Χαντίθ ονομάζονται οι ρήσεις του Προφήτη Μωάμεθ, οι πράξεις του και οι πρακτικές που έγιναν παρουσία του και τις οποίες δεν αποδοκίμασε (τακρίρ). Σούννα αναφέρεται στον τρόπο ζωής και τη θρησκευτική του πρακτική· τα χαντίθ είναι η γραπτή καταγραφή της σούννα που έχει φτάσει σε εμάς. Μέσω της σούννα οι Μουσουλμάνοι έμαθαν πώς να εφαρμόζουν πολλές από τις γενικές εντολές του Κορανίου στην πράξη, για παράδειγμα πώς να εκτελούν την τελετουργική προσευχή. Γι' αυτόν τον λόγο τα χαντίθ θεωρούνται η δεύτερη θεμελιώδης πηγή του Ισλάμ μετά το Κοράνι.
إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ، وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى«Οι πράξεις κρίνονται μόνο από τις προθέσεις, και ο καθένας θα έχει μόνο αυτό που προέθεσε.»
Η καταγραφή των χαντίθ
Κατά τη διάρκεια της ζωής του Προφήτη, ορισμένοι Σύντροφοι κατέγραψαν όσα άκουσαν στα δικά τους τετράδια· η συλλογή του Αμπντουλάχ ιμπν Αμρ ιμπν αλ-Άς, γνωστή ως "αλ-Σαχίφα αλ-Σადი,ίκα", είναι ένα γνωστό παράδειγμα. Ωστόσο, τα περισσότερα χαντίθ μεταδίδονταν αρχικά προφορικά μέσα σε μια ισχυρή κουλτούρα απομνημόνευσης. Στο τέλος του πρώτου ισλαμικού αιώνα, ο χαλίφης των Ομεϋαδών Ομάρ ιμπν Αμπντ αλ-Αζίζ διέταξε επίσημα τους κυβερνήτες και τους λογίους να συγκεντρώσουν τα χαντίθ ώστε να μην χαθούν. Από τότε, άρχισαν να εμφανίζονται βιβλία χαντίθ ταξινομημένα ανά θέμα και ανά αφηγητή.
Ισνάντ: μια μοναδική μέθοδος επαλήθευσης
Για να διαπιστώσουν αν μια ρήση προήλθε πράγματι από τον Προφήτη, οι λόγιοι των χαντίθ εξέτασαν την αλυσίδα των ανθρώπων που τη μετέδωσαν, μια δομή που ονομάζεται ισνάντ. Κάθε χαντίθ μεταδίδεται με μια αλυσίδα που φτάνει πίσω στον Προφήτη: «Ο τάδε μάς είπε, από τον τάδε…». Για κάθε αφηγητή στην αλυσίδα, οι λόγιοι ερεύνησαν σχολαστικά:
- την τιμιότητα και την ευσέβειά τους (αντάλα),
- την αξιοπιστία της μνήμης και των αρχείων τους (νταμπτ),
- αν συναντήθηκαν πράγματι με τον προηγούμενο αφηγητή (ιτισάλ).
Η επιστήμη του ριτζάλ, η οποία κατέγραψε τις ζωές, τους δασκάλους και τους μαθητές χιλιάδων αφηγητών, και η επιστήμη του τζαρχ وا ταντίλ, η οποία αξιολόγησε την αξιοπιστία τους, προέκυψαν από αυτή την ανάγκη. Βασισμένη στην κριτική των πηγών, αυτή η μέθοδος θεωρείται μοναδικό επίτευγμα στην ιστορία της λογιοσύνης.
Είδη χαντίθ
- Σαχίχ (υγιές): Ένα χαντίθ με αδιάσπαστη αλυσίδα αξιόπιστων αφηγητών με υγιή μνήμη, απαλλαγμένο από κρυφά ελαττώματα και αντιφάσεις.
- Χασάν (καλό): Εκείνο που πληροί τις προϋποθέσεις του σαχίχ, αλλά ορισμένοι από τους αφηγητές του είχαν ελαφρώς ασθενέστερη μνήμη.
- Νταΐφ (ασθενές): Εκείνο που αποτυγχάνει να πληροί μία ή περισσότερες από τις προϋποθέσεις του σαχίχ και του χασάν.
- Μαβντού΄ (πλαστό): Μια ρήση που αποδόθηκε ψευδώς στον Προφήτη. Οι λόγιοι των χαντίθ έγραψαν ξεχωριστά έργα για να εντοπίσουν τις πλαστές αναφορές.
Τα Έξι Βιβλία
Ο 9ος αιώνας υπήρξε ο χρυσός αιώνας της συλλογής χαντίθ. Τα έξι έργα που γράφτηκαν σε αυτή την περίοδο και θεωρούνται τα πιο αξιόπιστα στον σουνιτικό κόσμο είναι γνωστά ως Kutub al-Sitta (Τα Έξι Βιβλία):
- αλ-Μπουχαρί (θ. 870), αλ-Τζαμί΄ αλ-Σαχίχ
- Μουσλίμ (θ. 875), αλ-Τζαμί΄ αλ-Σαχίχ
- Αμπού Νταβούντ (θ. 889), αλ-Σουνάν
- αλ-Τιρμιντί (θ. 892), αλ-Σουνάν
- αλ-Νασάι (θ. 915), αλ-Σουνάν
- Ιμπν Μάτζα (θ. 887), αλ-Σουνάν
Είναι εντυπωσιακό ότι πολλοί από αυτούς τους λογίους κατάγονταν από την Κεντρική Ασία και το Χορασάν: ο αλ-Μπουχαρί γεννήθηκε στη Μπουχάρα στο σημερινό Ουζμπεκιστάν, και ο αλ-Τιρμιντί στο Τερμέζ στις όχθες του ποταμού Αμού Ντάρια. Αυτές οι χώρες ήταν από τα πιο εύφορα κέντρα της ισλαμικής λογιοσύνης. Η σιιτική παράδοση έχει τις δικές της αλυσίδες αφηγητών και σώμα χαντίθ (τα Τέσσερα Βιβλία).
يَسِّرُوا وَلَا تُعَسِّرُوا، وَبَشِّرُوا وَلَا تُنَفِّرُوا«Κάντε τα πράγματα εύκολα, μην τα κάνετε δύσκολα· δώστε καλά νέα, μην απομακρύνετε τον κόσμο.»
Η προσέγγιση των χαντίθ σήμερα
Πολλές ρήσεις αμφίβολης προέλευσης κυκλοφορούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ως «χαντίθ». Όταν παραθέτετε ένα χαντίθ, είναι σημαντικό να αναφέρετε το βιβλίο και τον αριθμό στον οποίο εμφανίζεται και να βασίζεστε σε αξιόπιστες συλλογές. Τα χαντίθ πρέπει να γίνονται κατανοητά στο πλαίσιο ολόκληρου του Κορανίου και υπό το πρίσμα του περιβάλλοντός τους. Στην Τουρκία, η σειρά Hadislerle İslam (Το Ισλάμ μέσω των Χαντίθ) της Διεύθυνσης Θρησκευτικών Υποθέσεων είναι ένα περιεκτικό έργο που εξηγεί αξιόπιστες αναφορές στη σημερινή γλώσσα.
Τα ταξίδια αναζήτησης της γνώσης (ριχλά)
Οι λόγιοι των χαντίθ θεωρούσαν αρετή το να ταξιδεύουν μεγάλες αποστάσεις για να ακούσουν μια και μοναδική αναφορά από το πρόσωπο που την είχε ακούσει από πρώτο χέρι. Όπως αναφέρεται στο Σαχίχ του αλ-Μπουχαρί, ο Σύντροφος Τζαμπίρ ιμπν Αμπντ Αλλάχ ταξίδεψε για έναν μήνα για να φτάσει στον Αμπντ Αλλάχ ιμπν Ουνάις στη Συρία προκειμένου να ακούσει ένα και μοναδικό χαντίθ. Τους επόμενους αιώνες, ο αλ-Μπουχαρί, ο Μουσλίμ και άλλοι σπουδαίοι λόγιοι πραγματοποίησαν ταξίδια που διήρκεσαν χρόνια, από το Χορασάν μέχρι τη Χετζάζ και από το Ιράκ μέχρι την Αίγυπτο. Αυτή η παράδοση του «ριχλά» δημιούργησε ένα δίκτυο γνώσης που συνέδεε λογίους σε διαφορετικές περιοχές του ισλαμικού κόσμου.
Γυναίκες λόγιοι των χαντίθ
Οι γυναίκες κατέχουν ξεχωριστή θέση στην επιστήμη των χαντίθ. Η Αϊσά συγκαταλέγεται στους Συντρόφους που αφηγήθηκαν τα περισσότερα χαντίθ, και είναι γνωστό ότι διόρθωσε ορισμένες αναφορές που μεταδόθηκαν από άλλους Συντρόφους. Τους επόμενους αιώνες, χιλιάδες γυναίκες λόγιοι δίδαξαν χαντίθ και χορήγησαν άδειες. Η Καρίμα αλ-Μαρβαζίγια, η οποία έζησε στη Μέκκα τον 11ο αιώνα, είναι γνωστή για τη διδασκαλία μιας από τις πιο αξιόπιστες εκδοχές του Σαχίχ του αλ-Μπουχαρί, και πολλοί σπουδαίοι λόγιοι σπούδασαν μαζί της. Ο ερευνητής Μοχάμαντ Άκραμ Νάντβι έχει συγκεντρώσει βιογραφίες περισσότερων από οκτώ χιλιάδων γυναικών λογίων στην ιστορία των χαντίθ.
Η παράδοση των σαράντα χαντίθ
Η συγγραφή συλλογών σαράντα χαντίθ για ένα δεδομένο θέμα («αρμπαῒν») αποτελεί βαθιά ριζωμένη παράδοση στον ισλαμικό κόσμο. Η πιο διάσημη είναι τα Σαράντα Χαντίθ του αλ-Ναβαβί, ο οποίος έζησε τον 13ο αιώνα· συνοψίζοντας τις βασικές αρχές της πίστης, αυτό το μικρό βιβλίο έχει απομνημονευθεί και σχολιαστεί σε πολλές γλώσσες για αιώνες. Την οθωμανική περίοδο επίσης, πολλοί ποιητές και λόγιοι απέδωσαν τα σαράντα χαντίθ σε τουρκικό στίχο.
Συχνές ερωτήσεις
Ποια είναι η διαφορά μεταξύ ενός χαντίθ και ενός εδαφίου;
Ένα εδάφιο (αγιά) είναι μέρος του Κορανίου, το οποίο οι Μουσουλμάνοι πιστεύουν ότι είναι ο λόγος του Θεού. Ένα χαντίθ είναι μια ρήση ή πρακτική του Προφήτη, η οποία μεταδίδεται μέσω αλυσίδων αφηγητών.
Τι είναι ένα χαντίθ κουντσί;
Χαντίθ των οποίων το νόημα θεωρείται ότι προέρχεται από τον Θεό και η διατύπωση προέρχεται από τον Προφήτη. Σε αντίθεση με το Κοράνι, δεν απαγγέλλονται στην προσευχή και δεν θεωρούνται μέρος του Κορανίου.
Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Hadis”, “İsnad”, “Kütüb-i Sitte”.
- αλ-Μπουχαρί, αλ-Τζαμί΄ αλ-Σαχίχ.
- Jonathan A. C. Brown, Hadith: Muhammad’s Legacy in the Medieval and Modern World.
- Diyanet İşleri Başkanlığı, Hadislerle İslam.
- Encyclopaedia Britannica, “Hadith”.
Αφήστε ένα σχόλιο
Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *