchak đã được viết vào thời điểm đó.
Nguồn và đọc thêm
- Encyclopaedia Britannica – Trận Ain Jalut
- Reuven Amitai-Preiss, Mongols and Mamluks: The Mamluk-Ilkhanid War, 1260–1281 (Nhà xuất bản Đại học Cambridge, 1995)
Để lại bình luận
Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *