Chuyển đến nội dung

Tri thức soi sáng thế giới

Sự ra đời của Jazz: Từ New Orleans ra thế giới, từ Louis Armstrong đến Miles Davis

Ra đời từ truyền thống blues, ragtime và các ban nhạc kèn đồng của cộng đồng người Mỹ gốc Phi, jazz đã trở thành một trong những thể loại âm nhạc có ảnh hưởng nhất thế kỷ 20. Câu chuyện về sự ngẫu hứng và nhịp điệu swing, các thời kỳ và những bậc thầy vĩ đại của dòng nhạc này.

Sự ra đời của Jazz: Từ New Orleans ra thế giới, từ Louis Armstrong đến Miles Davis

Jazz ra đời vào đầu thế kỷ 20 tại New Orleans, một thành phố cảng ở miền Nam nước Mỹ. Các truyền thống nhịp điệu châu Phi, các bài hát lao động và nhạc tâm linh từ thời kỳ nô lệ, những giai điệu u sầu của blues, âm nhạc piano đảo phách của ragtime và tiếng kèn đồng từ các ban nhạc trong thành phố đã hòa quyện để tạo nên một loại hình âm nhạc hoàn toàn mới.

Điều gì làm nên chất Jazz?

  • Ngẫu hứng (Improvisation): Các nhạc sĩ sáng tạo ra những giai điệu mới ngay tại chỗ dựa trên các hợp âm của một bản nhạc; cùng một tác phẩm nhưng mỗi lần chơi sẽ mang một âm hưởng khác nhau.
  • Swing: Một cảm giác nhịp điệu được tạo ra bằng cách chơi các nốt không đều mà hơi kéo giãn ra, tạo sự chuyển động cho người nghe.
  • Nốt xanh (Blue notes): Các cao độ thấp hơn một chút so với thang âm phương Tây, mang lại cảm giác buồn bã và căng thẳng.
  • Xướng và họa (Call and response): Sự đối thoại giữa các nhạc cụ và ca sĩ, bắt nguồn từ truyền thống âm nhạc châu Phi.

Các thời kỳ và những bậc thầy

New Orleans và Chicago: Bản thu âm jazz đầu tiên được thực hiện vào năm 1917. Với những bản thu âm vào thập niên 1920, nghệ sĩ kèn trumpet Louis Armstrong đã đưa sự ngẫu hứng độc tấu vào trọng tâm của jazz và trở thành một huyền thoại với giọng hát ấm áp. Cùng với cuộc di cư lên phía Bắc của người Mỹ gốc Phi để trốn tránh sự phân biệt chủng tộc ở miền Nam, jazz đã chuyển đến Chicago và New York.

Kỷ nguyên Swing (thập niên 1930): Các ban nhạc lớn (big bands) của Duke Ellington, Count Basie và Benny Goodman đã biến jazz thành dòng nhạc phổ biến tại các vũ trường và trên đài phát thanh. Ella Fitzgerald và Billie Holiday là những giọng ca không thể quên của thời kỳ này.

Bebop (thập niên 1940): Với phong cách bebop tốc độ nhanh và hòa âm phức tạp, Charlie Parker và Dizzy Gillespie đã biến jazz từ nhạc khiêu vũ thành âm nhạc để thưởng thức.

Cool, modal và xa hơn nữa: Album Kind of Blue năm 1959 của Miles Davis là một trong những album jazz bán chạy nhất mọi thời đại. Những sự khám phá của John Coltrane, dòng free jazz và sự kết hợp fusion của thập niên 1970 (kết hợp jazz và rock) đã mở rộng ranh giới của thể loại này.

Mối liên hệ với Thổ Nhĩ Kỳ

Có những người Thổ Nhĩ Kỳ nằm trong số những cái tên quan trọng của lịch sử jazz: hai anh em sinh ra tại Istanbul là Ahmet và Nesuhi Ertegün, cùng với việc thành lập Atlantic Records vào năm 1947, đã tạo ra một trong những hãng thu âm quan trọng nhất cho jazz, rhythm and blues và soul; Nesuhi Ertegün đã sản xuất các bản thu âm của các nghệ sĩ như John Coltrane và Modern Jazz Quartet. Arif Mardin cũng trở thành một nhà sản xuất và phối khí nổi tiếng thế giới tại chính công ty này.

Ngôn ngữ của sự ngẫu hứng: cấu trúc, hợp âm và các bản "standard"

Ngẫu hứng trong jazz không phải là chơi nhạc một cách ngẫu nhiên; các nhạc sĩ nói chuyện tự do dựa trên một cấu trúc chung. Các thành phần xây dựng nên cấu trúc này bao gồm:

  • Standard (Bản nhạc tiêu chuẩn): Những tác phẩm nằm trong danh mục chung của các nhạc sĩ, hầu hết đến từ các bài hát Broadway và các sáng tác jazz.
  • Cấu trúc (Form): Các khuôn mẫu phổ biến nhất là blues 12 nhịp và cấu trúc bài hát 32 nhịp theo dạng AABA; các nghệ sĩ độc tấu sẽ chơi hết điệp khúc (chorus) này đến điệp khúc khác dựa trên chu kỳ này.
  • Vòng hợp âm (Chord progression): Sự ngẫu hứng được xây dựng bằng các nốt phù hợp với hợp âm của tác phẩm; các nghệ sĩ độc tấu bậc thầy sẽ dệt nên những giai điệu mới trên nền các hợp âm này.
  • Xướng và họa (Call and response): Trong cách tiếp cận này, bắt nguồn từ truyền thống âm nhạc của người Mỹ gốc Phi, một nhạc cụ sẽ đáp lại một câu nhạc của nhạc cụ khác; "trading fours" (đổi đoạn 4 nhịp) là một ví dụ về điều này.

Nghe jazz ở đâu và như thế nào

Năm 2011, UNESCO đã tuyên bố ngày 30 tháng 4 là Ngày Jazz Quốc tế; từ năm 2012, ngày này được kỷ niệm bằng các buổi hòa nhạc tại nhiều thành phố trên thế giới. Liên hoan Jazz Montreux tại Thụy Sĩ, được tổ chức từ năm 1967, và Liên hoan Jazz Istanbul do İKSV tổ chức là những sự kiện quan trọng quy tụ nhiều khía cạnh khác nhau của thể loại này.

Đối với những người muốn bắt đầu với các bản thu âm, album Kind of Blue năm 1959 của Miles Davis thường được đề xuất như một cánh cửa dẫn nhập và được coi là một trong những album jazz bán chạy nhất mọi thời đại. Khi nghe trực tiếp, việc vỗ tay sau khi một nghệ sĩ độc tấu kết thúc là một truyền thống thưởng thức đặc trưng của jazz.

Câu hỏi thường gặp

Tôi nên bắt đầu nghe jazz từ đâu?

Các bản thu âm thập niên 1920 của Louis Armstrong, ban nhạc lớn của Duke Ellington, các bài hát của Ella Fitzgerald và album Kind of Blue của Miles Davis là những điểm khởi đầu tốt để tìm hiểu các thời kỳ khác nhau.

Nguồn và tài liệu tham khảo thêm

  1. Ted Gioia, The History of Jazz (ấn bản thứ 3, 2021).
  2. Bảo tàng Quốc gia về Lịch sử và Văn hóa người Mỹ gốc Phi Smithsonian, bộ sưu tập jazz.
  3. UNESCO, “International Jazz Day”.
  4. UNESCO – International Jazz Day
  5. Bảo tàng Quốc gia về Lịch sử Hoa Kỳ Smithsonian – Tháng tôn vinh Jazz
  6. İKSV – Liên hoan Jazz Istanbul
Chia sẻ
Theo dõi YulaHubNhận những tin quan trọng nhất trong ngày sớm nhất.
RSS

Để lại bình luận

Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *