İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

Kırgız Kağanlığı: Yenisey’den Ötüken’e İnen ve Uygurları Yıkan Türk Devleti

Yenisey Kırgızları, Sibirya’daki Yenisey Nehri havzasında yaşayan ve Orhun yazıtlarında adı geçen bir Türk halkıdır. 840’ta Uygur Kağanlığı’nı yıkarak Moğolistan’daki Ötüken bölgesine hâkim oldular. Yenisey vadisinde bıraktıkları çok sayıda Göktürk harfli yazıt, Türk dilinin en eski belgeleri arasındadır.

Kırgız Kağanlığı: Yenisey’den Ötüken’e İnen ve Uygurları Yıkan Türk Devleti
Görsel: naturalearthdata.com / Wikimedia Commons (Public domain)

Kırgızlar, Çin kaynaklarında MÖ 1. binyıldan itibaren anılan ve Güney Sibirya’daki Yenisey havzasında yaşayan bir halktır. Göktürk döneminde zaman zaman Göktürklere bağlı kaldılar; Orhun yazıtlarına göre Kapgan Kağan döneminde Göktürk ordusu 710’da karlı Sayan Dağları’nı aşarak Kırgızları yendi.

Uygur Kağanlığı’nın yıkılışı

Kırgızlar 8. yüzyılın ortasından itibaren Uygur Kağanlığı ile uzun süre mücadele etti. Uygurların kıtlık, salgın ve iç çatışmalarla zayıfladığı 840 yılında Kırgız ordusu Ötüken’e girdi, Uygur başkenti Ordu-Balık’ı ele geçirdi ve kağanlığı yıktı. Uygurların büyük kısmı güneye ve batıya göç etti.

Ötüken’de Kırgızlar

Kırgız Kağanlığı bir süre Moğolistan bozkırlarına hâkim oldu ve Tang Çini ile elçilik ilişkileri kurdu. Ancak Kırgızlar, Uygurlar gibi bozkırda kalıcı bir merkez oluşturmadı. 10. yüzyılın başında doğuda Kitan (Liao) devletinin güçlenmesiyle Kırgızların Ötüken’deki hâkimiyeti sona erdi ve Yenisey bölgesine çekildiler.

Yenisey yazıtları

Yenisey vadisinde bulunan ve çoğu mezar taşı olan yüzlerce yazıt, Göktürk alfabesiyle yazılmıştır. Bu yazıtlar ölen kişinin adını, ailesini ve hayatındaki önemli olayları anlatır ve Orhun yazıtlarıyla birlikte Eski Türkçenin en önemli kaynakları arasında yer alır. Kırgız sözlü edebiyatının en büyük eseri olan Manas Destanı ise çok daha sonraki yüzyıllarda şekillenmiştir.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Orhun Yazıtları (Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtları).
  2. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Kırgızlar” maddesi.
  3. Encyclopaedia Britannica, “Kyrgyz” maddesi.

Merak edilenler

Kırgız Kağanlığı nedir? Yenisey Kırgızları, Sibirya’daki Yenisey Nehri havzasında yaşayan ve Orhun yazıtlarında adı geçen bir Türk halkıdır. 840’ta Uygur Kağanlığı’nı yıkarak Moğolistan’daki Ötüken bölgesine hâkim oldular.

Kırgız Kağanlığı ne zaman sona erdi? Sona eriş: 10. yüzyılın başı, Ötüken’den çekilme.

Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir