İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

Tutankamon: Genç Firavun, Mezarının Keşfi ve “Lanet” Efsanesinin Arkasındaki Gerçekler

4 Kasım 1922’de Vadi’nin kumları arasında bulunan bir basamak, arkeoloji tarihinin en ünlü keşfini başlattı. Tutankamon kimdi, mezarı neden bu kadar önemli, altın maskenin hikâyesi ve “firavunun laneti” efsanesi gerçekte ne diyor?

Tutankamon: Genç Firavun, Mezarının Keşfi ve “Lanet” Efsanesinin Arkasındaki Gerçekler

Tutankamon, Antik Mısır’ın en kısa süre hüküm sürmüş ve siyasi açıdan görece önemsiz firavunlarından biriydi. Ancak 20. yüzyılda mezarının neredeyse bozulmamış hâlde bulunması, onu tarihin en tanınan hükümdarlarından biri yaptı.

Genç firavun

Tutankamon, Yeni Krallık döneminde, 18. Hanedan’dan geliyordu ve yaklaşık MÖ 1332–1323 yılları arasında, çocuk yaşta tahta çıkarak hüküm sürdü. Babasının, Mısır’da tek tanrı Aton’a tapınmayı öne çıkaran Ehnaton olduğu düşünülüyor. Tutankamon’un döneminde eski tanrılara, özellikle Amon’a geri dönüldü; adının “Tutankaton”dan “Tutankamon”a değişmesi bu dönüşümü yansıtır. Yaklaşık 18–19 yaşında öldü. Ölüm nedeni hâlâ tartışmalıdır; yapılan incelemelerde bacak kırığı, sıtma izleri ve doğuştan gelen bazı sağlık sorunları üzerinde duruldu.

Keşif: 4 Kasım 1922

İngiliz arkeolog Howard Carter, Lord Carnarvon’un desteğiyle yıllarca Krallar Vadisi’nde kazı yaptı. 4 Kasım 1922’de ekibi, mezara inen ilk basamağı buldu. Carter birkaç hafta sonra küçük bir delikten içeri baktığında “harika şeyler” gördüğünü söylemiştir. Mezar odası Şubat 1923’te açıldı; tüm eserlerin belgelenip çıkarılması yaklaşık on yıl sürdü. KV62 adıyla bilinen mezarda beş binden fazla eser bulundu.

Altın maske

Mumyanın yüzünü örten, yaklaşık 10 kilogram ağırlığındaki altın maske, lapis lazuli ve renkli taşlarla süslenmiştir ve Antik Mısır sanatının sembolü hâline gelmiştir. Mezardan ayrıca iç içe geçmiş tabutlar, altın taht, savaş arabaları, mücevherler ve günlük yaşam eşyaları çıkarıldı.

“Firavunun laneti” efsanesi

Lord Carnarvon’un 1923’te enfekte bir sivrisinek ısırığı sonrası ölmesi, gazetelerde “firavunun laneti” hikâyelerinin yayılmasına yol açtı. Ancak bilimsel incelemeler, mezarın açılışında bulunan kişilerin ortalama yaşam süresinin diğer insanlardan farklı olmadığını gösterdi. Howard Carter da mezarın açılmasından yaklaşık 16 yıl sonra, 1939’da öldü. Lanet, bir basın efsanesi olarak kalmıştır.

Bugün

Tutankamon’un mumyası Krallar Vadisi’ndeki mezarında bulunuyor. Mezardan çıkan eserler ise Giza piramitlerinin yakınındaki Büyük Mısır Müzesi’nde, ilk kez bir arada sergileniyor.

Tutankamon nasıl öldü? Bilimsel incelemeler ne söylüyor?

Genç firavunun ölüm nedeni, keşiften bu yana tartışılıyor. Uzun süre kafatası röntgenlerine dayanarak bir suikaste kurban gittiği öne sürüldü; ancak sonraki incelemeler bu görüşü büyük ölçüde zayıflattı.

  • Bilgisayarlı tomografi (2005): Mumyanın taranması, kafatasındaki hasarın büyük olasılıkla mumyalama ya da sonraki işlemler sırasında oluştuğunu düşündürdü; sol dizde ise ölümden kısa süre önceki bir kırık izi görüldü.
  • DNA ve hastalık çalışması (2010): JAMA dergisinde yayımlanan araştırma, aile bağlarını incelemiş ve sıtmaya yol açan parazitin genetik izlerini bulmuştu.
  • Kemik sorunları: Aynı çalışma ayakta kemik hastalığına işaret etti; mezarda bulunan çok sayıda baston da bununla ilişkilendirildi.

Araştırmacılar kesin bir sonuçta birleşmiş değil. En yaygın görüş, kırık ve sıtma gibi birkaç etkenin birlikte rol oynamış olabileceğidir.

Mezardan çıkan eserler neden bu kadar önemli?

Tutankamon'un mezarı küçük olmasına rağmen beş binden fazla nesneyle doluydu. Altın eserlerin yanı sıra savaş arabaları, giysiler, sandıklar, yiyecek kapları, oyun tahtaları ve mobilyalar, bir Mısır hükümdarının ölüm sonrası yaşam için nelerin gerekli görüldüğünü gösteriyor.

Howard Carter ekibinin on yıla yakın süren kazı notları, çizimleri ve Harry Burton'un fotoğrafları bugün Oxford'daki Griffith Enstitüsü arşivinde saklanıyor. Bu belgeler, eserlerin mezarda tam olarak nerede bulunduğunu gösterdiği için araştırmacılara hâlâ yeni bilgiler sunuyor.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Carter, H. ve Mace, A. C., “The Tomb of Tut.ankh.Amen”, Cilt 1 (1923).
  2. Griffith Institute, University of Oxford, “Tutankhamun: Anatomy of an Excavation” arşivi.
  3. Hawass, Z. ve ark., “Ancestry and Pathology in King Tutankhamun’s Family”, JAMA (2010).
  4. Nelson, M. R., “The mummy’s curse: historical cohort study”, BMJ (2002).
  5. Hawass Z. ve diğ. (2010), JAMA – Ancestry and Pathology in King Tutankhamun’s Family
  6. Griffith Institute, Oxford Üniversitesi – Tutankhamun: Anatomy of an Excavation
Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir