Chuyển đến nội dung

Tri thức soi sáng thế giới

Đàn Bağlama và Sáo Ney: Hai Nhạc Cụ Biểu Tượng của Âm Nhạc Thổ Nhĩ Kỳ

Một loại nằm trong tay các thi sĩ dân gian vùng Anatolia, loại kia là linh hồn của âm nhạc cổ điển và Sufi. Cái nhìn chi tiết về cấu tạo, lịch sử và sự kỳ diệu của đàn bağlama và sáo ney.

Đàn Bağlama và Sáo Ney: Hai Nhạc Cụ Biểu Tượng của Âm Nhạc Thổ Nhĩ Kỳ

Trong số nhiều nhạc cụ gắn liền với âm nhạc Thổ Nhĩ Kỳ, có hai loại giữ vị trí đặc biệt: đàn bağlama, yếu tố thiết yếu của âm nhạc dân gian, và sáo ney, được coi là linh hồn của âm nhạc cổ điển Thổ Nhĩ Kỳ và âm nhạc Sufi. Một loại là nhạc cụ dây, loại kia là nhạc cụ hơi; một loại hành trình từ những buổi tụ họp ở làng quê đến các phòng hòa nhạc, loại kia từ các tu viện Sufi đến các sân khấu thế giới.

Đàn bağlama: tiếng nói của vùng Anatolia

Bağlama là một nhạc cụ dây có cần dài và có phím. Nguồn gốc của nó bắt nguồn từ truyền thống đàn kopuz của Trung Á. Thân đàn thường được chạm khắc hoặc đóng từ các thanh gỗ như gỗ dâu tằm, gỗ bách hoặc gỗ óc chó, và các phím trên cần đàn cho phép tạo ra các khoảng cách âm nhỏ hơn nửa cung của âm nhạc phương Tây.

Họ đàn bağlama rất đa dạng: tùy thuộc vào kích thước và cách lên dây mà nó được gọi là cura, tambura, divan sazı và nhiều tên gọi khác. Đàn được chơi bằng miếng gảy (plectrum) hoặc, ở một số vùng của Anatolia, bằng kỹ thuật "şelpe" - dùng ngón tay gảy trực tiếp vào dây đàn.

Những vần thơ của các thi sĩ như Karacaoğlan, Pir Sultan Abdal và Âşık Veysel đã được truyền qua nhiều thế hệ cùng với tiếng đàn bağlama đệm theo. Trong truyền thống hát rong (âşık), bağlama không chỉ là một nhạc cụ mà còn là phương tiện truyền tải lời ca và những câu chuyện.

Sáo ney: âm thanh của hơi thở

Ney là một loại sáo sậy với sáu lỗ ở mặt trước và một lỗ ở mặt sau. Nó được coi là một trong những nhạc cụ cổ xưa nhất, với lịch sử kéo dài từ thời Lưỡng Hà và Ai Cập. Một đầu thổi gọi là "başpare", thường được làm bằng sừng hoặc vật liệu tương tự, được gắn ở phía trên.

Âm thanh của sáo ney được tạo ra bằng cách thổi trực tiếp vào cạnh của nhạc cụ, điều này khiến nó rất khó chơi và đòi hỏi phải luyện tập lâu dài. Trong truyền thống Mevlevi, sáo ney mang một ý nghĩa đặc biệt: tác phẩm Masnavi của Rumi mở đầu bằng câu chuyện về cây sáo ney, bị cắt ra khỏi bụi sậy và than khóc cho sự chia ly. Ở đây, sáo ney tượng trưng cho linh hồn con người khao khát được trở về với nguồn cội.

Sáo ney cũng đóng vai trò quan trọng trong các dàn nhạc cổ điển Thổ Nhĩ Kỳ. Các cây sáo ney với độ dài khác nhau được chế tác để phù hợp với các cao độ khác nhau.

Hai nhạc cụ, một di sản chung

Ngày nay, bağlama và ney không chỉ xuất hiện trong âm nhạc truyền thống mà còn trong jazz, rock, nhạc phim và các dự án âm nhạc thế giới. Hàng năm, ngày càng có nhiều người học những nhạc cụ này tại các nhạc viện và hội thảo ở nước ngoài.

Có lẽ cách tốt nhất để thưởng thức chúng là cùng nhau, trong một buổi tối và trên cùng một sân khấu: sự ấm áp mộc mạc của bağlama và hơi thở vươn tới bầu trời của sáo ney cho thấy hai khía cạnh khác nhau nhưng bổ trợ cho nhau của âm nhạc Anatolia.

Họ đàn bağlama: từ cura đến divan saz

“Bağlama” không phải là tên của một nhạc cụ duy nhất mà là của cả một họ nhạc cụ. Họ này bao gồm các kích thước khác nhau tùy theo chiều dài của thân và cần đàn:

  • Cura: Nhỏ nhất trong họ, với âm thanh mỏng và sáng.
  • Bağlama (tambura): Kích thước trung bình mà hầu hết mọi người hình dung khi nghe từ “saz”.
  • Divan saz: Với cần dài và thân lớn, nó tạo ra âm thanh trầm và đầy đặn.

Các phím trên cần đàn bağlama cho phép chơi các khoảng âm nhỏ hơn nửa cung của âm nhạc phương Tây; đây chính là nơi tạo nên màu sắc đặc trưng của các giai điệu Anatolia. Nhạc cụ này có thể được chơi bằng miếng gảy, và ở một số vùng, kỹ thuật “şelpe” (dùng ngón tay gảy dây) cũng được sử dụng.

Sáo ney được chế tác như thế nào?

Sáo ney được làm từ một đoạn sậy gồm chín đốt. Nó có bảy lỗ, sáu lỗ ở mặt trước và một lỗ ở mặt sau. Một đầu thổi gọi là “başpare”, thường làm bằng sừng, được gắn vào đầu thổi. Sáo ney không có một kích thước duy nhất; các cây sáo ney có độ dài khác nhau tương ứng với các cao độ khác nhau, được gọi là ahenk.

Sáo ney là nhạc cụ trung tâm của nghi lễ Mevlevi. Nghi lễ Sema của Mevlevi đã được UNESCO ghi danh vào Danh sách Đại diện Di sản Văn hóa Phi vật thể của Nhân loại vào năm 2008.

Gặp gỡ các bậc thầy: bắt đầu lắng nghe từ đâu?

Cách tốt nhất để làm quen với một nhạc cụ là lắng nghe những người chơi nó giỏi nhất. Với đàn bağlama, những tên tuổi lớn trong truyền thống hát rong (âşık) là điểm khởi đầu tốt: những cách thể hiện giản dị nhưng sâu sắc của Âşık Veysel, những bài thơ của Âşık Mahzuni Şerif và các bản thu âm của Neşet Ertaş, bậc thầy của phong cách "bozlak", cho thấy khả năng truyền tải cả lời ca và giai điệu của bağlama.

Đối với sáo ney, các bản thu âm về nghi lễ Mevlevi và các bài ngẫu hứng (taksim) là cánh cửa tiếp cận tuyệt vời. Nhà thơ và nghệ sĩ sáo ney Neyzen Tevfik (1879–1953) giữ một vị trí đặc biệt trong văn hóa Thổ Nhĩ Kỳ nhờ cả những bài thơ hóm hỉnh và kỹ năng chơi sáo ney. Khi lắng nghe, việc chú ý đến cách sáo ney thay đổi màu sắc theo hơi thở trong cùng một giai điệu sẽ giúp dễ dàng nhận ra sự tinh tế của nhạc cụ này.

Nguồn và đọc thêm

  1. Di sản Văn hóa Phi vật thể UNESCO – Nghi lễ Sema Mevlevi (2008)
  2. Bách khoa toàn thư Hồi giáo TDV (TDV İslâm Ansiklopedisi) – mục “Ney”
  3. UNESCO – "Truyền thống Âşıklık (hát rong)" (2009)
  4. TDV İslâm Ansiklopedisi – "Neyzen Tevfik" (tiếng Thổ Nhĩ Kỳ)
Chia sẻ
Theo dõi YulaHubNhận những tin quan trọng nhất trong ngày sớm nhất.
RSS

Để lại bình luận

Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *