Nếu bạn nhìn vào một bức tranh và thấy một khuôn mặt bỗng nhiên được chiếu sáng từ trong bóng tối, một chiếc áo trong tác phẩm điêu khắc gợn sóng như vải làm bằng đá marble, hoặc những vườn cung điện dường như kéo dài đến vô tận, bạn rất có thể đang nhìn vào một tác phẩm Baroque. Baroque là một phong cách đã để lại dấu ấn trên hội họa, điêu khắc, kiến trúc và âm nhạc tại châu Âu giữa khoảng năm 1600 và 1750.
Trong loạt bài về các trào lưu nghệ thuật, chúng tôi đã đề cập đến Cubism và Surrealism. Trong bài viết này, chúng ta quay ngược lại từ các trào lưu hiện đại đến Baroque, nghệ thuật của ánh sáng và cảm xúc.
Baroque ra đời như thế nào?
Phong cách Baroque xuất hiện tại Roma vào đầu thế kỷ 17. Sau Hội đồng Trento, được tổ chức để đáp lại Cải cách Tin Lành, Giáo hội Công giáo muốn một nghệ thuật có thể rung động lòng tin, chạm đến cảm xúc và trình bày các chủ đề tôn giáo theo cách mà mọi người đều hiểu được. Ngay sau đó, các vị vua và quý tộc cũng áp dụng các cung điện và vườn Baroque để thể hiện quyền lực của mình.
Từ "Baroque" được cho là xuất phát từ tiếng Bồ Đào Nha barroco, dùng để chỉ một viên ngọc trai có hình dáng bất quy tắc. Thuật ngữ này ban đầu được dùng để chê bai loại nghệ thuật này, được coi là quá hoa lệ so với phong cách Renaissance cân bằng và tĩnh lặng.
Các đặc điểm chính của nghệ thuật Baroque
- Tương phản ánh sáng và bóng tối: Các họa sĩ tạo ra hiệu ứng kịch tính bằng cách sử dụng các nhân vật được chiếu sáng mạnh trên nền tối. Kỹ thuật này gọi là chiaroscuro, và dạng mạnh nhất của nó là tenebrism.
- Chuyển động: Các nhân vật tĩnh tại của Renaissance nhường chỗ cho những cơ thể xoay người, vươn tay và bị bắt giữ trong khoảnh khắc.
- Cường độ cảm xúc: Nỗi đau, trạng thái si mê, sự kinh ngạc và đức tin được thể hiện để tác động trực tiếp đến người xem.
- Sự hùng vĩ và tính kịch sân khấu: Hội họa, điêu khắc và kiến trúc thường hòa quyện thành một sân khấu duy nhất.
Caravaggio: ánh sáng sinh ra từ bóng tối
Một trong những tên tuổi có ảnh hưởng nhất trong hội họa Baroque, Caravaggio (1571 – 1610), vẽ các nhân vật thánh với gương mặt của những người bình thường được chọn từ đường phố. "Sự triệu gọi Thánh Matthew" (The Calling of Saint Matthew) tại nhà thờ San Luigi dei Francesi ở Roma, với tia sáng chéo qua căn phòng tối, là một trong những ví dụ nổi tiếng nhất của phong cách ông. Ảnh hưởng của Caravaggio sớm lan rộng khắp châu Âu; các họa sĩ như Artemisia Gentileschi đã phát triển ngôn ngữ kịch tính này với sự biểu đạt mạnh mẽ riêng của mình.
Bernini: nhà điêu khắc khiến đá marble sống động
Gian Lorenzo Bernini (1598 – 1680) được coi là bậc thầy vĩ đại nhất của điêu khắc và kiến trúc Baroque. Trong tác phẩm điêu khắc "Sự si mê của Thánh Teresa" (The Ecstasy of Saint Teresa) tại Roma, đá marble dường như biến thành vải mềm và mây. Bernini cũng thiết kế cái che bằng đồng (baldachin) bên trong Vương cung thánh đường Saint Peter tại Vatican và các dãy cột bao quanh quảng trường.
Baroque tại Bắc Âu và Tây Ban Nha
Baroque mang màu sắc khác nhau ở từng quốc gia. Họa sĩ Flanders Rubens nổi tiếng với những bài trình năng động, màu sắc đậm đà, quy mô lớn. Tại Hà Lan, trong một xã hội Tin Lành, các bức chân dung, phong cảnh và cảnh đời thường cho các thương gia giàu có trở nên quan trọng thay vì các đơn đặt hàng của nhà thờ. "Đêm canh" (The Night Watch) năm 1642 của Rembrandt và "Nàng gái với chiếc bông tai ngọc trai" (Girl with a Pearl Earring) của Vermeer là những tác phẩm nổi tiếng nhất của giai đoạn này. Tại Tây Ban Nha, "Các cô hầu nữ" (Las Meninas) năm 1656 của Velázquez, với cấu trúc mời gọi người xem bước vào tranh, là một trong những bức tranh được tranh luận nhiều nhất trong lịch sử nghệ thuật.
Kiến trúc Baroque và dấu ấn Baroque Ottoman
Kiến trúc Baroque nổi tiếng với các mặt tiền cong, cầu thang hùng vĩ, các vòm và quảng trường rộng lớn. Cung điện Versailles tại Pháp và các vườn của nó là biểu tượng của một tầm nhìn Baroque thể hiện quyền lực của chế độ quân chủ chuyên chế. Ảnh hưởng Baroque cũng lan đến kiến trúc Ottoman vào thế kỷ 18; Đền thờ Nuruosmaniye ở Istanbul được coi là đền thờ hoàng gia quy mô lớn đầu tiên mang dấu ấn của Baroque phương Tây.
Nên nhìn một tác phẩm Baroque như thế nào?
Khi bạn gặp một tác phẩm Baroque trong bảo tàng hoặc sách, việc đặt ra bốn câu hỏi sau sẽ giúp bạn hiểu nó tốt hơn nhiều:
- Ánh sáng đến từ đâu? Hãy nhìn xem họa sĩ để ánh sáng rơi trên nhân vật và chi tiết nào; khoảnh khắc quan trọng nhất của câu chuyện thường nằm ở đó.
- Tôi đang thấy khoảnh khắc nào? Các nghệ sĩ Baroque chọn không phải lúc bắt đầu hay kết thúc của một sự kiện mà là khoảnh khắc căng thẳng và kịch tính nhất.
- Các nhân vật đang chuyển động về đâu? Các đường chéo, cánh tay vươn ra và cơ thể xoay người dẫn dắt mắt bạn khắp bức tranh.
- Tác phẩm muốn tôi cảm thấy gì? Các tác phẩm Baroque không muốn để người xem trung lập; chúng nhằm khơi gợi nỗi sợ, sự ngưỡng mộ hoặc lòng trắc ẩn.
Những câu hỏi này áp dụng không chỉ cho hội họa mà còn cho điêu khắc và nội thất nhà thờ. Khi bạn đi quanh các tác phẩm điêu khắc của Bernini, bạn có thể khám phá một chuyển động và cảm xúc khác nhau từ mọi góc độ.
Bạn có thể thấy các tác phẩm Baroque ở đâu?
Bảo tàng Rijksmuseum ở Amsterdam, Bảo tàng Prado ở Madrid, Bảo tàng Borghese ở Roma và Vatican là những nơi quan trọng nhất để chiêm ngưỡng nghệ thuật Baroque trực tiếp. Vào giữa thế kỷ 18, Baroque nhường chỗ cho phong cách Rococo nhẹ nhàng và trang trí hơn, sau đó là Neoclassicism, kêu gọi quay lại sự giản đơn của thời cổ đại.即便如此, ngôn ngữ Baroque kết hợp ánh sáng, chuyển động và cảm xúc vẫn tiếp tục truyền cảm hứng cho nhiều nghệ sĩ trong các thế kỷ sau, từ họa sĩ đến đạo diễn phim.
Âm nhạc Baroque: âm thanh của cùng một kỷ nguyên
Baroque không giới hạn ở hội họa, điêu khắc và kiến trúc; trong lịch sử âm nhạc, giai đoạn từ khoảng 1600 đến 1750 cũng được gọi là kỷ nguyên Baroque. L'Orfeo của Claudio Monteverdi, được trình diễn năm 1607, được coi là một trong những vở opera vĩ đại đầu tiên. Cuối giai đoạn này, các nhà soạn nhạc như Antonio Vivaldi, George Frideric Handel và Johann Sebastian Bach, qua đời năm 1750, trở nên nổi bật. Giống như sự tương phản ánh sáng và bóng tối trong hội họa Baroque, âm nhạc Baroque được đặc trưng bởi những tương phản mạnh mẽ, sự trang trí và một đường bass liên tục không ngắt gọi là basso continuo. Nghe "Mùa bốn mùa" (Four Seasons) của Vivaldi trong khi chiêm ngưỡng một bức tranh của Caravaggio là một cách thú vị để so sánh cảm giác của cùng một kỷ nguyên qua các nghệ thuật khác nhau.
Các câu hỏi thường gặp
Khác biệt giữa Baroque và Renaissance là gì?
Renaissance nhấn mạnh sự cân bằng, tỷ lệ và sự tĩnh lặng, trong khi Baroque tìm kiếm hiệu ứng kịch tính hơn thông qua chuyển động, tương phản ánh sáng và bóng tối cũng như cường độ cảm xúc.
Có âm nhạc Baroque không?
Có. Các nhà soạn nhạc như Bach, Vivaldi và Handel là những đại biểu tiêu biểu của âm nhạc Baroque.
Chiaroscuro có nghĩa là gì?
Nghĩa là "ánh sáng - bóng tối" trong tiếng Ý; đó là kỹ thuật tạo thể tích và kịch tính trong hội họa thông qua sự tương phản mạnh giữa ánh sáng và bóng tối.
Những bức tranh Baroque nổi tiếng nhất là những bức nào?
"Sự triệu gọi Thánh Matthew" của Caravaggio, "Đêm canh" của Rembrandt, "Các cô hầu nữ" của Velázquez và "Nàng gái với chiếc bông tai ngọc trai" của Vermeer là những tác phẩm Baroque nổi tiếng nhất.
Nguồn tham khảo và đọc thêm
- The Metropolitan Museum of Art, Heilbrunn Timeline of Art History, "Baroque Rome" (metmuseum.org)
- Encyclopaedia Britannica, "Baroque art and architecture" (britannica.com)
- Rijksmuseum, Rembrandt van Rijn, "The Night Watch", 1642 (rijksmuseum.nl)
- Museo Nacional del Prado, Diego Velázquez, "Las Meninas", 1656 (museodelprado.es)
- Encyclopaedia Britannica, "Baroque music" entry
Để lại bình luận
Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *