Baybars sinh vào những năm 1220 tại bình nguyên Kipchak phía bắc Biển Đen. Bị bắt trong các cuộc xâm lược của người Mông Cổ, ông bị bán làm nô lệ và gia nhập các đoàn quân mamluk (quân nhân nô lệ) của sultan Ayyubid al-Salih Ayyub, nơi lòng dũng cảm và tài năng của ông nhanh chóng đưa ông trở thành một vị chỉ huy.
Ayn Jalut
Khi người Mông Cổ chiếm Baghdad năm 1258 và tiến vào Syria, sultan Mamluk Qutuz ra quân đối đầu. Ngày 3 tháng 9 năm 1260 tại Ayn Jalut ở Palestine, quân đội Mông Cổ bị đánh bại, với Baybars đóng vai trò then chốt với tư cách là chỉ huy của đội tiền phong. Chiến thắng này đã chặn đứng sự tiến quân về phía tây của người Mông Cổ.
Thời kỳ cai trị của ông
Trên đường về Cairo, Qutuz bị giết và Baybars được tuyên bố làm sultan. Năm 1261, ông phong một thành viên của gia đình Abbasid đã trốn khỏi Baghdad làm caliph tại Cairo, khôi phục lại chế độ caliphate tại Ai Cập. Ông chiếm được các据点 của Thập tự chinh như Caesarea, Arsuf và Safed, và năm 1268 chinh phục Antioch. Ông thiết lập một hệ thống bưu chính nhanh (barid) giữa Cairo và Damascus.
Chiến dịch Anatolia và cái chết
Năm 1277, ông tiến vào Anatolia, đánh bại quân Mông Cổ và Seljuk tại Elbistan và tiến xa đến Kayseri. Ông qua đời tại Damascus cùng năm đó và được an táng tại trường al-Zahiriyya Madrasa của thành phố này.
Liên minh với Hoàng gia Kim
Một trong những bước đi ngoạn mục nhất trong chính sách đối ngoại của Baybars là sự hòa giải với Berke Khan, vị cai trị của Hoàng gia Kim. Berke đã theo Hồi giáo và đang trong một tranh chấp lãnh thổ với Hülegü, vị cai trị Ilkhanid của Iran, về khu vực Caucasus. Từ đầu những năm 1260, Baybars trao đổi sứ giả và thư từ với Berke. Liên minh này khiến Ilkhanid phải đối phó trên hai mặt trận. Nó cũng giúp duy trì con đường buôn bán nô lệ đưa những người Kipchak trẻ từ phía bắc Biển Đen vào quân đội Mamluk.
Các lâu đài Thập tự chinh và Krak des Chevaliers (1271)
Trong suốt triều đại của mình, Baybars liên tục làm suy yếu sự hiện diện của Thập tự chinh trên bờ biển Syria. Sau Caesarea, Arsuf, Safed và Antioch, năm 1271 ông nhận được sự đầu hàng của Krak des Chevaliers, do các Kỵ sĩ Hospitalier giữ守 và được coi là một trong những lâu đài mạnh nhất của Trung cổ. Trong những năm đó, ông cũng đưa các lâu đài Nizari Ismaili ở núi Syria vào dưới quyền kiểm soát. Sau các chiến dịch này, Thập tự chinh chỉ còn giữ lại một vài thành phố ven biển như Acre, Tripoli và Tyre.
Các công trình của ông tại Cairo và Damascus
Baybars không chỉ là một chiến binh mà còn là một nhà xây dựng vĩ đại. Đền thờ al-Zahir Baybars, được xây dựng tại Cairo giữa năm 1267 và 1269, là một trong những đền thờ lớn nhất thời kỳ Mamluk; trong các thế kỷ sau, công trình này cũng được dùng làm casern và kho chứa, và gần đây đã được tu sửa. Công trình Zahiriyya tại Damascus, nơi ông được an táng, được hoàn thành sau cái chết của ông bởi con trai ông. Nhiều thế kỷ sau, công trình này chứa thư viện Zahiriyya, được thành lập vào thế kỷ 19 và lưu giữ một trong những bộ sưu tập bản thảo quan trọng nhất của Syria.
Baybars trong kể chuyện phổ biến
Cuộc đời của Baybars trở thành chủ đề của sử thi phổ biến dài Sirat Baybars (Sirat al-Zahir Baybars), được kể suốt nhiều thế kỷ trong các quán cà phê của thế giới Ả Rập. Trong truyện này, sultan xuất hiện như một anh hùng trỗi dậy từ sự tù đày và bảo vệ nhân dân khỏi những kẻ áp bức. Hầu hết các sự kiện trong sử thi phản ánh trí tưởng tượng phổ biến chứ không phải sự thật lịch sử. Tuy nhiên, việc Baybars đến từ bình nguyên Kipchak với tư cách là nô lệ và trở thành sultan đã giữ cho câu chuyện của ông sức hút qua nhiều thế hệ.
Các câu hỏi thường gặp
“Mamluk” có nghĩa là gì? Trong tiếng Ả Rập, nó có nghĩa là “được sở hữu”, chỉ những người đàn ông được mua và huấn luyện làm quân nhân. Tại Ai Cập, những quân nhân này đã thành lập một nhà nước tồn tại từ năm 1250 đến 1517.
Nguồn và đọc thêm
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Baybars I” and “Aynicâlût Savaşı”.
- Ibn Abd al-Zahir, al-Rawd al-zahir fi sirat al-Malik al-Zahir.
- Encyclopaedia Britannica, “Baybars I”.
- Peter Thorau – The Lion of Egypt: Sultan Baybars I and the Near East in the Thirteenth Century (1992)
- UNESCO World Heritage Centre – Crac des Chevaliers and Qal’at Salah El-Din, inscribed 2006
Để lại bình luận
Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *