İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

Berlin Duvarı: Bir Şehri 28 Yıl İkiye Bölen Duvarın İnşası ve 9 Kasım 1989’daki Yıkılışı

13 Ağustos 1961’de bir gecede yükselmeye başlayan Berlin Duvarı, Soğuk Savaş’ın en güçlü simgesi oldu. Duvarın neden yapıldığı, iki Almanya arasındaki hayat, kaçış girişimleri ve bir basın toplantısındaki yanlış anlaşılmanın tarihi nasıl değiştirdiği.

Berlin Duvarı: Bir Şehri 28 Yıl İkiye Bölen Duvarın İnşası ve 9 Kasım 1989’daki Yıkılışı

İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra Almanya, galip devletler tarafından dört işgal bölgesine ayrıldı. Sovyet bölgesinin içinde kalan Berlin de dörde bölündü. 1949’da batıda Federal Almanya Cumhuriyeti, doğuda Alman Demokratik Cumhuriyeti (DDR) kuruldu. Batı Berlin, Doğu Almanya topraklarının ortasında bir “ada” olarak kaldı ve Doğu’dan Batı’ya geçmek isteyenler için bir kapıya dönüştü.

Duvar neden yapıldı?

1949–1961 arasında yaklaşık 2,7 milyon kişinin Doğu Almanya’dan Batı’ya göç ettiği tahmin edilir; aralarında çok sayıda genç ve nitelikli işgücü vardı. Bu kayıp, Doğu Alman ekonomisini ve rejimini zorluyordu. 12’yi 13 Ağustos’a bağlayan gece Doğu Alman askerleri ve polisleri dikenli tellerle sınırı kapattı; kısa süre içinde beton bir duvar yükseldi. Doğu Alman yönetimi duvarı resmî olarak “faşizme karşı koruma suru” diye tanıttı.

Duvarla yaşamak

Zamanla duvar; iç ve dış beton duvarlar, gözetleme kuleleri, aydınlatmalı “ölüm şeridi”, köpekli devriyeler ve alarm sistemleriyle tahkim edildi. Aileler ve arkadaşlar yıllarca birbirinden ayrı kaldı. Tüneller, sıcak hava balonları ve gizli bölmeli araçlarla binlerce kişi kaçmayı başardı; Berlin Duvarı Anıtı’nın araştırmalarına göre en az 140 kişi duvarda kaçmaya çalışırken ya da duvarla bağlantılı olaylarda hayatını kaybetti. ABD Başkanı John F. Kennedy 1963’te Batı Berlin’de “Ich bin ein Berliner” (Ben bir Berlinliyim) diyerek dayanışma mesajı verdi; Ronald Reagan ise 1987’de Brandenburg Kapısı önünde Sovyet lideri Gorbaçov’a “Bu duvarı yıkın!” çağrısında bulundu.

9 Kasım 1989

1980’lerin sonunda Sovyetler Birliği’ndeki reformlar ve Doğu Avrupa’daki değişimler Doğu Almanya’yı da sarstı. Macaristan’ın Avusturya sınırını açmasıyla binlerce Doğu Alman Batı’ya geçti; Leipzig ve Doğu Berlin’de büyük gösteriler yapıldı. 9 Kasım 1989 akşamı Doğu Alman yetkilisi Günter Schabowski, canlı yayınlanan bir basın toplantısında yeni seyahat düzenlemelerini açıklarken, ne zaman geçerli olacağı sorusuna yanlışlıkla “bildiğim kadarıyla hemen, gecikmeksizin” yanıtını verdi. Haberi duyan binlerce Doğu Berlinli sınır kapılarına akın etti. Talimat almamış sınır görevlileri kalabalığın baskısı karşısında kapıları açtı. O gece insanlar duvarın üstüne çıkıp kutlama yaptı, çekiç ve keskilerle duvardan parçalar kopardı.

Sonrası

Duvarın yıkılışı, Doğu Avrupa’daki komünist rejimlerin çöküşünü hızlandırdı. Bir yıldan kısa bir süre sonra, 3 Ekim 1990’da iki Almanya yeniden birleşti; Sovyetler Birliği de 1991’in sonunda dağıldı. Bugün Berlin’deki Bernauer Caddesi’ndeki Berlin Duvarı Anıtı ve sanatçıların resimleriyle süslenen East Side Gallery, duvarın hatırasını yaşatıyor.

Duvar nasıl bir sistemdi? "Ölüm şeridi" ve sınır düzeni

Berlin Duvarı tek bir beton perdeden ibaret değildi. 13 Ağustos 1961 sabahı dikenli tel ve barikatlarla başlayan sınır, yıllar içinde Batı Berlin'i çepeçevre saran, yaklaşık 155 kilometrelik katmanlı bir sisteme dönüştü:

  • İç ve dış duvar: Doğu tarafında ön duvar ya da çit, Batı tarafında ise 1970'lerin ortasından itibaren yaklaşık 3,6 metre yüksekliğinde hazır beton parçalardan oluşan ana duvar vardı.
  • Ölüm şeridi: İki duvar arasında gözetleme kuleleri, aydınlatma, devriye yolları, araç engelleri ve alarm telleri bulunan, kumla kaplı açık bir alan uzanıyordu.
  • Sınır kapıları: Geçişler Checkpoint Charlie ve Friedrichstraße gibi sıkı denetlenen noktalarla sınırlıydı.

Berlin Duvarı Vakfı'nın araştırmalarına göre 1961–1989 arasında duvarda en az 140 kişi hayatını kaybetti; kaçmaya çalışırken vurulanlar, kazada ölenler ve sınır görevlileri bu sayıya dahildir.

Bugün Berlin'de duvarın izleri nerede görülür?

Duvarın büyük bölümü 1990'larda yıkıldı, ancak şehirde hâlâ ziyaret edilebilen önemli izler var:

  • Bernauer Straße Anıt Alanı: Ölüm şeridinin özgün bir bölümünün korunduğu, açık hava sergisi ve gözlem kulesi bulunan resmî anma yeridir.
  • East Side Gallery: 1990'da dünyanın farklı yerlerinden sanatçıların resimleriyle kaplanan, korunmuş en uzun duvar parçasıdır.
  • Tränenpalast (Gözyaşı Sarayı): Friedrichstraße istasyonundaki eski sınır geçiş binası bugün bölünmüş Almanya'yı anlatan bir müzedir.
  • Kaldırımdaki çift sıra taş: Şehir merkezinin birçok yerinde duvarın geçtiği hat, yere döşenmiş iki sıra taşla işaretlidir.

Sık sorulan sorular

Berlin Duvarı tüm Almanya’yı mı ayırıyordu?

Hayır. Berlin Duvarı yalnızca Batı Berlin’i çevreliyordu. İki Almanya arasında ise yaklaşık 1.400 kilometre uzunluğunda ayrı ve tahkimatlı bir iç Alman sınırı bulunuyordu.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Stiftung Berliner Mauer (Berlin Duvarı Vakfı), “Die Todesopfer an der Berliner Mauer 1961–1989” araştırması.
  2. Frederick Taylor, The Berlin Wall: A World Divided, 1961–1989, HarperCollins, 2006.
  3. Bundesstiftung zur Aufarbeitung der SED-Diktatur, 9 Kasım 1989 basın toplantısı belgeleri.
  4. Stiftung Berliner Mauer – Todesopfer an der Berliner Mauer 1961–1989
  5. Gedenkstätte Berliner Mauer (Bernauer Straße) – Resmî site
  6. Stiftung Haus der Geschichte – Tränenpalast
Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir